ಅರ್ಜುನನು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ತನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನ ಗೊಂದಲವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದನು: “ಭಗವಂತನೆ, ನಿಮ್ಮ ಮಾತುಗಳು ನನ್ನ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಗೊಂದಲಗೊಳಿಸುತ್ತಿವೆ, ಪರಸ್ಪರ ವಿರೋಧವಿರುವಂತೆ ಅನಿಸುತ್ತಿವೆ. ದಯವಿಟ್ಟು, ನಾನು ಪರಮ ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಯಾವ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಿ.” ಶ್ರೀಭಗವಂತನು ಉತ್ತರ ನೀಡಿದರು: “ಅರ್ಜುನ, ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನಾನು ಎರಡು ವಿಧದ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ—ಸಾಂಖ್ಯರಿಗೆ ಜ್ಞಾನಯೋಗ, ಮತ್ತು ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಕರ್ಮಯೋಗ. ಕರ್ಮವನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ತ್ಯಾಗವನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ ಮಾತ್ರವೂ ಪರಿಪೂರ್ಣತೆ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾರು ಕರ್ಮವಿಲ್ಲದೆ ಇರುವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಕೂಡ ಕ್ಷಣಮಾತ್ರವೂ ಕ್ರಿಯೆ ಇಲ್ಲದೆ ಇರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಉದ್ಭವವಾದ ಗುಣಗಳು ಎಲ್ಲರನ್ನು ಕ್ರಿಯೆಗೆ ಒಡ್ಡುತ್ತವೆ. ಯಾರು ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಹೊರಗಿನಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ, ಆದರೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರಿಯವಿಷಯಗಳಲ್ಲೇ ತಲ್ಲೀನರಾಗಿರುವರೋ, ಅವರು ಮೋಸಗೊಳ್ಳುವವರು. ಆದರೆ ಯಾರು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ, ಅಸಕ್ತಿಯಿಂದ ತಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಉತ್ತಮರು. ಅರ್ಜುನ, ನಿನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ನಿರತರಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸು, ಯಾಕೆಂದರೆ ಕ್ರಿಯೆ ನಿರಾಕ್ರಿಯೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ. ಕ್ರಿಯೆ ಇಲ್ಲದೆ, ದೇಹಪೋಷಣೆಯೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಯಜ್ಞಾರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಕ್ರಿಯೆ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಇತರ ಎಲ್ಲಾ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಜನರು ಬಂಧನಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಅರ್ಜುನ, ಅಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಯಜ್ಞಾರ್ಥವಾಗಿ ಕರ್ಮವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸು. ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನು ಸೃಷ್ಟಿಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞದೊಂದಿಗೆ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ‘ನೀವು ಯಜ್ಞದಿಂದ ವೃದ್ಧಿಯಾಗಿರಿ, ಇದು ನಿಮ್ಮ ಇಚ್ಛೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವದು’ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ನೀವು ಯಜ್ಞದಿಂದ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸಿರಿ, ದೇವತೆಗಳು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಪೋಷಿಸುವರು; ಹೀಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಪೋಷಣೆ ಮೂಲಕ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ ಸಾಧಿಸಬಹುದು. ಯಜ್ಞದಿಂದ ಸಂತುಷ್ಟರಾದ ದೇವತೆಗಳು ನಿಮಗೆ ಬೇಕಾದ ಭೋಗಗಳನ್ನು ನೀಡುವರು. ಆದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸದೆ ಬಳಕೆ ಮಾಡುವವನು ನಿಜಕ್ಕೂ ಕಳ್ಳನೆ. ಯಜ್ಞದ ಅವಶೇಷವನ್ನು ಸೇವಿಸುವ ಪುಣ್ಯಾತ್ಮರು ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ಸ್ವಾರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಅಡುಗೆ ಮಾಡುವವರು ಪಾಪವನ್ನೇ ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಅನ್ನದಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ; ಅನ್ನ ಮಳೆಯಿಂದ, ಮಳೆ ಯಜ್ಞದಿಂದ, ಯಜ್ಞ ಕರ್ಮದಿಂದ, ಕರ್ಮ ವೇದದಿಂದ, ವೇದ ಅವ್ಯಯದಿಂದ ಉಗಮಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ವೇದ ಯಾವಾಗಲೂ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಈ ರೀತಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಚಕ್ರವನ್ನು ಅನುಸರಿಸದೆ, ಇಂದ್ರಿಯಸುಖಗಳಲ್ಲಿ ತಲ್ಲೀನನಾಗಿ ಬದುಕುವವನು ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಪಾಪಮಯ ಜೀವನವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಸ್ವಯಂನಲ್ಲಿ ತೃಪ್ತನಾಗಿ, ಸ್ವಯಂನಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷಪಡುವವನು, ಅವನಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಕಾರ್ಯವಿಲ್ಲ, ಅವನು ಯಾವುದನ್ನೂ ಸಾಧಿಸಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಅವನಿಗೆ ಮಾಡಿದ ಅಥವಾ ಮಾಡದ ಕೆಲಸದಿಂದ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಯೋಜನವಿಲ್ಲ; ಅವನು ಯಾರ ಮೇಲೂ ಅವಲಂಬಿತನಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಅರ್ಜುನ, ಯಾವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕೋ ಅದನ್ನು ಅಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಸದಾ ನೆರವೇರಿಸು; ಅಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಕಾರ್ಯಮಾಡುವವನು ಪರಮವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಜನಕ ಮತ್ತು ಇತರರು ಕೂಡ ಕೇವಲ ಕರ್ಮದಿಂದಲೇ ಪರಿಪೂರ್ಣತೆಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ಲೋಕದ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ನೀನು ಕೂಡ ಕಾರ್ಯಮಾಡಬೇಕು. ಯಾವುದೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಮಾಡುವುದನ್ನು