19.2 శం త ఆపో హైమవతీః శము తే సన్తూత్స్యాః । శం తే సనిష్యదా ఆపః శము తే సన్తు వర్ష్యాః
హిమాలయాల నుండి వచ్చే నీళ్లు నీకు మంగళాన్ని కలిగించాలి, సరస్సుల నుండి వచ్చే నీళ్లు కూడా నీకు మేలు చేయాలి. కుదిరిన నీళ్లు నీకు శుభం కలిగించాలి, వర్షపు నీళ్లు నీకు మేలు చేయాలి.
శం త ఆపో ధన్వన్యాః శం తే సన్త్వనూప్యాః । శం తే ఖనిత్రిమా ఆపః శం యాః కుమ్భేభిరాభృతాః
ఎడారుల నుండి వచ్చే నీళ్లు నీకు మేలు చేయాలి, మడుగుల నుండి వచ్చే నీళ్లు నీకు శుభం కలిగించాలి. తవ్వి తీసిన నీళ్లు, గిన్నెలో పోసిన నీళ్లు నీకు మేలు చేయాలి.
అనభ్రయః ఖనమానా విప్రా గమ్భీరే అపసః । భిషగ్భ్యో భిషక్తరా ఆపో అఛా వదామసి
మేఘరహితమైన లోతైన నీళ్లు తవ్వబడుతున్నప్పుడు ఎంతో లోతుగా ఉంటాయి. వైద్యులలో ఇవే గొప్ప ఔషధమైన నీళ్లు; మనం వాటిని ప్రార్థిద్దాం.
అపామహ దివ్యానామపాం స్రోతస్యానామ్ । అపామహ ప్రణేజనేఽశ్వా భవథ వాజినః
మేము ఆకాశజలాలను, ప్రవహించే నీటిని పానము చేసాము. సమూహంలో తాగాము; మీరు వేగంగా పరుగెత్తే కుదురులు అవ్వండి.
తా అపః శివా అపోఽయక్ష్మంకరణీరపః । యథైవ తృప్యతే మయస్తాస్త ఆ దత్త భేషజీః
ఈ నీళ్లు శుభకరమైనవి, వ్యాధిని తొలగించేవి. సంతృప్తి వచ్చినట్లే, మీరు మాకు ఔషధాలను ప్రసాదించండి.
దివస్పృథివ్యాః పర్యన్తరిక్షాద్వనస్పతిభ్యో అధ్యోషధీభ్యః । యత్రయత్ర విభృతో జాతవేదాస్తత స్తుతో జుషమాణో న ఏహి
ఆకాశం, భూమి, మధ్యలోని అంతరిక్షం, వృక్షాలు, ఔషధాలు — ఎక్కడెక్కడ అగ్ని ప్రతిష్ఠించబడి, స్తుతించబడుతుందో, అక్కడక్కడి నుండి నీవు వచ్చు.
యస్తే అప్సు మహిమా యో వనేషు య ఓషధీషు పశుష్వప్స్వన్తః । అగ్నే సర్వాస్తన్వః సం రభస్వ తాభిర్న ఏహి ద్రవిణోదా అజస్రః
నీ మహిమ నీళ్లలో, అడవుల్లో, ఔషధాల్లో, జంతువుల్లో, అంతర్లీన జలాల్లో ఉంది. ఓ అగ్నిదేవా! ఆ అన్ని రూపాలను కలిపి, వాటితో మాకు వచ్చు; నిత్యం ధనాన్ని ప్రసాదించు.
యస్తే దేవేషు మహిమా స్వర్గో యా తే తనుః పితృష్వావివేశ । పుష్టిర్యా తే మనుష్యేషు పప్రథేఽగ్నే తయా రయిమస్మాసు ధేహి
దేవతల్లో నీ మహిమ ఆకాశంలో ఉంది, నీ రూపం పితృదేవతల్లో ప్రవేశించింది. మనుషుల్లో నీవు వ్యాపించే ఐశ్వర్యంతో, ఓ అగ్నిదేవా! మాకు సంపదను ప్రసాదించు.
శ్రుత్కర్ణాయ కవయే వేద్యాయ వచోభిర్వాకైరుప యామి రాతిమ్ । యతో భయమభయం తన్ నో అస్త్వవ దేవానాం యజ హేడో అగ్నే
శ్రద్ధతో వినే జ్ఞానులకు, పండితులకు, నేర్చుకున్నవారికి నేను వాక్యాలతో, మాటలతో సమీపిస్తున్నాను. భయం ఉన్న చోట మాకు భద్రత కలగాలి; దేవతలను ఆరాధించు, ఓ అగ్నిదేవా! అపాయాన్ని తొలగించు.
యామాహుతిం ప్రథమామథర్వా యా జాతా యా హవ్యమకృణోజ్జాతవేదాః । తాం త ఏతాం ప్రథమో జోహవీమి తాభిష్టుప్తో వహతు హవ్యమగ్నిరగ్నయే స్వాహా
అథర్వణుడు చేసిన మొదటి ఆహుతిని, జన్మించినదాన్ని, అగ్నిదేవుడు సిద్ధం చేసిన హవిని — ఆ మొదటి హవిని నేను పిలుస్తున్నాను. ఆ హవులతో ప్రేరేపితుడై అగ్నిదేవుడు మా హవిని అగ్నికి చేర్చాలి. స్వాహా.
