ಅರ್ಜುನನು ಭಗವಂತನಿಗೆ ತನ್ನ ಹೃದಯದ ಗಂಭೀರ ಸಂಶಯವನ್ನು ಹೇಳಿ ಕೇಳಿದನು: “ಹೇ ಮಹಾಬಾಹು, ಯೋಗಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿಯೂ, ಕರ್ಮಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿಯೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸ್ಥಿರವಾಗದೆ, ಎರಡನ್ನೂ ಸಾಧಿಸದೆ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಕುಸಿದವನ ಸ್ಥಿತಿ ಏನು? ಅವನು ಮೋಡವು ಮುರಿದು ಹೋದಂತೆ ನಾಶವಾಗುತ್ತಾನೋ? ಅವನು ಭ್ರಮಿತನಾಗಿ, ಆಧಾರವಿಲ್ಲದೆ, ಬ್ರಹ್ಮಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ದಾರಿ ತಪ್ಪಿದವನಾಗುತ್ತಾನೋ?” ಅರ್ಜುನನ ಈ ಆಳವಾದ ಸಂಶಯವನ್ನು ಕೇಳಿ, ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಸೌಮ್ಯವಾಗಿ ಉತ್ತರಿಸಿದನು: “ಪಾರ್ಥ, ಯೋಗಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಕುಸಿದವನಿಗೆ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ, ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ನಾಶವಿಲ್ಲ. ಧರ್ಮದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದವನು ಎಂದಿಗೂ ದುರ್ಬಲ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬೀಳುವುದಿಲ್ಲ, ಅಪ್ರಿಯವಾದ ಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಯೋಗದಿಂದ ಕುಸಿದವನು, ಧರ್ಮನಿಷ್ಠರು ವಾಸಿಸುವ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಪಡೆದು, ಅಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಯುಗಗಳು ಕಾಲ ಕಳೆಯುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ, ಅವನು ಪುನಃ ಶುದ್ಧ ಹಾಗೂ ಶ್ರೀಮಂತ ಮನೆತನದಲ್ಲಿ ಜನ್ಮವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಅಥವಾ, ಅವನು ಜ್ಞಾನಯುಕ್ತ ಯೋಗಿಗಳ ಮನೆತನದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಇಂತಹ ಜನ್ಮವು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಲಭ. ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಹಿಂದಿನ ಜೀವನದ ಯೋಗಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನು ಪುನಃ ಪಡೆದು, ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಪರಿಪೂರ್ಣತೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪುರಾತನ ಅಭ್ಯಾಸದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ, ಅವನು ಇಚ್ಛೆಯಿರದಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ಯೋಗದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾನೆ. ಯೋಗವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಬಯಸುವವನು, ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಮೇಲಾಗಿ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಯೋಗಿಯು ಸದಾ ಪ್ರಯತ್ನಶೀಲನಾಗಿ, ಪಾಪಗಳಿಂದ ಶುದ್ಧನಾಗಿ, ಅನೇಕ ಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಧನೆಮೂಲಕ ಪರಿಪೂರ್ಣತೆಯನ್ನು ಪಡೆದು, ಅಂತಿಮ ಗತಿಯನ್ನೇ ತಲುಪುತ್ತಾನೆ. ಯೋಗಿಯು ತಪಸ್ವಿಗಳಿಗಿಂತಲೂ, ಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗಿಂತಲೂ, ಕರ್ಮಿಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಶ್ರೇಷ್ಠನು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಅರ್ಜುನ, ನೀನು ಯೋಗಿಯಾಗು. ಎಲ್ಲ ಯೋಗಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಮನಸ್ಸು ನನಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನನನ್ನು ಪೂಜಿಸುವವನು, ಅವನು ನನಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಏಕೀಭಾವದಿಂದ ಏಕತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಈ ವೇಳೆ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಗಂಭೀರ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ನೀಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು: “ಅರ್ಜುನ, ನೀನು ಮನಸ್ಸನ್ನು