અર્જુને ભગવાન કૃષ્ણના વિશ્વરૂપ દર્શન કર્યા ત્યારે તેણે જોયું કે શ્રીકૃષ્ણ મસ્તક પર મુકડો ધારણ કરીને, હાથમાં ગદા અને ચક્ર પકડીને, સર્વત્ર તેજથી ઉજળતા દેખાય છે. તેમનું આ તેજ એટલું પ્રખર હતું કે, ચારેય બાજુથી જોવા અઘરું લાગતું; તેઓ અગ્નિ અને સૂર્ય જેવી જ્વલંત પ્રકાશમય અને અપરિમિત લાગતા. અર્જુને ભાવપૂર્વક કહ્યું—"હે ભગવાન! તમે અવિનાશી છો, તમને જ જાણવું સર્વોચ્ચ છે. આ સમગ્ર બ્રહ્માંડનો આશ્રય પણ તમે જ છો. તમે શાશ્વત ધર્મના અવિચલ રક્ષક અને સનાતન પુરુષ છો—મારે તો એવું જ વિશ્વાસ થાય છે." કૃષ્ણના તેજથી આખું વિશ્વ દહળી રહ્યું છે. આ ભુલોક અને સ્વર્ગ વચ્ચેની જગ્યા, તેમજ સર્વ દિશાઓમાં પણ માત્ર તમે જ વ્યાપેલા છો. હે મહાત્મા! તમારા આ અદ્ભુત અને ભયાનક સ્વરૂપને જોઈને ત્રણેય લોકમાં ભય વ્યાપી ગયો છે. દેવતાઓના સમૂહો તમારી અંદર પ્રવેશી જાય છે; કેટલાક ભયથી હાથે હાથ જોડીને તમને સ્તુતિ કરે છે. 'શાંતિ' કહેતા મહર્ષિ અને સિદ્ધો પણ અનેક સ્તોત્રોથી તમારી મહિમા ગાય છે. રુદ્ર, આદિત્ય, વસુ, સાધ્ય, વિશ્વદેવ, અશ્વિનીકુમાર, મારુત, પિતૃઓ, ગંધર્વ, યક્ષ, અસુર અને સિદ્ધો—બધા આશ્ચર્યથી તમને જોઈ રહ્યા છે. અર્જુન કહે છે, "હે મહાબાહુ! તમારી વિશાળ દેહ, અનેક મુખ, આંખો, હાથ, જાંઘ, પગ, પેટ અને ભયાનક દાંત જોઈને સમગ્ર જગત અને હું પણ ભયભીત થઈ ગયો છું." "હે વિષ્ણુ! આકાશને સ્પર્શતા, અગ્નિ સમ તેજસ્વી, અનેક રંગોથી ઝગમગતા, ભયાનક મોઢા અને વિશાળ અગ્નિસમ આંખો ધરાવતા તમને જોઈને મારો અંતઃકરણ કંપી ઉઠ્યો છે; મને સ્થિરતા કે શાંતિ ક્યાંય નથી." "તમારા ભયાનક દાંતવાળા મુખો, જે વિનાશક અગ્નિ સમાન છે, જોઈને હું દિશા પણ ઓળખી શકતો નથી, મને શાંતિ નથી—હે દેવાધિદેવ, હે જગતના આશ્રય, કૃપા કરો!" "હે કૃષ્ણ! ધૃતરાષ્ટ્રના બધા પુત્રો, રાજાઓ, ભીષ્મ, દ્રોણ, કર્ણ અને અમારા શ્રેષ્ઠ યુધ્ધાઓ પણ—all—તમારા ભયાનક દાંતવાળા મુખોમાં દોડતા જાય છે; કેટલાક તો તમારા દાંત વચ્ચે ફસાઈને, તેમના મસ્તક ચકનાચૂર થઈ જાય છે." "જેમ ગતિશીલ નદીઓ ઝડપથી સાગરમાં વિલીન થાય છે, તેમ પૃથ્વી上的 બધા મહાવીર પણ તમારી જ્વલંત મુખોમાં પ્રવેશી જાય છે." "મોતિયાં જેમ તેજસ્વી અગ્નિમાં પોતાનું વિનાશ કરવા દોડે છે, તેમ સમગ્ર જગત પણ તમારી મુખોમાં દોડે છે." "તમે ચારેય બાજુથી