ఆకూతిం దేవీం సుభగాం పురో దధే చిత్తస్య మాతా సుహవా నో అస్తు । యామాశామేమి కేవలీ సా మే అస్తు విదేయమేనాం మనసి ప్రవిష్టామ్
దైవికమైన, మంగళకరమైన, దయతో కూడిన, మనస్సుకు తల్లి అయిన సంకల్పాన్ని నేను ముందుగా ఉంచుతున్నాను. ఆమె మనకు అనుకూలంగా ఉండాలి. నేను కోరిన సంకల్పం నాకు దక్కాలి; అది నా మనసులో ప్రవేశించాలి.
ఆకూత్యా నో బృహస్పత ఆకూత్యా న ఉపా గహి । అథో భగస్య నో ధేహ్యథో నః సుహవో భవ
ఓ బృహస్పతీ! సంకల్పంతో మాకు దగ్గరగా రా. అదేవిధంగా, భాగ్యం మాకు ప్రసాదించు; మనకు అనుకూలంగా ఉండు.
బృహస్పతిర్మ ఆకూతిమాఙ్గిరసః ప్రతి జానాతు వాచమేతామ్ । యస్య దేవా దేవతాః సంబభూవుః స సుప్రణీతాః కామో అన్వేత్వస్మాన్
అంగిరసుని వంశజుడైన బృహస్పతి నా మాటను గుర్తు పెట్టుకోను గాక. దేవతలు దేవుళ్లుగా మారినవాడు ఆయనే. మంచి మార్గంలో నడిపించే మన కోరికలు మన వెంట నడిచేలా చేయును గాక.
ఇన్ద్రో రాజా జగతశ్చర్షణీనామధి క్షమి విషురూపం యదస్తి । తతో దదాతి దాశుషే వసూని చోదద్రాధ ఉపస్తుతశ్చిదర్వాక్
ఇంద్రుడు ఈ భూమిపై జీవులందరికీ రాజు. ఎన్నో రూపాలున్న వాటిపై ఆయన అధికారం కలిగి ఉన్నాడు. ఆయన భక్తులకు ధనం ఇస్తాడు. దూరమైనదైనా, ఆయనను స్తుతిస్తే దగ్గరికి తేవడంలో ఇంద్రుడు ఆలస్యం చేయడు.
సహస్రబాహుః పురుషః సహస్రాక్షః సహస్రపాత్। స భూమిం విశ్వతో వృత్వాత్యతిష్ఠద్దశాఙ్గులమ్
ఆ పురుషునికి వెయ్యి చేతులు, వెయ్యి కళ్ళు, వెయ్యి కాళ్లు ఉన్నాయి. ఆయన భూమిని అన్ని వైపులా చుట్టుకొని, దాని కంటే పది వేల్ల పొడవు మించి విస్తరించాడు.
త్రిభిః పద్భిర్ద్యామరోహత్పాదస్యేహాభవత్పునః । తథా వ్యక్రామద్విష్వఙశనానశనే అను
ఆయన మూడు అడుగులతో ఆకాశాన్ని చేరాడు. నాలుగో అడుగుతో మళ్లీ ఇక్కడే నిలిచాడు. ఇలా ఆయన అన్నిచోట్ల వ్యాపించాడు—తినేవాటిలోనూ, తినని వాటిలోనూ.
తావన్తో అస్య మహిమానస్తతో జ్యాయాంశ్చ పూరుషః । పాదోఽస్య విశ్వా భూతాని త్రిపాదస్యామృతం దివి
ఇంతటి మహిమలు ఆయనకు ఉన్నా, పురుషుడు వీటన్నిటికన్నా గొప్పవాడు. ఆయనలో నాలుగవ భాగమే అన్ని జీవులు; మిగతా మూడు భాగాలు అమరత్వంగా ఆకాశంలో ఉన్నాయి.
పురుష ఏవేదం సర్వం యద్భూతం యచ్చ భావ్యమ్ । ఉతామృతత్వస్యేశ్వరో యదన్యేనాభవత్సహ
ఈ లోకంలో ఉన్నదీ, రానున్నదీ అన్నీ పురుషుడే. ఆయనతో కలసి పెరిగే దేనికైనా ఆయనే అమరత్వానికి అధిపతి.
యత్పురుషం వ్యదధుః కతిధా వ్యకల్పయన్ । ముఖం కిమస్య కిం బాహూ కిమూరూ పాదా ఉచ్యతే
పురుషుని విభజించినప్పుడు, ఎంత భాగాలుగా చేసారు? ఆయన ముఖం ఏది? చేతులు ఏవి? తొడలు, కాళ్లు ఏవి అని అంటారు?
