ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ અર્જુનને સમજાવે છે કે, જે કર્મ માત્ર દુઃખ કે શરીરનાં કષ્ટના ભયથી ત્યાગવામાં આવે છે, એ ત્યાગ રજોગુણથી ભરેલો ગણાય છે અને એવો ત્યાગ કરનારને ત્યાગનું ફળ મળતું નથી. પણ, હે અર્જુન, જે કર્મ ફળની ઈચ્છા અને આસક્તિ છોડીને, માત્ર કરવું જ જોઈએ એટલે કરવામાં આવે છે, એ ત્યાગ સત્વગુણથી યુક્ત છે. જે મનુષ્ય શુદ્ધ, વિવેકી અને સંશયથી મુક્ત હોય છે, એ અયોગ્ય કર્મથી દ્વેષ કરતો નથી અને યોગ્ય કર્મમાં આસક્ત પણ થતો નથી—એવો ત્યાગી સત્વગુણમાં સ્થિત ગણાય છે. શરીર ધરાવનાર મનુષ્ય માટે સર્વે કર્મોનો સંપૂર્ણ ત્યાગ શક્ય નથી, પરંતુ જે કર્મના ફળનો ત્યાગ કરે છે, એ સાચો ત્યાગી કહેવાય છે. જે લોકો ત્યાગ નથી કરતા, તેમને મૃત્યુ પછી કર્મના ત્રણ પ્રકારના ફળ—અપ્રિય, પ્રિય અને મિશ્ર—મલે છે; પણ ત્યાગીને આવું ફળ કદી મળતું નથી. પછી શ્રીકૃષ્ણ કહે છે, “હે મહાબાહુ, સર્વ કર્મોની સિદ્ધિ માટે જ્ઞાનશાસ્ત્રે જે પાંચ કારણો જણાવ્યા છે, તે હવે હું તને સમજાવું છું: પહેલું શરીર, એટલે કર્મનું સ્થાન; બીજું કર્તા; ત્રીજું વિવિધ સાધનો; ચોથું વિવિધ પ્રકારના પ્રયાસો; અને પાંચમું દૈવ—ઈશ્વરની ઈચ્છા. કોઈ પણ મનુષ્ય શરીર, વાણી કે મનથી જે કર્મ કરે છે, યોગ્ય કે અયોગ્ય, એ બધા માટે આ પાંચ કારણો જવાબદાર છે. તેથી, જે વ્યક્તિ અજ્ઞાનવશ પોતાને જ કર્તા માને છે, એ સાચું નથી જુએતો; એનો બુદ્ધિભ્રમ થયો છે. જે મનુષ્ય અહંકારથી મુક્ત છે અને એની બુદ્ધિ શુદ્ધ છે, એ જો બધાને પણ મારે, તો પણ એ મારતો નથી અને બંધન પામતો નથી. જ્ઞાન, જ્ઞેય (જ્ઞાનનો વિષય) અને જ્ઞાતા—આ ત્રણ કર્મ માટે પ્રેરણા છે; સાધન, કર્મ અને કર્તા—આ ત્રણ કર્મના અંગ છે. જ્ઞાન, કર્મ અને કર્તાનો પણ ગુણાનુસાર ત્રણ પ્રકાર છે. હવે હું એ તને સમજાવું છું. જે જ્ઞાનથી સર્વ પ્રાણીઓમાં એક અવિનાશી તત્ત્વને જુએ છે—વિભાજનમાં પણ અવિભાજ્યને ઓળખે છે—એ જ્ઞાન સાત્વિક છે. પણ, જે જ્ઞાનથી વિવિધ જીવોને અલગ-અલગ, સ્વતંત્ર જુએ છે, એ રજસથી ભરેલું છે. અને જે જ્ઞાન એક જ વસ્તુમાં આસક્ત રહીને, યથાર્થ વિવેક વગર, નકામી રીતે, અંધકારપૂર્વક ગ્રહણ કરે છે, એ તમોગુણથી ભરેલું છે. એ જ રીતે, જે કર્મ નિયમિત, આસક્તિ અને ફળની ઈચ્છા વગર, રાગ-દ્વેષથી મુક્ત રહીને કરવામાં આવે છે, એ સાત્વિક છે. જે કર્મ ફળની ઈચ્છાથી, અહંકારપૂર્વક અને ભારે પ્રયત્નથી થાય છે, એ રજસ છે. અને જે કર્મ અજ્ઞાનવશ, પરિણામ, નુકસાન, પીડા કે પોતાની શક્તિની