సహస్రాహ్ణ్యం వియతావస్య పక్షౌ హరేర్హంసస్య పతతః స్వర్గమ్ । స దేవాన్త్సర్వాన్ ఉరస్యుపదద్య సంపశ్యన్ యాతి భువనాని విశ్వా । తస్య దేవస్య క్రుద్ధస్యైతదాగో య ఏవం విద్వాంసం బ్రాహ్మణం జినాతి । ఉద్వేపయ రోహిత ప్ర క్షిణీహి బ్రహ్మజ్యస్య ప్రతి ముఞ్చ పాశాన్
వేగంగా ఎగిరే ఆ హంసకు వెయ్యి రోజుల రెక్కలు ఉన్నాయి, ఆ హంస స్వర్గానికి ఎగురుతుంది; తన హృదయంలో అన్ని దేవతలను ఉంచుకుని, అన్నీ చూస్తూ అన్ని లోకాలకూ వెళ్తాడు. అలాంటి దేవుడు కోపపడినప్పుడు, ఈ విధంగా తెలిసిన బ్రాహ్మణుడిని ఓడించేవాడే పాపి. ఓ రోహిత, అతని బంధాలను వదిలించు, బ్రాహ్మణ హంతకుని బంధాలను తొలగించు, అతన్ని విముక్తి చేయు.
అయం స దేవో అప్స్వన్తః సహస్రమూలః పరుశాకో అత్త్రిః । య ఇదం విశ్వం భువనం జజాన । తస్య దేవస్య క్రుద్ధస్యైతదాగో య ఏవం విద్వాంసం బ్రాహ్మణం జినాతి । ఉద్వేపయ రోహిత ప్ర క్షిణీహి బ్రహ్మజ్యస్య ప్రతి ముఞ్చ పాశాన్
ఇతడే ఆ దేవుడు, వేల మూలలతో, దట్టమైన చెక్కతో, ఎర్రగా ఉన్నవాడు; ఈ సర్వలోకాన్ని సృష్టించినవాడు. అలాంటి దేవుడు కోపపడినప్పుడు, ఈ విధంగా తెలిసిన బ్రాహ్మణుడిని ఓడించేవాడే పాపి. ఓ రోహిత, అతని బంధాలను వదిలించు, బ్రాహ్మణ హంతకుని బంధాలను తొలగించు, అతన్ని విముక్తి చేయు.
యేనాదిత్యాన్ హరితః సమ్వహన్తి యేన యజ్ఞేన బహవో యన్తి ప్రజానన్తః । యదేకం జ్యోతిర్బహుధా విభాతి । తస్య దేవస్య క్రుద్ధస్యైతదాగో య ఏవం విద్వాంసం బ్రాహ్మణం జినాతి । ఉద్వేపయ రోహిత ప్ర క్షిణీహి బ్రహ్మజ్యస్య ప్రతి ముఞ్చ పాశాన్
సమ్యఞ్చం తన్తుం ప్రదిశోఽను సర్వా అన్తర్గాయత్ర్యామమృతస్య గర్భే । తస్య దేవస్య క్రుద్ధస్యైతదాగో య ఏవం విద్వాంసం బ్రాహ్మణం జినాతి । ఉద్వేపయ రోహిత ప్ర క్షిణీహి బ్రహ్మజ్యస్య ప్రతి ముఞ్చ పాశాన్
అన్ని దిశలు నేరుగా ఉన్న దారిని అనుసరిస్తున్నాయి; అది గాయత్రీలో, అమృత స్వరూపమైన గర్భంలో ఉంది. ఇలాంటి దేవుడు కోపించినప్పుడు, ఈ జ్ఞానాన్ని తెలిసిన బ్రాహ్మణుడిని ఎవరు జయిస్తారో, వారు చేసిన పాపం ఇదే. ఓ రోహితా! కదిలించు, దూరం చేయి, తగ్గించు; బ్రహ్మజ్ఞాని మీద ఉన్న బంధాలను విడిపించు.
