ಯೋಗದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿಕೊಂಡು, ಎಲ್ಲ ಆಸೆಗಳನ್ನು ತೊರೆದು ಆತ್ಮದಲ್ಲೇ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನೆಲೆಸಿಸುವಾಗ, ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಏಕೀಭಾವ ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಒಂದು ಗಾಳಿಯಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿರುವ ದೀಪದಂತೆ ಉಪಮೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ—ಅದನ್ನು ಹೇಗೆ ಗಾಳಿ ಕದಲಿಸದುದೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಯೋಗಿಯ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಮನಸ್ಸು ಅಚಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸದಿಂದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ, ಆತ್ಮದಿಂದ ಆತ್ಮವನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಆತ್ಮದಲ್ಲೇ ತೃಪ್ತಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗೆ ಅತೀತವಾದ, ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಡುವ ಅನಂತ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸತ್ಯದಿಂದ ತಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ಪಡೆದ ನಂತರ, ಅದಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಲಾಭವನ್ನು ಯಾವುದನ್ನೂ ಯೋಗಿ ಮಹತ್ವದಂತೆ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ; ಆ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾದಾಗ, ದೊಡ್ಡ ದುಃಖವೂ ಅವನನ್ನು ಕದಲಿಸಲಾರದು. ಇಂತಹ ಯೋಗವೇ ದುಃಖದ ಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಈ ಯೋಗವನ್ನು ದೃಢಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ, ಅಚಲ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು. ಎಲ್ಲ ಆಸೆಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತೊರೆದು, ಎಲ್ಲ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಬೇಕು. ಕ್ರಮೇಣ, ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಸ್ಥಿರಪಡಿಸಿ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿ, ಬೇರೆ ಯಾವ ವಿಚಾರವನ್ನೂ ಮಾಡದೆ ಸ್ಥಿತಿಶೀಲತೆಗೆ ತಲುಪಬೇಕು. ಮನಸ್ಸು ಚಂಚಲವಾಗಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಓಡಿದರೂ, ಅದನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ತನ್ನ ಸ್ವಯಂ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ತರಬೇಕು. ಈ ರೀತಿ ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ, ಮನಸ್ಸು ಶಾಂತವಾಗಿರುವ, ಕಾಮ ಮತ್ತು ಕ್ರೋಧಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿರುವ ಯೋಗಿಗೆ ಪರಮ ಸುಖ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಸದಾ ತೊಡಗಿರುವ, ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾದ ಯೋಗಿಗೆ ಅನಂತವಾದ ಸುಖವು ಸುಲಭವಾಗಿ ದೊರಕುತ್ತದೆ, ಬ್ರಹ್ಮನೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಗದಿಂದ. ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸಿ, ಆತ್ಮವನ್ನು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನೋಡುತ್ತಾನೆ; ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳನ್ನೂ ತನ್ನಲ್ಲಿಯೇ ನೋಡುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಸಮದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನೋಡುತ್ತಾನೆ. ಎಲ್ಲೆಡೆ ನನ್ನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿರುವ, ಎಲ್ಲದರಲ್ಲಿ ನನನ್ನು ಕಾಣುವ ಯೋಗಿಗೆ ನಾನು ದೂರವಲ್ಲ, ಅವನು ನನಗೆ ದೂರವಲ್ಲ. ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಏಕೀಭಾವವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನನನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವ ಯೋಗಿ ಯಾವ ರೀತಿಯ ಜೀವನವನ್ನೇ ನಡೆಸಲಿ, ಅವನು ನನ್ನಲ್ಲಿಯೇ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅರ್ಜುನನೇ, ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಎಲ್ಲರಲ್ಲಿಯೂ ಸುಖ-ದುಃಖಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಭಾವವನ್ನು ಕಾಣುವ ಯೋಗಿಯೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ. ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಅರ್ಜುನನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: "ಮಧುಸೂದನ, ನೀವು ಸಮಭಾವದ ಯೋಗವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದೀರಿ. ಆದರೆ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ತುಂಬಾ ಚಂಚಲವಾಗಿದೆ; ಅದನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುವುದು ಅಸಾಧ್ಯವೆಂದು ನನಗೆ ಅನಿಸುತ್ತದೆ. ಮನಸ್ಸು ಗಾಳಿಯಂತೆ ಚಂಚಲ, ಬಲಿಷ್ಠ, ಹಠದಾಯಕವಾಗಿದೆ; ಅದನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು ಗಾಳಿಯನ್ನು ಹಿಡಿಯುವಷ್ಟು ಕಷ್ಟ." ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ: "ಅರ್ಜುನ, ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಮನಸ್ಸು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟ, ಅದು ಚಂಚಲವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಅಭ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ವೈರಾಗ್ಯದಿಂದ ಅದನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಹುದು. ಸ್ವಯಂ ನಿಯಂತ್ರಣವಿಲ್ಲದವರಿಗೆ ಯೋಗ ಸಾಧಿಸುವುದು ದುಷ್ಟಕರ. ಆದರೆ ಸ್ವಯಂ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದವರು, ಯಥೋಚಿತ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಯೋಗವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು." ಅರ್ಜುನ ಮತ್ತೆ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ: "ಹೇ ಕೃಷ್ಣ, ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯುಳ್ಳವನಾದರೂ, ಸ್ವಯಂ ನಿಯಂತ್ರಣವಿಲ್ಲದೆ ಯೋಗದಲ್ಲಿ ವಿಫಲನಾದವನ ಗತಿ ಏನು? ಅವನು ಎರಡೂ ದಾರಿಗಳಿಂದ ಪತನಗೊಂಡು, ಮೋಡದ ತುಂಡೆಯಂತೆ ಅಸ್ಥಿರನಾಗಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತಾನೋ? ಈ ಸಂಶಯವನ್ನು ನೀವೇ ನಿವಾರಿಸಬೇಕು." ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: "ಪಾರ್ಥ, ಯೋಗದಲ್ಲಿ ವಿಫಲರಾದವನಿಗೆ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ, ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ನಾಶವಿಲ್ಲ. ಧರ್ಮಾತ್ಮನಿಗೆ ಎಂದಿಗೂ ದುರ್ಗತಿ ಇಲ್ಲ. ಅವನು ಪುಣ್ಯಜನರ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಬಹುಕಾಲ ವಾಸಿಸಿ, ಬಳಿಕ ಶುದ್ಧ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮಂತ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನ್ಮ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಜ್ಞಾನಯುಕ್ತ ಯೋಗಿಗಳ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ. ಈ ಜನ್ಮವು ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಲಭವಾದದು. ಅಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮದ ಬುದ್ಧಿಯ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಮತ್ತೆ ಪರಿಪೂರ್ಣತೆಗೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹಿಂದಿನ ಅಭ್ಯಾಸದ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ, ಅವನು ಇಚ್ಛೆಯಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಯೋಗದ ಕಡೆಗೆ ಸೆಳೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಯೋಗವನ್ನು ಅರಿಯಲು ಬಯಸುವವನು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಮೇಲುಗಡೆಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಯೋಗಿಯು ಬಲವಾದ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ, ಅನೇಕ ಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧನಾಗಿ, ಪರಿಪೂರ್ಣತೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಪರಮಗತಿಯನ್ನೂ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಯೋಗಿ ತಪಸ್ವಿಗಳಿಗಿಂತ, ಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗಿಂತ, ಕರ್ಮಿಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅರ್ಜುನ, ನೀನು ಯೋಗಿಯಾಗು. ಎಲ್ಲಾ ಯೋಗಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಪೂಜಿಸುವ, ತನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನನ್ನಲ್ಲೇ ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸಿದ ಯೋಗಿಯನ್ನೇ ನಾನು ಅತ್ಯಂತ ಏಕೀಭಾವ ಹೊಂದಿದವನೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತೇನೆ." ಮತ್ತೆ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: "ಅರ್ಜುನ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ನನ್ನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿ, ನನ್ನ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಯೋಗವನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸಮಾಡುತ್ತಾ ಕೇಳು—ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ, ಯಾವ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲದೆ ಹೇಗೆ ತಿಳಿಯಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ನಾನು ಈ ಜ್ಞಾನವನ್ನೂ, ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ; ಇದನ್ನು ತಿಳಿದ ಮೇಲೆ, ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೇನು ತಿಳಿಯಬೇಕೆಂಬುದಿಲ್ಲ. ಸಾವಿರಾರು ಜನರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನು ಪರಿಪೂರ್ಣತೆಯಿಗಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆ ಪ್ರಯತ್ನಶೀಲರಲ್ಲಿ, ಪರಿಪೂರ್ಣರಾದವರಲ್ಲಿಯೂ, ನನನ್ನು ನಿಜವಾಗಿ ತಿಳಿಯುವವರು ಬಹಳ ವಿರಳ. ಭೂಮಿ, ನೀರು, ಬೆಂಕಿ, ವಾಯು, ಆಕಾಶ, ಮನಸ್ಸು, ಬುದ್ಧಿ, ಅಹಂಕಾರ—ಈ ಎಂಟು ನನ್ನ ಭೌತಿಕ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಭಾಗಗಳು. ಆದರೆ ಅರ್ಜುನ, ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ಮತ್ತೊಂದು ನನ್ನ ಪರಮ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ತಿಳಿ; ಅದೇ ಈ ಜಗತ್ತನ್ನು ಧಾರಣೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಎರಡು ಪ್ರಕೃತಿಗಳಿಂದ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ನಾನು ಈ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಶ್ವದ ಮೂಲವೂ, ಲಯವೂ. ನನ್ನಿಗಿಂತ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ, ಧನಂಜಯ. ಎಲ್ಲವೂ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಹಾರಗಳ ಮುತ್ತಿನಂತೆ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ರುಚಿಯೂ, ಚಂದ್ರನಲ್ಲಿಯೂ ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿಯೂ ಇರುವ ಪ್ರಕಾಶವೂ ನಾನು; ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಓಂಕಾರವೂ, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಶಬ್ದವೂ, ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ಬಲವೂ ನಾನು. ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಶುಭ್ರವಾದ ಸುಗಂಧವೂ, ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶವೂ ನಾನು; ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಜೀವಶಕ್ತಿಯೂ, ತಪಸ್ವಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ತಪಸ್ಸೂ ನಾನು. ಅರ್ಜುನ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಶಾಶ್ವತ ಬೀಜವೂ ನಾನು; ಬುದ್ಧಿವಂತರ ಬುದ್ಧಿಯೂ, ಮಹಾತ್ಮರ ಮಹಿಮೆಯೂ ನಾನು.