તમારી જ્વલંત મુખોથી સમગ્ર જગતને ચાટીને ભસ્મ કરી રહ્યા છો; તમારો ભયાનક તેજ સમગ્ર બ્રહ્માંડને દહોળી નાખે છે." "હે વિષ્ણુ! તમે કોણ છો આ ભયાનક સ્વરૂપમાં? હું તમને વંદન કરું છું, કૃપા કરો. હું તમારું મૂળ સ્વરૂપ અને આશય જાણવું ઇચ્છું છું, કારણ કે હું સમજી શકતો નથી." ત્યારે શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું, "હું કાળ છું—વિશ્વનો મહાવિનાશક. આ લોકોના વિનાશ માટે ઉત્પન્ન થયો છું; તારા વગર પણ સામેના યુધ્ધના બધા યોદ્ધાઓ વિનાશ પામશે." "આથી, ઊભો થા, યશ પ્રાપ્ત કર, દુશ્મનોને જીત અને સમૃદ્ધ રાજ્ય ભોગવી. એ બધા મારા દ્વારા પહેલેથી જ મર્યા છે; તું તો માત્ર એક સાધન છે, હે અર્જુન!" "દ્રોણ, ભીષ્મ, જયદ્રથ, કર્ણ અને બીજા પણ મારા દ્વારા પહેલેથી જ વિનાશ પામ્યા છે—તુ તેમનો સંહાર કર, સંશય ન રાખ. યુધ્ધ કર, તું નિશ્ચિત જ જીતશે." સંજય કહે છે, "કેશવના આ વચનો સાંભળીને, અર્જુન મુખડું ઝુકાવી, હાથે હાથ જોડીને, કંપતા અવાજે ફરીથી કૃષ્ણને વંદન કરી બોલ્યો." અર્જુન કહે છે, "હે હૃષીકેશ! યોગ્ય છે કે સમગ્ર જગત તમારી સ્તુતિમાં આનંદિત થાય છે; અસુરો ભયથી ભાગી જાય છે, અને સિદ્ધો તમને વંદન કરે છે." "હે મહાત્મા! બ્રહ્મા કરતા પણ તમે મહાન છો, સર્વના મૂળ કારણ છો. હે અનંત, દેવાધિદેવ, જગતના આશ્રય, તમે અવિનાશી, સદ્રશ અને અસદ્રશ, અને બંનેથી પણ પર છો." "તમે મૂળ ભગવાન, પ્રાચીન પુરુષ, સર્વવિશ્વના પરમ આશ્રય છો. તમે જ જ્ઞાતા, જ્ઞેય અને પરમ ધામ છો; હે અનંત સ્વરૂપ, સમગ્ર જગતમાં તમારું વ્યાપકત્વ છે." "તમે વાયુ, યમ, અગ્નિ, વરુણ, ચંદ્ર, પ્રજાપતિ અને પ્રપિતામહ પણ છો. તમને હજારવાર વંદન, ફરીથી વંદન, વારંવાર વંદન." "હે સર્વવ્યાપી! આગળથી, પાછળથી, સર્વ દિશામાં તમને વંદન. તમે અનંત શક્તિ અને અપરિમિત પરાક્રમ ધરાવ છો; તમે સર્વમાં વ્યાપેલા છો, તેથી તમે સર્વ છો." "મારે તમને મિત્ર સમજી, 'હે કૃષ્ણ, હે યાદવ, હે મિત્ર' કહીને અનાદરથી જે કંઈ કહ્યું હોય, તમારી મહત્તા જાણ્યા વિના, અજાણતા કે પ્રેમથી—" "અને રમતમાં, આરામ કરતાં, બેઠા, ખાઈ રહ્યાં, એકલા કે બીજાની હાજરીમાં પણ, હું જે કદી પણ અનાદરથી વર્ત્યો હોઉં, હે અચ્યૂત, એ બધું માફ કરો, હે અપરિમિત." "તમે જ જગતના પિતા છો—ચલ અને અચલ સર્વના. તમે પૂજ્ય અને