వి య ఔర్ణోత్పృథివీం జాయమాన ఆ సముద్రమదధాతన్తరిక్షే । తస్య దేవస్య క్రుద్ధస్యైతదాగో య ఏవం విద్వాంసం బ్రాహ్మణం జినాతి । ఉద్వేపయ రోహిత ప్ర క్షిణీహి బ్రహ్మజ్యస్య ప్రతి ముఞ్చ పాశాన్
అతడు పుట్టినప్పుడు, తన మేకతో భూమిని విస్తరించాడు; ఆకాశాన్ని సముద్రంపై ఉంచాడు. ఇలాంటి దేవుడు కోపించినప్పుడు, ఈ జ్ఞానాన్ని తెలిసిన బ్రాహ్మణుడిని ఎవరు జయిస్తారో, వారు చేసిన పాపం ఇదే. ఓ రోహితా! కదిలించు, దూరం చేయి, తగ్గించు; బ్రహ్మజ్ఞాని మీద ఉన్న బంధాలను విడిపించు.
కృష్ణాయాః పుత్రో అర్జునో రాత్ర్యా వత్సోఽజాయత । స హ ద్యామధి రోహతి రుహో రురోహ రోహితః
కృష్ణవర్ణమైన రాత్రికి పుత్రుడిగా, తెల్లటి వాడైన వత్సుడు పుట్టాడు. అతడు ఆకాశంపైకి ఎగసి, పైకి లేచాడు; రోహితుడు పైకి లేచాడు.
౧౩.౪ స ఏతి సవితా స్వర్దివస్పృష్ఠేఽవచాకశత్
ఆ సవిత దేవుడు, భూమిపై పలికినవాడై, స్వర్గపు శిఖరానికి ఎగురుతున్నాడు.
రశ్మిభిర్నభ ఆభృతం మహేన్ద్ర ఏత్యావృతః
తన కిరణాలతో ఆకాశాన్ని కప్పేస్తూ, మహా ఇంద్రుడు పూర్తిగా ఆవృతుడై వస్తున్నాడు.
స ధాతా స విధర్తా స వాయుర్నభ ఉచ్ఛ్రితమ్
అతనే పోషకుడు, కర్త, ఆకాశంలో ఎగసిన వాయువు కూడా ఆయనే.
సోఽర్యమా స వరుణః స రుద్రః స మహాదేవః
అతనే అర్యమా, అతనే వరుణుడు, అతనే రుద్రుడు, అతనే మహాదేవుడు.
సో అగ్నిః స ఉ సూర్యః స ఉ ఏవ మహాయమః
అతనే అగ్ని, అతనే సూర్యుడు, అతడే మహాయముడు.
తం వత్సా ఉప తిష్ఠన్త్యేకశీర్షాణో యుతా దశ
అతని వద్దకు పది వత్సులు, ఒక్కోటి ఒక్క తలతో, జతగా చేరుకుంటాయి.
పశ్చాత్ప్రాఞ్చ ఆ తన్వన్తి యదుదేతి వి భాసతి
అతడు ఉదయించేటప్పుడు, వారు పశ్చిమం వైపు, ముందుకు విస్తరిస్తూ, వెలుగుతారు.
తస్యైష మారుతో గణః స ఏతి శిక్యాకృతః
ఇది మారుతుల సమూహం; ఇది ముడివేసినట్టు వస్తుంది.
రశ్మిభిర్నభ ఆభృతం మహేన్ద్ర ఏత్యావృతః
మహేంద్రుడు ఆకాశంలో కిరణాలతో చుట్టబడి, పైకి ఎత్తబడుతూ వస్తాడు.
తస్యేమే నవ కోశా విష్టమ్భా నవధా హితాః
ఇవి అతనికి సంబంధించిన తొమ్మిది పాత్రలు, తొమ్మిది విధాలుగా నిలబెట్టబడ్డ ఆధారాలు.
స ప్రజాభ్యో వి పశ్యతి యచ్చ ప్రాణతి యచ్చ న
అతడు సమస్త ప్రాణుల్ని, ఊపిరి తీసుకునేవాటినీ, తీసుకోనివాటినీ చూస్తూ ఉంటాడు.
