తరణిర్విశ్వదర్శతో జ్యోతిష్కృదసి సూర్య । విశ్వమా భాసి రోచన
ఓ సూర్యుడా, నీవు వేగవంతుడవు, సర్వదర్శివి, వెలుగును సృష్టించేవాడవు. నీవు అన్ని లోకాల్లో ప్రకాశిస్తున్నావు.
ప్రత్యఙ్దేవానాం విశః ప్రత్యఙ్ఙుదేషి మానుషీః । ప్రత్యఙ్విశ్వం స్వర్దృశే
నీవు దేవతల సమూహాల వైపు తిరుగుతావు, మానవుల సమితుల వైపు తిరుగుతావు, ప్రకాశించే లోకమంతటినీ దర్శించేందుకు దృష్టిని పెడతావు.
{౮} యేనా పావక చక్షసా భురణ్యన్తం జనాఁ అను । త్వం వరుణ పశ్యసి
ఆ ప్రకాశవంతమైన కన్నుతో, ఓ అగ్నివంతుడా, నీవు అన్ని ప్రాణులను గమనిస్తున్నావు. నీవే, ఓ వరుణా, చూస్తున్నావు.
వి ద్యామేషి రజస్పృథ్వహర్మిమానో అక్తుభిః । పశ్యన్ జన్మాని సూర్య
విస్తారమైన ఆకాశంలో, ఓ సూర్యుడా, నీవు నీ వెలుగును పగలు రాత్రులతో కలిపి తీసుకెళ్తూ, అన్ని జన్మలను చూస్తున్నావు.
సప్త త్వా హరితో రథే వహన్తి దేవ సూర్య । శోచిష్కేశం విచక్షణమ్
ఏడుగురు ఆకుపచ్చ గుర్రాలు, అగ్నిలా జుట్టుతో, నీ రథాన్ని లాగుతున్నాయి, ఓ దైవ సూర్యుడా, నీవు సర్వదర్శివి.
అయుక్త సప్త శున్ధ్యువః సూరో రథస్య నప్త్యః । తాభిర్యాతి స్వయుక్తిభిః
సూర్యుని రథానికి పుట్టిన ఏడుగురు వేగవంతమైన ఆడగుర్రాలు జోడించబడ్డాయి. వాటితోనే అతడు తన స్వంత యుక్తితో ప్రయాణిస్తాడు.
రోహితో దివమారుహత్తపసా తపస్వీ । స యోనిమైతి స ఉ జాయతే పునః స దేవానామధిపతిర్బభూవ
తపస్సుతో తపస్వి అయిన రోహితుడు ఆకాశాన్ని చేరాడు. అతడు గర్భంలోకి ప్రవేశించి మళ్లీ జన్మిస్తాడు. దేవతలందరికీ అధిపతిగా మారాడు.
యో విశ్వచర్షణిరుత విశ్వతోముఖో యో విశ్వతస్పాణిరుత విశ్వతస్పృథః । సం బాహుభ్యాం భరతి సం పతత్రైర్ద్యావాపృథివీ జనయన్ దేవ ఏకః
అన్ని జనుల మధ్య సంచరించే వాడు, అన్ని దిక్కులను ఎదుర్కొనే వాడు, అన్ని వైపులా చేతులు కలిగి వాడు, అన్ని వైపులా వ్యాపించి ఉన్న వాడు — అతడు తన రెండు భుజాలతో, రెక్కలతో, ఆ పరమేశ్వరుడు ఆకాశాన్ని, భూమిని సృష్టిస్తూ మోయుచున్నాడు.