મહાન ગુરુ છો. તમારા સમાન કોઈ નથી, તો પછી ત્રણેય લોકમાં તમારા કરતા મોટો કોણ હોઈ શકે?" "આથી, હું દંડવત્ થઈને, શરીરથી પ્રણામ કરીને તમારી કૃપા માગું છું, હે ભગવાન. જેમ પિતા પુત્ર પર, મિત્ર મિત્ર પર, પ્રેમી પ્રેમિકા પર ક્ષમા રાખે, તેમ તમે પણ મને ક્ષમા કરો." "આ અજોડ સ્વરૂપ જોઈને હું આનંદિત છું, પણ મન ભયથી કંપી રહ્યું છે. તે પૂર્વવત્ સ્વરૂપ દર્શાવો, હે દેવાધિદેવ, હે જગતના આશ્રય, કૃપા કરો." "મારે ફરીથી તમને મુકડો, ગદા અને ચક્ર ધારણ કરેલા, ચતુરભુજ સ્વરૂપમાં જોવા છે; હે સહસ્રબાહુ, હે વિશ્વરૂપ, એ જ સ્વરૂપ દર્શાવો." શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું, "હે અર્જુન, મારી કૃપાથી મેં તને મારું પરમ, યોગશક્તિથી પ્રાપ્ત થયેલું, તેજસ્વી, સર્વવ્યાપી, અનંત અને મૂળ સ્વરૂપ દર્શાવ્યું છે—જે તારા સિવાય કોઈએ જોયું નથી." "ન તો વેદાધ્યયનથી, ન યજ્ઞથી, ન દાનથી, ન ક્રિયાથી, ન કઠિન તપથી—કોઈ પણ મનુષ્ય મને આ સ્વરૂપે જોઈ શકે તેમ નથી, હે કુરુશ્રેષ્ઠ." "આ મારું ભયાનક સ્વરૂપ જોઈને તને ભય કે મૂંઝવણ ન રહે. હવે નિર્ભય અને પ્રસન્ન મનથી મારું એ જ સૌમ્ય સ્વરૂપ ફરીથી જો." સંજય કહે છે, "આ રીતે બોલીને, વાસુદેવએ ફરીથી પોતાનું સૌમ્ય સ્વરૂપ દર્શાવ્યું. મહાત્મા કૃષ્ણે પોતાના શાંત સ્વરૂપમાં આવીને ભયભીત અર્જુનને આશ્વાસન આપ્યું." અર્જુન બોલ્યો, "હે જનાર્દન, આપનું માનવ સ્વરૂપ જોઈને હવે હું શાંત અને સ્વભાવિક સ્થિતિમાં પાછો આવ્યો છું." શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું, "મારું આ સ્વરૂપ જોવું અત્યંત દુર્લભ છે; દેવતાઓ પણ સતત આ સ્વરૂપના દર્શન માટે આતુર રહે છે." "ન તો વેદો, ન તપ, ન દાન, ન યજ્ઞથી મને આ રીતે જોઈ શકાય છે, જેમ તું જોઈ રહ્યો છે." "પરંતુ, હે અર્જુન, એકમાત્ર અનન્ય ભક્તિથી જ મને સાચે ઓળખી શકાય છે, આ સ્વરૂપે જોઈ શકાય છે અને મારામાં પ્રવેશ મળી શકે છે." "જે મનુષ્ય મારા માટે કર્મ કરે છે, મને સર્વોચ્ચ માને છે, મને ભક્તિપૂર્વક સમર્પિત છે, આસક્તિથી મુક્ત છે અને સર્વ પ્રાણીઓ પ્રત્યે દ્વેષરહિત છે—એ મારો છે, હે પાંડવ." અંતે, અર્જુને પૂછ્યું, "હે કૃષ્ણ! જે ભક્તો સતત ભક્તિથી તમને ઉપાસે છે અને જે અવ્યક્ત, અક્ષર બ્રહ્મની ઉપાસના કરે છે—એમાથી યોગમાં શ્રેષ્ઠ કોણ છે?