తమిదం నిగతం సహః స ఏష ఏక ఏకవృదేక ఏవ
ఈ శక్తి అంతా అతనిలోనే ఉంది; అతడే ఒక్కడు, అన్నింటినీ మోయగలవాడు, ఒక్కడే.
ఏతే అస్మిన్ దేవా ఏకవృతో భవన్తి
ఈ దేవతలందరూ అతనిలోనే ఏకమై ఉంటారు.
౧౩.౫ కీర్తిశ్చ యశశ్చామ్భశ్చ నభశ్చ బ్రాహ్మణవర్చసం చాన్నం చాన్నాద్యం చ
పేరు, కీర్తి, నీరు, ఆకాశం, బ్రాహ్మణ తేజస్సు, అన్నం, తినే పదార్థాలు ఇవన్నీ.
య ఏతం దేవమేకవృతం వేద
ఈ దేవుడిని, అన్నింటినీ మోయగలవాడిని ఎవరైనా తెలుసుకుంటే,
న ద్వితీయో న తృతీయశ్చతుర్థో నాప్యుచ్యతే
ఇతనికి రెండవదీ, మూడవదీ, నాలుగవదీ లేదని చెప్తారు.
న పఞ్చమో న షష్ఠః సప్తమో నాప్యుచ్యతే
అతనికి ఐదవదీ, ఆరవదీ, ఏడవదీ లేదని చెప్తారు.
శుక్రం వహన్తి హరయో రఘుష్యదో దేవం దివి వర్చసా భ్రాజమానమ్ । యస్యోర్ధ్వా దివం తన్వస్తపన్త్యర్వాఙ్సువర్ణైః పటరైర్వి భాతి । తస్య దేవస్య క్రుద్ధస్యైతదాగో య ఏవం విద్వాంసం బ్రాహ్మణం జినాతి । ఉద్వేపయ రోహిత ప్ర క్షిణీహి బ్రహ్మజ్యస్య ప్రతి ముఞ్చ పాశాన్
పసుపు రంగు గల గుర్రాలు ఆ ప్రకాశవంతుడిని మోస్తున్నాయి; ఆ దేవుడు ఆకాశంలో తేజస్సుతో మెరిసిపోతున్నాడు. అతని పైకి ఎగసే కిరణాలు ఆకాశాన్ని కాల్చుతుంటే, క్రిందవైపు బంగారు జెండాల్లా వెలిగిపోతున్నాడు. ఇలాంటి దేవుడు కోపించబడినప్పుడు, ఈ జ్ఞానాన్ని తెలిసిన బ్రాహ్మణుడిని ఎవరు జయిస్తారో, వారు చేసిన పాపం ఇదే. ఓ రోహితా! కదిలించు, దూరం చేయి, తగ్గించు; బ్రహ్మజ్ఞాని మీద ఉన్న బంధాలను విడిపించు.
ఎవరివల్ల హరిత్ గుర్రాలు ఆదిత్యులను మోస్తాయో, ఎవరి యజ్ఞంతో అనేకులు జ్ఞానాన్ని పొందుతారో, ఒకే వెలుగు అనేక రూపాల్లో ప్రకాశిస్తుందో, ఆ దేవుడు కోపించినప్పుడు, ఈ జ్ఞానాన్ని తెలిసిన బ్రాహ్మణుడిని ఎవరు జయిస్తారో, వారు చేసిన పాపం ఇదే. ఓ రోహితా! కదిలించు, దూరం చేయి, తగ్గించు; బ్రహ్మజ్ఞాని మీద ఉన్న బంధాలను విడిపించు.