ఏకపాద్ద్విపదో భూయో వి చక్రమే ద్విపాత్త్రిపాదమభ్యేతి పశ్చాత్। ద్విపాద్ధ షట్పదో భూయో వి చక్రమే త ఏకపదస్తన్వం సమాసతే
ఒక కాలితో ఉన్నవాడు, రెండు కాలులతో ఉన్నవారికన్నా ఎక్కువగా అడుగులు వేస్తాడు; రెండు కాలుల నుండి, మూడు కాలులవైపు వెనుక నుంచి చేరుకుంటాడు; రెండు కాలుల నుండి, ఆరు కాలులవారికన్నా ఎక్కువగా అడుగులు వేస్తాడు; ఒక కాలితో ఉన్నవారు తమ శరీరాన్ని సమంగా ఉంచుకుంటారు.
అతన్ద్రో యాస్యన్ హరితో యదాస్థాద్ద్వే రూపే కృణుతే రోచమానః । కేతుమాన్ ఉద్యన్త్సహమానో రజాంసి విశ్వా ఆదిత్య ప్రవతో వి భాసి
అలసట లేకుండా ముందుకు సాగుతూ, పసుపు రంగులో మెరిసిపోతూ, రెండు రూపాలు సృష్టించి, జెండాతో అలంకరించబడి, పైకి ఎగసి, అంతరిక్షాన్ని తట్టుకొని, ఓ ప్రకాశమయుడా! నీవు సూర్యుని మార్గాలన్నింటినీ వెలిగిస్తున్నావు.
బణ్మహాఁ అసి సూర్య బడాదిత్య మహాఁ అసి । మహాంస్తే మహతో మహిమా త్వమాదిత్య మహాఁ అసి
ఓ సూర్యుడా! నీవు గొప్పవాడవు, ఓ ఆదిత్యా! నీవు మహోన్నతుడవు. నీ మహిమ కూడా గొప్పది. నిజంగా నీవు మహా ఆదిత్యుడవు.
రోచసే దివి రోచసే అన్తరిక్షే పతఙ్గ పృథివ్యాం రోచసే రోచసే అప్స్వన్తః । ఉభా సముద్రౌ రుచ్యా వ్యాపిథ దేవో దేవాసి మహిషః స్వర్జిత్
నీవు ఆకాశంలో మెరిసిపోతున్నావు, మధ్యలోని అంతరిక్షంలో మెరిసిపోతున్నావు, పక్షివలె భూమిపై మెరిసిపోతున్నావు, నీరు మధ్యలో కూడా మెరిసిపోతున్నావు. రెండు సముద్రాలను నీ వెలుగుతో వ్యాపించి, దేవతలలో గొప్పవాడవు, స్వర్గానికి అధిపతివి.
{౯} అర్వాఙ్పరస్తాత్ప్రయతో వ్యధ్వ ఆశుర్విపశ్చిత్పతయన్ పతఙ్గః । విష్ణుర్విచిత్తః శవసాధితిష్ఠన్ ప్ర కేతునా సహతే విశ్వమేజత్
దూరం నుండి దగ్గరగా వచ్చి, మార్గంలో ప్రయాణిస్తూ, వేగంగా, జ్ఞానంతో, ఎగిరే పక్షివంటి వాడు; అనేక దృష్టులు కలిగిన విష్ణువు, బలంతో నిలబడి, తన జెండాతో అన్ని కదిలే వాటిని తట్టుకొని నిలుస్తాడు.
చిత్రశ్చికిత్వాన్ మహిషః సుపర్ణ ఆరోచయన్ రోదసీ అన్తరిక్షమ్ । అహోరాత్రే పరి సూర్యం వసానే ప్రాస్య విశ్వా తిరతో వీర్యాణి
ప్రభావంతో, జ్ఞానంతో, మహోన్నతుడైన పక్షిరాజు, ఆకాశాన్ని, భూమిని, అంతరిక్షాన్ని వెలిగిస్తూ, పగలు, రాత్రిని సూర్యునికి వస్త్రములుగా ధరింపజేసి, అన్ని దిశల్లో వీరత్వాన్ని విస్తరిస్తాడు.
