య ఆత్మదా బలదా యస్య విశ్వ ఉపాసతే ప్రశిషం యస్య దేవాః । యోఽస్యేశే ద్విపదో యశ్చతుష్పదః । తస్య దేవస్య క్రుద్ధస్యైతదాగో య ఏవం విద్వాంసం బ్రాహ్మణం జినాతి । ఉద్వేపయ రోహిత ప్ర క్షిణీహి బ్రహ్మజ్యస్య ప్రతి ముఞ్చ పాశాన్
ఆతనే ఆత్మను ఇచ్చేవాడు, బలాన్ని ఇచ్చేవాడు; అందరూ ఆతనిని పూజిస్తారు, దేవతలు ఆయన ఆజ్ఞను పాటిస్తారు. రెండు కాళ్లు ఉన్నవారిపైనా, నాలుగు కాళ్లు ఉన్నవారిపైనా ఆయన అధికారం కలిగి ఉన్నాడు. ఇలాంటి దేవుడు కోపించినప్పుడు, ఈ జ్ఞానాన్ని తెలిసిన బ్రాహ్మణుడిని ఎవరు జయిస్తారో, వారు చేసిన పాపం ఇదే. ఓ రోహితా! కదిలించు, దూరం చేయి, తగ్గించు; బ్రహ్మజ్ఞాని మీద ఉన్న బంధాలను విడిపించు.
కృష్ణాయాః పుత్రో అర్జునో రాత్ర్యా వత్సోఽజాయత । స హ ద్యామధి రోహతి రుహో రురోహ రోహితః
కృష్ణవర్ణమైన రాత్రికి పుత్రుడిగా, తెల్లటి వాడైన వత్సుడు పుట్టాడు. అతడు ఆకాశంపైకి ఎగసి, పైకి లేచాడు; రోహితుడు పైకి లేచాడు.
౧౩.౪ స ఏతి సవితా స్వర్దివస్పృష్ఠేఽవచాకశత్
ఆ సవిత దేవుడు, భూమిపై పలికినవాడై, స్వర్గపు శిఖరానికి ఎగురుతున్నాడు.
రశ్మిభిర్నభ ఆభృతం మహేన్ద్ర ఏత్యావృతః
తన కిరణాలతో ఆకాశాన్ని కప్పేస్తూ, మహా ఇంద్రుడు పూర్తిగా ఆవృతుడై వస్తున్నాడు.
స ధాతా స విధర్తా స వాయుర్నభ ఉచ్ఛ్రితమ్
అతనే పోషకుడు, కర్త, ఆకాశంలో ఎగసిన వాయువు కూడా ఆయనే.
సోఽర్యమా స వరుణః స రుద్రః స మహాదేవః
అతనే అర్యమా, అతనే వరుణుడు, అతనే రుద్రుడు, అతనే మహాదేవుడు.
సో అగ్నిః స ఉ సూర్యః స ఉ ఏవ మహాయమః
అతనే అగ్ని, అతనే సూర్యుడు, అతడే మహాయముడు.
తం వత్సా ఉప తిష్ఠన్త్యేకశీర్షాణో యుతా దశ
అతని వద్దకు పది వత్సులు, ఒక్కోటి ఒక్క తలతో, జతగా చేరుకుంటాయి.
పశ్చాత్ప్రాఞ్చ ఆ తన్వన్తి యదుదేతి వి భాసతి
అతడు ఉదయించేటప్పుడు, వారు పశ్చిమం వైపు, ముందుకు విస్తరిస్తూ, వెలుగుతారు.
తస్యైష మారుతో గణః స ఏతి శిక్యాకృతః
ఇది మారుతుల సమూహం; ఇది ముడివేసినట్టు వస్తుంది.
రశ్మిభిర్నభ ఆభృతం మహేన్ద్ర ఏత్యావృతః
మహేంద్రుడు ఆకాశంలో కిరణాలతో చుట్టబడి, పైకి ఎత్తబడుతూ వస్తాడు.
తస్యేమే నవ కోశా విష్టమ్భా నవధా హితాః
ఇవి అతనికి సంబంధించిన తొమ్మిది పాత్రలు, తొమ్మిది విధాలుగా నిలబెట్టబడ్డ ఆధారాలు.
స ప్రజాభ్యో వి పశ్యతి యచ్చ ప్రాణతి యచ్చ న
అతడు సమస్త ప్రాణుల్ని, ఊపిరి తీసుకునేవాటినీ, తీసుకోనివాటినీ చూస్తూ ఉంటాడు.
తమిదం నిగతం సహః స ఏష ఏక ఏకవృదేక ఏవ
ఈ శక్తి అంతా అతనిలోనే ఉంది; అతడే ఒక్కడు, అన్నింటినీ మోయగలవాడు, ఒక్కడే.
ఏతే అస్మిన్ దేవా ఏకవృతో భవన్తి
ఈ దేవతలందరూ అతనిలోనే ఏకమై ఉంటారు.