సప్త యుఞ్జన్తి రథమేకచక్రమేకో అశ్వో వహతి సప్తనామా । త్రినాభి చక్రమజరమనర్వం యత్రేమా విశ్వా భువనాధి తస్థుః । తస్య దేవస్య క్రుద్ధస్యైతదాగో య ఏవం విద్వాంసం బ్రాహ్మణం జినాతి । ఉద్వేపయ రోహిత ప్ర క్షిణీహి బ్రహ్మజ్యస్య ప్రతి ముఞ్చ పాశాన్
ఏడు మంది ఒకే చక్రం ఉన్న రథాన్ని జోడిస్తారు; ఏడు పేర్లు ఉన్న ఒక గుర్రం ఆ రథాన్ని లాగుతుంది. ఆ చక్రానికి మూడు నాభులు, అది పాతబడదు, విరగదు; అందులోనే ఈ లోకాలు అన్నీ నిలిచాయి. ఇలాంటి దేవుడు కోపించినప్పుడు, ఈ జ్ఞానాన్ని తెలిసిన బ్రాహ్మణుడిని ఎవరు జయిస్తారో, వారు చేసిన పాపం ఇదే. ఓ రోహితా! కదిలించు, దూరం చేయి, తగ్గించు; బ్రహ్మజ్ఞాని మీద ఉన్న బంధాలను విడిపించు.
అష్టధా యుక్తో వహతి వహ్నిరుగ్రః పితా దేవానాం జనితా మతీనామ్ । ఋతస్య తన్తుం మనసా మిమానః సర్వా దిశః పవతే మాతరిశ్వా । తస్య దేవస్య క్రుద్ధస్యైతదాగో య ఏవం విద్వాంసం బ్రాహ్మణం జినాతి । ఉద్వేపయ రోహిత ప్ర క్షిణీహి బ్రహ్మజ్యస్య ప్రతి ముఞ్చ పాశాన్
ఎనిమిది విధాలుగా జోడించబడిన ఉగ్రమైన అగ్ని ముందుకు నడిపిస్తుంది; దేవతలకు తండ్రి, ఆలోచనలకు కర్త. సత్యరూపమైన దారిని మనసుతో కొలుస్తూ, మాతరిశ్వా అన్ని దిశల్లో సంచరిస్తాడు. ఇలాంటి దేవుడు కోపించినప్పుడు, ఈ జ్ఞానాన్ని తెలిసిన బ్రాహ్మణుడిని ఎవరు జయిస్తారో, వారు చేసిన పాపం ఇదే. ఓ రోహితా! కదిలించు, దూరం చేయి, తగ్గించు; బ్రహ్మజ్ఞాని మీద ఉన్న బంధాలను విడిపించు.
{౧౩} నిమ్రుచస్తిస్రో వ్యుషో హ తిస్రస్త్రీణి రజాంసి దివో అఙ్గ తిస్రః । విద్మా తే అగ్నే త్రేధా జనిత్రం త్రేధా దేవానాం జనిమాని విద్మ । తస్య దేవస్య క్రుద్ధస్యైతదాగో య ఏవం విద్వాంసం బ్రాహ్మణం జినాతి । ఉద్వేపయ రోహిత ప్ర క్షిణీహి బ్రహ్మజ్యస్య ప్రతి ముఞ్చ పాశాన్
మూడు ఉదయాలు దిగిపోతాయి, మూడు ఉదయాలు పైకి వస్తాయి; మూడు ఆకాశ ప్రాంతాలు, మూడు స్వర్గాలు ఉన్నాయి. ఓ అగ్నే! నీ మూడు జననాలను మేము తెలుసు, దేవతల మూడు జన్మలను కూడా తెలుసు. ఇలాంటి దేవుడు కోపించినప్పుడు, ఈ జ్ఞానాన్ని తెలిసిన బ్రాహ్మణుడిని ఎవరు జయిస్తారో, వారు చేసిన పాపం ఇదే. ఓ రోహితా! కదిలించు, దూరం చేయి, తగ్గించు; బ్రహ్మజ్ఞాని మీద ఉన్న బంధాలను విడిపించు.