ચિંતા કર્યા વિના થાય છે, એ તમસ છે. જે કર્તા આસક્તિ અને અહંકારથી મુક્ત છે, નિષ્ઠા અને ઉત્સાહથી ભરેલો છે અને સફળતા-અસફળતામાં સમાન રહે છે, એ સાત્વિક કર્તા કહેવાય છે. જે ફળની લાલચ, હિંસા, અશુદ્ધિ અને આનંદ-દુઃખથી ગ્રસ્ત છે, એ રજસ કર્તા છે. અને જે અયોગ્ય, અભિમાની, કપટી, દુષ્ટ, આળસી, ઉદાસ અને કામચોર છે, એ તમસ કર્તા છે. હવે, હે અર્જુન, બુદ્ધિ અને ધૈર્યના પણ ત્રણ પ્રકાર સાંભળ. જે બુદ્ધિ કર્મ-અકર્મ, કરવું-ન કરવું, ભય-અભય અને બંધન-મોક્ષને સાચી રીતે ઓળખે છે, એ સાત્વિક છે. જે બુદ્ધિ ધર્મ-અધર્મ અને કરવું-ન કરવુંને ભ્રમથી જુએ છે, એ રજસ છે. અને જે બુદ્ધિ અંધકારથી ઘેરાયેલી છે, અધર્મને ધર્મ અને સર્વ વસ્તુને વિપરીત જુએ છે, એ તમસ છે. જે ધૈર્ય મન, પ્રાણ અને ઇન્દ્રિયોને અડગ યોગથી સંયમિત રાખે છે, એ સાત્વિક છે. જે ધૈર્ય ધર્મ, કામ અને અર્થમાં ફળની ઈચ્છાથી આસક્ત રહે છે, એ રજસ છે. અને જે ધૈર્ય નિંદ્રા, ભય, દુઃખ, ઉદાસીનતા અને અહંકારને છોડતું નથી, એ તમસ છે. હવે, હે અર્જુન, સુખના પણ ત્રણ પ્રકાર સાંભળ. જે સુખ સાધનાથી મળે છે, શરૂઆતમાં તો તે ઝેર જેવું લાગે છે, પણ અંતે અમૃત જેવું થાય છે—એ સાત્વિક છે. જે ઇન્દ્રિયોના વિષયસંપર્કથી મળે છે, શરૂઆતમાં અમૃત જેવું લાગે છે, પણ અંતે ઝેર જેવું થાય છે—એ રજસ છે. અને જે સુખ આરંભ અને પરિણામે પણ મૂર્છા, આળસ અને અજ્ઞાનથી આવે છે, એ તમસ છે. આ ત્રણ ગુણોથી પૃથ્વી પર કે સ્વર્ગમાં, કોઈ પણ જીવ મુક્ત નથી. દરેક varnashramના લોકો—બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય અને શૂદ્ર—એના સ્વભાવથી ઉદ્ભવેલા ગુણોને અનુસરે છે. બ્રાહ્મણના સ્વાભાવિક ધર્મો છે: શાંતિ, આત્મસંયમ, તપ, પવિત્રતા, ક્ષમા, સત્ય, જ્ઞાન, વિજ્ઞાન અને શ્રદ્ધા. ક્ષત્રિયના ધર્મ છે: શૌર્ય, તાકાત, ધૈર્ય, કુશળતા, યુદ્ધમાં ન ભાગવું, દાન અને પ્રભુત્વ. વૈશ્યના ધર્મ છે: ખેતી, ગોપાલન અને વેપાર. અને શૂદ્રના ધર્મ છે: સેવા. પછી ભગવાન કહે છે, “જે પોતાનાં કર્મમાં નિષ્ઠાવાન રહે છે, એ સિદ્ધિ મેળવે છે. હવે હું કહું છું કે પોતાનાં કર્મથી કેવી રીતે પરિપૂર્ણતા પ્રાપ્ત થાય છે. જે સ્ત્રોતને સર્વ જીવો ઉત્પન્ન થાય છે અને જેના દ્વારા સમગ્ર જગત વ્યાપક છે, એ પરમાત્માને પોતાના કર્મથી પૂજવાથી મનુષ્ય પૂર્ણતા મેળવે છે. પોતાનું કર્મ—even જો એમાં કોઈ ખામી હોય—બીજાના શ્રેષ્ઠ રીતે કરેલા કર્મ કરતાં શ્રેષ્ઠ છે; કારણ કે પોતાના સ્વભાવ અનુસાર કર્મ કરવાથી પાપ લાગતું નથી.