బ్రాహ్మణోఽస్య ముఖమాసీద్బాహూ రాజన్యోఽభవత్। మధ్యం తదస్య యద్వైశ్యః పద్భ్యాం శూద్రో అజాయత
ఆయన ముఖం నుండి బ్రాహ్మణులు, చేతుల నుండి రాజులు, మధ్య భాగం నుండి వైశ్యులు, కాళ్ల నుండి శూద్రులు పుట్టారు.
చన్ద్రమా మనసో జాతశ్చక్షోః సూర్యో అజాయత । ముఖాదిన్ద్రశ్చాగ్నిశ్చ ప్రాణాద్వాయురజాయత
ఆయన మనసు నుండి చంద్రుడు, కళ్ల నుండి సూర్యుడు పుట్టారు. ముఖం నుండి ఇంద్రుడు, అగ్ని; శ్వాస నుండి వాయువు పుట్టాడు.
నాభ్యా ఆసీదన్తరిక్షం శీర్ష్ణో ద్యౌః సమవర్తత । పద్భ్యాం భూమిర్దిశః శ్రోత్రాత్తథా లోకామకల్పయన్
ఆయన నాభి నుండి మధ్యలో ఆకాశం, తల నుండి ఆకాశం, కాళ్ల నుండి భూమి, చెవుల నుండి దిక్కులు ఏర్పడ్డాయి. ఇలా లోకాలను ఏర్పరిచారు.
విరాడగ్రే సమభవద్విరాజో అధి పూరుషః । స జాతో అత్యరిచ్యత పశ్చాద్భూమిమథో పురః
మొదట విరాట్ జన్మించాడు. విరాట్ నుండి పురుషుడు పుట్టాడు. పుట్టిన తర్వాత, ఆయన భూమికి ముందూ, వెనుకా వ్యాపించాడు.
యత్పురుషేణ హవిషా దేవా యజ్ఞమతన్వత । వసన్తో అస్యాసీదాజ్యం గ్రీష్మ ఇధ్మః శరద్ధవిః
దేవతలు పురుషుణ్ణి హవిగా చేసి యజ్ఞం చేశారు. వసంతం ఆ యజ్ఞానికి నెయ్యి, గ్రీష్మం దారువు, శరదృతువు హవిస్సు అయ్యాయి.
తం యజ్ఞం ప్రావృషా ప్రౌక్షన్ పురుషం జాతమగ్రశః । తేన దేవా అయజన్త సాధ్యా వసవశ్చ యే
వానలతో ఆ యజ్ఞాన్ని, మొదట పుట్టిన పురుషుణ్ణి అభిషేకించారు. ఆ యజ్ఞంతో దేవతలు, సాధ్యులు, వసువులు యజ్ఞం చేశారు.
తస్మాదశ్వా అజాయన్త యే చ కే చోభయాదతః । గావో హ జజ్ఞిరే తస్మాత్తస్మాజ్జాతా అజావయః
ఆ సంపూర్ణ యజ్ఞం నుండి గుర్రాలు, రెండు వరుస పళ్లున్న జంతువులు పుట్టాయి. ఆ యజ్ఞం నుంచే ఆవులు, మేకలు, గొర్రెలు పుట్టాయి.
తస్మాద్యజ్ఞాత్సర్వహుత ఋచః సామాని జజ్ఞిరే । ఛన్దో హ జజ్ఞిరే తస్మాద్యజుస్తస్మాదజాయత
ఆ సంపూర్ణ యజ్ఞం నుంచే ఋగ్వేద, సామవేద గీతలు పుట్టాయి. ఛందస్సులు, యజుర్వేదం కూడా దానివల్లే పుట్టాయి.
తస్మాద్యజ్ఞాత్సర్వహుతః సంభృతం పృషదాజ్యమ్ । పశూంస్తాంశ్చక్రే వాయవ్యాన్ ఆరణ్యా గ్రామ్యాశ్చ యే
ఆ సంపూర్ణ యజ్ఞం నుండి కలిపిన నెయ్యి సేకరించబడింది. ఆయన గాలి జంతువులు, అడవి జంతువులు, గ్రామ జంతువులను సృష్టించాడు.
సప్తాస్యాసన్ పరిధయస్త్రిః సప్త సమిధః కృతాః । దేవా యద్యజ్ఞం తన్వానా అబధ్నన్ పురుషం పశుమ్
ఆ యజ్ఞానికి ఏడుసార్లు చుట్టూ కట్టెలు, ముప్పెడు ఏడుసార్లు సమిధలు వేశారు. దేవతలు యజ్ఞం చేస్తూ పురుషుణ్ణి పశువుగా కట్టారు.
మూర్ధ్నో దేవస్య బృహతో అంశవః సప్త సప్తతీః । రాజ్ఞః సోమస్యాజాయన్త జాతస్య పురుషాదధి
బ్రహ్మదేవుని తల నుండి రాజు అయిన సోమునికి డబ్బెడు ఏడడుగులు భాగాలు పుట్టాయి. అవన్నీ పురుషుని సృష్టి తర్వాత ఉద్భవించాయి.