ನನ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿ, ಯೋಗವನ್ನು ನನ್ನ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಾ, ನನ್ನನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ, ಸಂಶಯವಿಲ್ಲದೆ ಹೇಗೆ ತಿಳಿಯಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಕೇಳು. ನಾನು ನಿನಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಇದನ್ನು ತಿಳಿದ ಮೇಲೆ, ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೇನು ತಿಳಿಯಬೇಕೆಂಬುದೇ ಉಳಿಯದು. ಸಾವಿರಾರು ಜನರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನು ಮಾತ್ರ ಪರಿಪೂರ್ಣತೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವರಲ್ಲಿಯೂ ಪರಿಪೂರ್ಣರಾದವರಲ್ಲಿ ಯಾರಾದರೂ ಒಬ್ಬನು ನನ್ನನ್ನು ನಿಜವಾಗಿ ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೆ. ಈ ಭೂಮಿ, ನೀರು, ಅಗ್ನಿ, ವಾಯು, ಆಕಾಶ, ಮನಸ್ಸು, ಬುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಅಹಂಕಾರ—ಈ ಎಂಟು ವಿಧದ ವಸ್ತುಗಳು ನನ್ನ ಭೌತಿಕ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಭಾಗಗಳು. ಆದರೆ, ಇದಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲಾದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಕೃತಿ ಇದೆ, ಅದು ಜೀವಿಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಜೀವಶಕ್ತಿಯಿಂದಲೇ ಈ ಜಗತ್ತು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳು ಈ ಎರಡು ಪ್ರಕೃತಿಗಳಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿವೆ. ನಾನು ಈ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಗತ್ತಿನ ಮೂಲವೂ, ಲಯವೂ ಆಗಿದ್ದೇನೆ. ಧನಂಜಯ, ನನ್ನಿಗಿಂತ ಮೇಲಾದುದು ಏನೂ ಇಲ್ಲ. ಈ ಸಮಸ್ತವು ನನ್ನಲ್ಲೇ ಹಾರವಾಗಿ, ಹಾರದ ಹಾರದಂತೆ ಗೂಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ನಾನು ನೀರಿನ ರುಚಿಯಾಗಿದ್ದೇನೆ, ಚಂದ್ರನ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನ ಪ್ರಕಾಶವಾಗಿದ್ದೇನೆ, ವೇದಗಳಲ್ಲಿನ ಓಂಕಾರವಾಗಿದ್ದೇನೆ, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಶಬ್ದವಾಗಿದ್ದೇನೆ, ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರವಾದ ಸುಗಂಧ, ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣ, ತಪಸ್ವಿಗಳಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು—ಇವೆಲ್ಲವೂ ನಾನು. ಅರ್ಜುನ, ನಾನು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಶಾಶ್ವತ ಬೀಜವಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಬುದ್ಧಿವಂತರಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿ, ಪ್ರಕಾಶಮಾನರಲ್ಲಿ ಕೀರ್ತಿ—all these are My manifestations. ನಾನು ಕಾಮದೋಶರಹಿತವಾದ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದೇನೆ; ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ವಿರೋಧವಲ್ಲದ ಇಚ್ಛೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ಇರುವೆನು. ಸತ್ವ, ರಜಸ್, ತಮಸ್ ಎಂಬ ಮೂರು ಗುಣಗಳಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುವ ಎಲ್ಲ ಭಾವನೆಗಳು ನನ್ನಿಂದಲೇ ಹುಟ್ಟಿವೆ. ಆದರೆ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ನಾನು ಇರುವುದಿಲ್ಲ; ಅವು ನನ್ನಲ್ಲಿವೆ. ಈ ಜಗತ್ತು ಮೂರು ಗುಣಗಳಿಂದ ಮೋಹಿತವಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳ ಮೂಲಕ ಜನರು ನನ್ನನ್ನು, ಈ ಗುಣಗಳಿಗಿಂತ ಮೇಲಿರುವ, ಅವಿನಾಶಿಯಾಗಿರುವ ನನ್ನನ್ನು ಅರಿಯಲಾಗದು. ನನ್ನ ದಿವ್ಯ ಮಾಯೆ ಅತ್ಯಂತ ದುಸ್ತರ. ಆದರೆ ನನಗೆ ಶರಣಾಗಿರುವವರು ಮಾತ್ರ ಈ ಮಾಯೆಯನ್ನು ದಾಟುತ್ತಾರೆ. ದುಷ್ಟರು, ಮೋಹಿತರಾದವರು, ಅಲ್ಪಜ್ಞರು, ಆಸುರ ಸ್ವಭಾವದವರು ನನ್ನನ್ನು ಶರಣಾಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ಸಜ್ಜನರು ನನ್ನನ್ನು ಭಜಿಸುತ್ತಾರೆ—ದುಃಖಿತರು, ಜ್ಞಾನಾರ್ತಿಗಳು, ಐಶ್ವರ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನಿಗಳು. ಈ ನಾಲ್ವರಲ್ಲಿಯೂ ಜ್ಞಾನಿಯು ಸದಾ ನನ್ನೊಂದಿಗೇ ಏಕೀಭಾವದಿಂದ ಇರುವವನು. ಅವನು ನನಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯನು; ಅವನು ನನ್ನ ಪ್ರಿಯಾತಿ ಪ್ರಿಯನು. ಇತರರೂ ಮಹಾತ್ಮರಾದರೂ, ಜ್ಞಾನಿಯು ನನ್ನ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ಸ್ಥಿರಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ನನ್ನನ್ನೇ ಪರಮಗುರಿಯೆಂದು ಭಜಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅನೇಕ ಜನ್ಮಗಳ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನಿ ನನ್ನನ್ನು ‘ವಾಸುದೇವನೇ ಸರ್ವವನ್ನೂ’ ಎಂದು ತಿಳಿದು, ನನ್ನ ಶರಣಾಗುತ್ತಾನೆ. ಇಂತಹ ಮಹಾತ್ಮನು ಅತಿ ದುರ್ಲಭ. ಆದರೆ, ವಿವಿಧ ಕಾಮನೆಗಳಿಂದ ಮೋಹಿತರಾದವರು, ತಮ್ಮ ಸ್ವಭಾವದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಯಾರೇ ಭಕ್ತನು ಯಾವ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಭಜಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತಾನೋ, ನಾನು ಅವನ ಆ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಆ ರೂಪದ ಕಡೆಗೆ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುತ್ತೇನೆ. ಆ ನಂಬಿಕೆಯಿಂದ ಅವನು ಆ ದೇವತೆಯನ್ನು ಭಜಿಸಿ, ತನ್ನ ಇಚ್ಛಿತ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಆ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುವವನು ನಾನೇ. ಆದರೆ, ಆ ಫಲವು ಸ್ಥಾಯಿಯಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ; ಅದು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ. ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸುವವರು ಅವರ ಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ; ನನ್ನ ಭಕ್ತರು ನನ್ನನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅಜ್ಞಾನಿಗಳು ನನ್ನನ್ನು ಅವ್ಯಕ್ತನಿಂದ ವ್ಯಕ್ತನಾದವನು ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ನನ್ನ ಉನ್ನತ, ಅವಿನಾಶಿ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತಿಳಿಯಲಾಗದು. ನಾನು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ, ನನ್ನ ಯೋಗಮಾಯೆಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದೇನೆ. ಈ ಮೋಹಿತ ಜಗತ್ತು ನನ್ನನ್ನು, ಜನ್ಮರಹಿತನಾದ, ಅವಿನಾಶಿಯನಾದ ನನ್ನನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಅರ್ಜುನ, ನಾನು ಭೂತಗಳ ಭೂತಕಾಲ, ವರ್ತಮಾನ, ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ. ಆದರೆ ಯಾರೂ ನನ್ನನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅರಿಯಲಾಗದು. ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳು ಇಚ್ಛಾ-ದ್ವೇಷಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ದ್ವಂದ್ವದ ಮೋಹದಿಂದ ಮೋಹಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ, ಪಾಪವಿಲ್ಲದವರು, ಸದಾ ಪುಣ್ಯಕರ್ಮ ಮಾಡುವವರು, ದ್ವಂದ್ವಗಳ ಮೋಹದಿಂದ ಮುಕ್ತರಾದವರು, ದೃಢನಿಶ್ಚಯದಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಳೆಯತನ ಮತ್ತು ಮರಣದಿಂದ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಯತ್ನಿಸುವವರು, ನನ್ನನ್ನು ಶರಣಾಗೊಳ್ಳುವವರು, ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು, ಸಂಪೂರ್ಣ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನವನ್ನು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಅರಿಯುತ್ತಾರೆ. ಯಾರು ನನ್ನನ್ನು ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ, ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ಪರಮಾತ್ಮನಾಗಿ ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ, ಅವರ ಮನಸ್ಸು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನನ್ನಲ್ಲೇ ಲೀನವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಅಂತಹವರು ಮರಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೂ ನನ್ನನ್ನೇ ಅರಿಯುತ್ತಾರೆ.