౧౩.౫ కీర్తిశ్చ యశశ్చామ్భశ్చ నభశ్చ బ్రాహ్మణవర్చసం చాన్నం చాన్నాద్యం చ
పేరు, కీర్తి, నీరు, ఆకాశం, బ్రాహ్మణ తేజస్సు, అన్నం, తినే పదార్థాలు ఇవన్నీ.
య ఏతం దేవమేకవృతం వేద
ఈ దేవుడిని, అన్నింటినీ మోయగలవాడిని ఎవరైనా తెలుసుకుంటే,
న ద్వితీయో న తృతీయశ్చతుర్థో నాప్యుచ్యతే
ఇతనికి రెండవదీ, మూడవదీ, నాలుగవదీ లేదని చెప్తారు.
న పఞ్చమో న షష్ఠః సప్తమో నాప్యుచ్యతే
అతనికి ఐదవదీ, ఆరవదీ, ఏడవదీ లేదని చెప్తారు.
నాష్టమో న నవమో దశమో నాప్యుచ్యతే
అష్టమదీ, నవమదీ, పదవదీ కూడా లేదని చెప్తారు.
స సర్వస్మై వి పశ్యతి యచ్చ ప్రాణతి యచ్చ న
అతడు అన్నింటినీ, ఊపిరి ఉన్నదీ లేనిదీ చూస్తూ ఉంటాడు.
తమిదం నిగతం సహః స ఏష ఏక ఏకవృదేక ఏవ
ఈ శక్తి అంతా అతనిలోనే ఉంది; అతడే ఒక్కడు, అన్నింటినీ మోయగలవాడు, ఒక్కడే.
సర్వే అస్మిన్ దేవా ఏకవృతో భవన్తి
అన్నీ దేవతలు అతనిలోనే ఏకమై ఉంటాయి.
బ్రహ్మ చ తపశ్చ కీర్తిశ్చ యశశ్చామ్భశ్చ నభశ్చ బ్రాహ్మణవర్చసం చాన్నం చాన్నాద్యం చ
బ్రహ్మం, తపస్సు, కీర్తి, పేరు, నీరు, ఆకాశం, బ్రాహ్మణ తేజస్సు, అన్నం, తినే పదార్థాలు ఇవన్నీ.
భూతం చ భవ్యం చ శ్రద్ధా చ రుచిశ్చ స్వర్గశ్చ స్వధా చ
గతమైనదీ, రాబోయేదీ, విశ్వాసం, ఆనందం, స్వర్గం, హవిసు ఇవన్నీ.
య ఏతం దేవమేకవృతం వేద
ఈ దేవుడిని, అన్నింటినీ మోయగలవాడిని ఎవరైనా తెలుసుకుంటే,
స ఏవ మృత్యుః సోఽమృతం సోఽభ్వం స రక్షః
అతడే మరణం, అతడే అమృతం, అతడే అగాధం, అతడే రాక్షసుడు.
స రుద్రో వసువనిర్వసుదేయే నమోవాకే వషట్కారోఽను సంహితః
ఆ రుద్రుడు సంపదను ప్రసాదించేవాడు, భూమికి అధిపతి. నమస్కారపూర్వకంగా, వషట్ అనే శబ్దంతో, పఠనంలో ఆయనను ఆహ్వానిస్తారు.
తస్యేమే సర్వే యాతవ ఉప ప్రశిషమాసతే
ఈ సర్వ ప్రాణులు ఆయన దిశగా వచ్చి, ఆయన మార్గదర్శనాన్ని కోరుకుంటాయి.
ఏకపాద్ద్విపదో భూయో వి చక్రమే ద్విపాత్త్రిపాదమభ్యేతి పశ్చాత్। చతుష్పాచ్చక్రే ద్విపదామభిస్వరే సంపశ్యన్ పఙ్క్తిముపతిష్ఠమానః । తస్య దేవస్య క్రుద్ధస్యైతదాగో య ఏవం విద్వాంసం బ్రాహ్మణం జినాతి । ఉద్వేపయ రోహిత ప్ర క్షిణీహి బ్రహ్మజ్యస్య ప్రతి ముఞ్చ పాశాన్
ఒక కాలు పెట్టి, రెండు కాళ్లు ఉన్నవారిని దాటి వెళ్తాడు; రెండు కాళ్లు పెట్టి, మూడు కాళ్లు ఉన్నవారిని వెనుక నుంచి చేరుకుంటాడు. నాలుగు కాళ్లు పెట్టి, రెండు కాళ్లు ఉన్నవారి మధ్య తిరుగుతూ, వరుసను గమనిస్తూ నిలబడతాడు. ఇలాంటి దేవుడు కోపించినప్పుడు, ఈ జ్ఞానాన్ని తెలిసిన బ్రాహ్మణుడిని ఎవరు జయిస్తారో, వారు చేసిన పాపం ఇదే. ఓ రోహితా! కదిలించు, దూరం చేయి, తగ్గించు; బ్రహ్మజ్ఞాని మీద ఉన్న బంధాలను విడిపించు.