ಇತರರು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅವನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಮಾನದಂಡವನ್ನು ಇಡೀ ಲೋಕ ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ. ಅರ್ಜುನ, ನನಗೆ ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಕೆಲಸವಿಲ್ಲ, ಸಾಧಿಸಬೇಕಾದದ್ದೂ ಇಲ್ಲ, ಆದರೂ ನಾನು ಸದಾ ಕರ್ಮ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ. ನಾನು ಕಾರ್ಯವನ್ನೇ ಮಾಡದೆ ಇದ್ದರೆ, ಜನರು ನನ್ನ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಾನು ಕಾರ್ಯಮಾಡದೆ ಇದ್ದರೆ ಈ ಲೋಕಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ; ನಾನು ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಗೊಂದಲ ಉಂಟುಮಾಡಿ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವೆನು. ಅಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಗೆ ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಕ್ರಿಯೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೋ, ಹೀಗೆಯೇ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಲೋಕಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಕರ್ಮಮಾಡಬೇಕು. ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅಜ್ಞಾನಿಗಳ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಗೊಂದಲಗೊಳಿಸಬಾರದು; ಬದಲಾಗಿ, ತಾವು ಸತ್ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡು, ಅವರನ್ನೂ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಬೇಕು. ಎಲ್ಲಾ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಗುಣಗಳಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತವೆ; ಆದರೆ ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಮೋಹಗೊಂಡವನು ‘ನಾನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ’ ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಯಾರು ತತ್ವವನ್ನು ಅರಿತಿರುವರೋ, ಅವರು ಗುಣಗಳು ಗುಣಗಳ ಮೇಲೆ ಕ್ರಿಯೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಅಸಕ್ತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಗುಣಗಳಿಂದ ಮೋಹಗೊಂಡವರು ಕ್ರಿಯೆಗಳೊಡನೆ ಆಸಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ; ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅವರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಗೊಂದಲಗೊಳಿಸಬಾರದು. ಅರ್ಜುನ, ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನನಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿ, ಆಸೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಮಿಭಾವವಿಲ್ಲದೆ, ದುಃಖವಿಲ್ಲದೆ ಯುದ್ಧಮಾಡು. ನನ್ನ ಈ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಅನುಸರಿಸುವವರು ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ದ್ವೇಷದಿಂದ ಈ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸದವರು ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದೆ ಗೊಂದಲದಲ್ಲಿದ್ದು, ನಾಶವಾಗುತ್ತಾರೆ. ಜ್ಞಾನಿಯಾದರೂ ಸಹ ತನ್ನ ಸ್ವಭಾವದ ಪ್ರಕಾರವೇ ನಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳು ತಮ್ಮ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ. ನಿಯಂತ್ರಣದಿಂದ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ? ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಇಂದ್ರಿಯಕ್ಕೂ ಅದರ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ಆಸಕ್ತಿ ಅಥವಾ ದ್ವೇಷ ಇದ್ದೇ ಇರುತ್ತದೆ; ಅವುಗಳ ವಶವಾಗಬಾರದು, ಅವು ಅಡ್ಡಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಸ್ವಧರ್ಮವೇ ದೋಷಪೂರ್ಣವಾದರೂ ಪರಧರ್ಮವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ; ಸ್ವಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸಾಯುವುದೇ ಉತ್ತಮ, ಪರಧರ್ಮ ಭಯವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅರ್ಜುನನು ಮತ್ತೆ ಕೇಳಿದನು: “ವೃಷ್ಣಿವಂಶದವರೇ, ಇಚ್ಛೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಒಬ್ಬನು ಯಾವ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಪಾಪಕಾರ್ಯ ಮಾಡಲು ಪ್ರೇರಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ?” ಶ್ರೀಭಗವಂತನು ಉತ್ತರಿಸಿದರು: “ಅದು ಕಾಮ ಮತ್ತು ಕ್ರೋಧ—ರಾಜೋಗುಣದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ದೊಡ್ಡ ದುಷ್ಟ, ದೊಡ್ಡ ಪಾಪಿ, ಇಲ್ಲಿ ಶತ್ರು. ಹಗುರಾಗಿ ನಾಶವಾಗದ ಈ ದ್ವೇಷವು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಮುಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಹೇಗೆ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಹೊಗೆ ಮುಚ್ಚುತ್ತದೆ, ಕನ್ನಡಿಯನ್ನು ಧೂಳು ಮುಚ್ಚುತ್ತದೆ, ಗರ್ಭವನ್ನು ಗರ್ಭಕವಚ ಮುಚ್ಚುತ್ತದೆ, ಹೀಗೆಯೇ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಈ ಕಾಮವು ಮುಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾಮವು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಆವರಿಸುವ ಶಾಶ್ವತ ಶತ್ರು, ಅದು ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ತೃಪ್ತಿಯಾಗದದು. ಈದು ಇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಮನಸ್ಸು, ಬುದ್ಧಿ—ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಮಾಡುತ್ತದೆ; ಅವುಗಳ ಮೂಲಕ ಜೀವರನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸಿ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಮುಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಅರ್ಜುನ, ಮೊದಲು ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸು; ಈ ಜ್ಞಾನವೈರಿಯನ್ನು—ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವಿವೇಕವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ದುಷ್ಟವನ್ನು—ಹುಡಿದು ನಾಶಮಾಡು.