ಪಾಂಡವ ಮಹಾಬಾಹು ಅರ್ಜುನನೆ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ಮನಸ್ಸು ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗಿಂತ ಮೇಲದು. ಬುದ್ಧಿ ಮನಸ್ಸಿಗಿಂತ ಮೇಲದು. ಆದರೆ ಬುದ್ಧಿಗಿಂತಲೂ ಮೇಲಿರುವುದು ಆತ್ಮ. ಈ ರೀತಿ, ಬುದ್ಧಿಗಿಂತಲೂ ಪರಮವಾದ ಆತ್ಮನನ್ನು ತಿಳಿದು, ನೀನು ನಿನ್ನನ್ನು ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಅತಿ ದುಷ್ಟ ಶತ್ರುವಾದ ಕಾಮವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶಮಾಡು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಪರಮ ಪುರುಷ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಿದನು: "ಈ ಅವಿನಾಶಿಯಾದ ಯೋಗವನ್ನು ನಾನು ಮೊದಲಿಗೆ ವಿವಸ್ವತಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಿದೆ. ವಿವಸ್ವಾನ್ ಅದನ್ನು ಮನುವಿಗೆ ಹೇಳಿದನು; ಮನು ಅದನ್ನು ಇಕ್ಷ್ವಾಕುವಿಗೆ ವಿವರಿಸಿದನು. ಈ ರೀತಿ ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ರಾಜರ್ಷಿಗಳು ಈ ಯೋಗವನ್ನು ತಿಳಿದು, ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ, ಈ ಯೋಗವು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನಶಿಸಿಹೋಗಿತು, ಹೇಯ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವವನೇ. ಈಗ ನಾನು ಅದೇ ಪುರಾತನ ಯೋಗವನ್ನು ನಿನಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಯಾಕೆಂದರೆ ನೀನು ನನ್ನ ಭಕ್ತನೂ, ಸ್ನೇಹಿತನೂ ಹೌದು. ಇದು ಪರಮ ಗುಪ್ತವಾದ ಜ್ಞಾನ. ಅರ್ಜುನನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದನು: 'ನಿನ್ನ ಜನ್ಮ ಇತ್ತೀಚಿನದು, ವಿವಸ್ವಾನ್ನದು ಪುರಾತನದು. ಹಾಗಿದ್ದರೆ ನೀನು ಹೇಗೆ ಅವನಿಗೆ ಈ ಯೋಗವನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು?' ಅದಕ್ಕೆ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು: 'ಅರ್ಜುನ, ನಾನೂ ನೀನೂ ಅನೇಕ ಜನ್ಮಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅವು ನನಗೆ ಎಲ್ಲವೂ ತಿಳಿದಿವೆ, ಆದರೆ ನಿನಗೆ ತಿಳಿಯದು. ನಾನು ಅಜನು, ಅವಿನಾಶಿ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಅಧಿಪತಿ. ಆದರೂ ನನ್ನ ಸ್ವಸಂಯಮದ ಮೂಲಕ, ನನ್ನ ಸ್ವಯಂ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ನಾನು ಅವತಾರವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಧರ್ಮದ ಹೀನತೆ ಉಂಟಾದಾಗ, ಅಧರ್ಮವು ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ನಾನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗುತ್ತೇನೆ. ಸದ್ಗುಣಿಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ, ದುಷ್ಟರ ನಾಶಕ್ಕಾಗಿ, ಧರ್ಮವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಪ್ರತಿ ಯುಗದಲ್ಲಿಯೂ ನಾನು ಜನ್ಮವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ. ನನ್ನ ದಿವ್ಯ ಜನನ ಮತ್ತು ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ತಿಳಿದವರು, ದೇಹವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗಿದ ಮೇಲೆ ಪುನರ್ಜನ್ಮವನ್ನು ಪಡೆಯದೆ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಲೀನರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಆಸಕ್ತಿ, ಭಯ, ಕ್ರೋಧಗಳಿಲ್ಲದೆ, ನನ್ನಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಲಯಗೊಳಿಸಿ, ನನ್ನ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಪಡೆದು, ಜ್ಞಾನ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಪರಿಶುದ್ಧರಾದ ಅನೇಕರು ನನ್ನ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಎಲ್ಲರೂ ನನಗೆ ಹೇಗೆ ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಾರೋ, ನಾನು ಅವರನ್ನೂ ಆ ರೀತಿಯೇ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಎಲ್ಲರೂ ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೋ, ನಾನು ಅವರಿಗೆ ಆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತೇನೆ. ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಬಯಸುವವರು ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಾನವ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಫಲವು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ದೊರಕುತ್ತದೆ. ಗುಣ ಮತ್ತು ಕರ್ಮಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಾನು ನಾಲ್ಕು ವರ್ಣಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಆದರೆ ನಾನು ಅವುಗಳ ಕರ್ತನಾಗಿದ್ದರೂ, ನಿರ್ಲಿಪ್ತನೂ, ಅವಿನಾಶಿಯೂ ಆಗಿದ್ದೇನೆ. ಕರ್ಮಗಳು ನನಗೆ ಲಿಪ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ನಾನು ಅವುಗಳ ಫಲವನ್ನು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾರು ಇದನ್ನು ಅರಿತಾರೋ, ಅವರು ಕರ್ಮದಿಂದ ಬಂಧಿತರಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ, ಪುರಾತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಹಂಬಲಿಸಿದವರು ಇದನ್ನು ತಿಳಿದು ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ನೀನೂ ಕೂಡ ಅವರಂತೆ ಆಚಾರ್ಯರ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸು. ಏನು ಕರ್ಮ, ಏನು ಅಕರ್ಮ? ಇದರಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿವಂತರೂ ಕೂಡ ಗೊಂದಲಕ್ಕೊಳಗಾಗುತ್ತಾರೆ. ನಾನು ನಿನಗೆ ಕರ್ಮವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ; ಇದನ್ನು ತಿಳಿದು ನೀನು ಪಾಪದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತೀ. ಕರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು, ಅಕ್ರಮವನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು, ಅಕರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಕರ್ಮದ ಮಾರ್ಗವು ತುಂಬಾ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿದೆ. ಯಾರು ಅಕರ್ಮದಲ್ಲಿಯೂ ಕರ್ಮವನ್ನು, ಕರ್ಮದಲ್ಲಿಯೂ ಅಕರ್ಮವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನಿಗಳೆಂದು, ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಪಂಡಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಯಾರು ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಆಸೆ ಮತ್ತು ಸಂಕಲ್ಪವಿಲ್ಲದೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಅವರ ಕರ್ಮಗಳು ಜ್ಞಾನಾಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ದಹನವಾಗುತ್ತವೆ. ಅವರು ಜ್ಞಾನಿಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಯಾರು ಫಲಾಸಕ್ತಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಯಾವಾಗಲೂ ತೃಪ್ತರಾಗಿದ್ದು, ಯಾವ ಸಹಾಯವನ್ನೂ ನಿರೀಕ್ಷಿಸದೆ, ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದರೂ ಕೂಡ, ಅವರು ನಿಜವಾಗಿ ಏನನ್ನೂ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿಲ್ಲದೆ, ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಆತ್ಮವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿಕೊಂಡು, ಎಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಕೇವಲ ದೇಹದ ಮೂಲಕ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುವವರು ದೋಷಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾರು ಸಿಕ್ಕದ್ದರಲ್ಲಿ ತೃಪ್ತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ, ದ್ವಂದ್ವಗಳಾಚೆ ಇದ್ದಾರೆ, ಅಸೂಯೆಯನ್ನು ತೊರೆದಿದ್ದಾರೆ, ಜಯ-ಪರಾಜಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಮರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದರೂ ಬಂಧಿತರಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾರು ಆಸಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದೆ, ಮುಕ್ತರಾಗಿದ್ದು, ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಯಜ್ಞಾರ್ಥವಾಗಿ ಕರ್ಮವನ್ನು ಮಾಡುವವರು ಅವರ ಎಲ್ಲಾ ಕರ್ಮಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕರಗಿಹೋಗುತ್ತವೆ. ಯಜ್ಞವು ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪ, ಹೋಮದ ವಸ್ತುವೂ ಬ್ರಹ್ಮ, ಹೋಮದ ಅಗ್ನಿಯೂ ಬ್ರಹ್ಮ, ಹೋಮವನ್ನು ಮಾಡುವವನೂ ಬ್ರಹ್ಮ. ಹೀಗೆ ಬ್ರಹ್ಮಭಾವದಲ್ಲಿ ಲೀನರಾದವರು ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವರು ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಯಜ್ಞದ ಮೂಲಕ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ; ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಯಜ್ಞವನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮಾಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವರು ಶ್ರವಣಾದಿ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ನಿಯಮದ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ; ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ಶಬ್ದಾದಿ ಇಂದ್ರಿಯವಿಷಯಗಳನ್ನು ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಎಲ್ಲ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಣಗಳ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಪ್ರಜ್ವಲಿತವಾದ ಆತ್ಮಸಂಯಮದ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವರು ದ್ರವ್ಯಯಜ್ಞ, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ತಪೋಯಜ್ಞ, ಮತ್ತವರೋ ಯೋಗಯಜ್ಞ, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನಯಜ್ಞದ ಮೂಲಕ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವರು ಉಚ್ಚ್ವಾಸವನ್ನು ನಿಶ್ವಾಸದಲ್ಲಿ, ನಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಉಚ್ಚ್ವಾಸದಲ್ಲಿ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ; ಮತ್ತವರೋ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದಾರೆ; ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ನಿಯಮಿತ ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸಿ ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಯಜ್ಞವನ್ನು ತಿಳಿದ ಎಲ್ಲರೂ ಯಜ್ಞದಿಂದ ಪಾಪಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಯಾರು ಯಜ್ಞದ ಅಮೃತವನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಶಾಶ್ವತ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಯಜ್ಞವಿಲ್ಲದವನಿಗೆ ಈ ಲೋಕವೂ ಇಲ್ಲ, ಇನ್ನು ಪರಲೋಕ ಹೇಗೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ, ಹೇಯ ಕುರುಶ್ರೇಷ್ಠನೆ? ಈ ರೀತಿ ಅನೇಕ ವಿಧದ ಯಜ್ಞಗಳು ಬ್ರಹ್ಮಣ ಮುಖದ ಬಳಿ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಕರ್ಮಜನ್ಯವೆಂದು ತಿಳಿದು, ಈ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ನೀನು ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತೀ. ಹೇ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದವನೇ, ಜ್ಞಾನಯಜ್ಞವು ದ್ರವ್ಯಯಜ್ಞಕ್ಕಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ. ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳ ಅಂತ್ಯವು ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿಯೇ ಇದೆ. ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ವಿನಯದಿಂದ, ಪ್ರಶ್ನೆಯಿಂದ, ಸೇವೆಯಿಂದ ಜ್ಞಾನಿಗಳನ್ನು ಸಮೀಪಿಸು. ಸತ್ಯದರ್ಶನವನ್ನು ಪಡೆದ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ನಿನಗೆ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಲಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ತಿಳಿದು, ಅರ್ಜುನ, ನೀನು ಇಂತಹ ಮೋಹದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಬೀಳುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ನೀನು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ನಿನ್ನಲ್ಲಿಯೂ, ನನ್ನಲ್ಲಿಯೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತೀ. ನೀನು ಎಲ್ಲ ಪಾಪಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ದೊಡ್ಡ ಪಾಪಿಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಜ್ಞಾನರೂಪೀ ನೌಕೆಯಿಂದ ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳನ್ನು ದಾಟಿಬಿಡುತ್ತೀ. ಜ್ವಲಿಸುವ ಅಗ್ನಿಯು ಇಂಧನವನ್ನು ಭಸ್ಮಮಾಡುವಂತೆ, ಜ್ಞಾನಾಗ್ನಿಯು ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಭಸ್ಮಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನಕ್ಕಿಂತ ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುವುದು ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ. ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಪರಿಪಕ್ವನಾದವನು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಈ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ತನ್ನೊಳಗೆ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.