త్వమగ్నే క్రతుభిః కేతుభిర్హితోఽర్కః సమిద్ధ ఉదరోచథా దివి । కిమభ్యార్చన్ మరుతః పృశ్నిమాతరో యద్రోహితమజనయన్త దేవాః । తస్య దేవస్య క్రుద్ధస్యైతదాగో య ఏవం విద్వాంసం బ్రాహ్మణం జినాతి । ఉద్వేపయ రోహిత ప్ర క్షిణీహి బ్రహ్మజ్యస్య ప్రతి ముఞ్చ పాశాన్
నీవే అగ్నీ! క్రియలతో, సంకేతాలతో స్థాపించబడి, వెలుగుగా, ప్రగల్భంగా ఆకాశంలో మెరిసిపోతున్నావు. దేవతలు రోహితుడిని సృష్టించినప్పుడు, పృశ్ని కుమారులు అయిన మరుతులు ఏమి స్తుతించారు? ఇలాంటి దేవుడు కోపించినప్పుడు, ఈ జ్ఞానాన్ని తెలిసిన బ్రాహ్మణుడిని ఎవరు జయిస్తారో, వారు చేసిన పాపం ఇదే. ఓ రోహితా! కదిలించు, దూరం చేయి, తగ్గించు; బ్రహ్మజ్ఞాని మీద ఉన్న బంధాలను విడిపించు.
య ఆత్మదా బలదా యస్య విశ్వ ఉపాసతే ప్రశిషం యస్య దేవాః । యోఽస్యేశే ద్విపదో యశ్చతుష్పదః । తస్య దేవస్య క్రుద్ధస్యైతదాగో య ఏవం విద్వాంసం బ్రాహ్మణం జినాతి । ఉద్వేపయ రోహిత ప్ర క్షిణీహి బ్రహ్మజ్యస్య ప్రతి ముఞ్చ పాశాన్
ఆతనే ఆత్మను ఇచ్చేవాడు, బలాన్ని ఇచ్చేవాడు; అందరూ ఆతనిని పూజిస్తారు, దేవతలు ఆయన ఆజ్ఞను పాటిస్తారు. రెండు కాళ్లు ఉన్నవారిపైనా, నాలుగు కాళ్లు ఉన్నవారిపైనా ఆయన అధికారం కలిగి ఉన్నాడు. ఇలాంటి దేవుడు కోపించినప్పుడు, ఈ జ్ఞానాన్ని తెలిసిన బ్రాహ్మణుడిని ఎవరు జయిస్తారో, వారు చేసిన పాపం ఇదే. ఓ రోహితా! కదిలించు, దూరం చేయి, తగ్గించు; బ్రహ్మజ్ఞాని మీద ఉన్న బంధాలను విడిపించు.
ఏకపాద్ద్విపదో భూయో వి చక్రమే ద్విపాత్త్రిపాదమభ్యేతి పశ్చాత్। చతుష్పాచ్చక్రే ద్విపదామభిస్వరే సంపశ్యన్ పఙ్క్తిముపతిష్ఠమానః । తస్య దేవస్య క్రుద్ధస్యైతదాగో య ఏవం విద్వాంసం బ్రాహ్మణం జినాతి । ఉద్వేపయ రోహిత ప్ర క్షిణీహి బ్రహ్మజ్యస్య ప్రతి ముఞ్చ పాశాన్
ఒక కాలు పెట్టి, రెండు కాళ్లు ఉన్నవారిని దాటి వెళ్తాడు; రెండు కాళ్లు పెట్టి, మూడు కాళ్లు ఉన్నవారిని వెనుక నుంచి చేరుకుంటాడు. నాలుగు కాళ్లు పెట్టి, రెండు కాళ్లు ఉన్నవారి మధ్య తిరుగుతూ, వరుసను గమనిస్తూ నిలబడతాడు. ఇలాంటి దేవుడు కోపించినప్పుడు, ఈ జ్ఞానాన్ని తెలిసిన బ్రాహ్మణుడిని ఎవరు జయిస్తారో, వారు చేసిన పాపం ఇదే. ఓ రోహితా! కదిలించు, దూరం చేయి, తగ్గించు; బ్రహ్మజ్ఞాని మీద ఉన్న బంధాలను విడిపించు.