తిగ్మో విభ్రాజన్ తన్వం శిశానోఽరంగమాసః ప్రవతో రరాణః । జ్యోతిష్మాన్ పక్షీ మహిషో వయోధా విశ్వా ఆస్థాత్ప్రదిశః కల్పమానః
తీవ్రమైన వెలుగుతో, తన రూపాన్ని ధరించి, అందరికీ అందని వాడు, ప్రవాహాలను ప్రసరిస్తూ, ప్రకాశవంతుడై, రెక్కలతో, మహోన్నతుడై, పక్షుల నాయకుడై, అన్ని దిశలను ఆక్రమించి, వాటిని క్రమబద్ధం చేస్తాడు.
చిత్రం దేవానాం కేతురనీకం జ్యోతిష్మాన్ ప్రదిశః సూర్య ఉద్యన్ । దివాకరోఽతి ద్యుమ్నైస్తమాంసి విశ్వాతారీద్దురితాని శుక్రః
దేవతల జెండా, ముఖం, ప్రకాశవంతమైన సూర్యుడు అన్ని దిశల్లో ఉదయిస్తున్నాడు. పగలు కలిగించేవాడు, మహిమలో అతిరేఖుడై, ప్రకాశవంతుడై, అన్ని చీకటిని, దురదృష్టాలను తొలగిస్తాడు.
చిత్రం దేవానాముదగాదనీకం చక్షుర్మిత్రస్య వరుణస్యాగ్నేః । ఆప్రాద్ ద్వాయాపృథివీ అన్తరిక్షం సూర్య ఆత్మా జగతస్తస్థుషశ్చ
దేవతలలో అద్భుతంగా ఉదయించిన ముఖం, మిత్రుడు, వరుణుడు, అగ్ని యొక్క కంటిపాప. ఓ సూర్యుడా! నీవు ఆకాశాన్ని, భూమిని, అంతరిక్షాన్ని నింపావు. నీవే జడమైనదానికి, చలించేదానికి ఆత్మవు.
ఉచ్చా పతన్తమరుణం సుపర్ణం మధ్యే దివస్తరణిం భ్రాజమానమ్ । పశ్యామ త్వా సవితారం యమాహురజస్రం జ్యోతిర్యదవిన్దదత్త్రిః
మేము నిన్ను చూస్తున్నాము, ఓ సవితా! ఎగిరే అరుణవర్ణపు పక్షిరూపుడవు, ఆకాశ మధ్యలో ప్రకాశిస్తూ, నిన్ను వారు ఎప్పటికీ మాయకాని వెలుగుగా పిలుస్తారు, ఆ వెలుగును ముగ్గురు కనుగొన్నారు.
దివస్పృష్ఠే ధావమానం సుపర్ణమదిత్యాః పుత్రం నాథకామ ఉప యామి భీతః । స నః సూర్య ప్ర తిర దీర్ఘమాయుర్మా రిషామ సుమతౌ తే స్యామ
ఆకాశ శిఖరంపై పరుగెత్తే ప్రకాశవంతమైన రెక్కలవాడైన ఆదిత్యుని కుమారుడా! రక్షణ కోసం భయంతో నేను దగ్గరగా వచ్చాను. ఓ సూర్యుడా! మమ్మల్ని దీర్ఘాయువుతో దాటించు, మేము నశించకుండ, నీ కృపలో ఉండగలుగుదుము.
సహస్రాహ్ణ్యం వియతావస్య పక్షౌ హరేర్హంసస్య పతతః స్వర్గమ్ । స దేవాన్త్సర్వాన్ ఉరస్యుపదద్య సంపశ్యన్ యాతి భువనాని విశ్వా
వెయ్యి రోజుల పాటు, ఆ వేగవంతమైన హంస పక్షి స్వర్గానికి ఎగురుతూ తన రెక్కలను విస్తరించాడు. అతడు అన్ని దేవతలను తన హృదయంలో ఉంచుకొని, అన్ని లోకాలను చూస్తూ వాటి వైపు సాగుతాడు.
రోహితః కాలో[http://puranastudy.freeoda.com/pur_index6/kaala.htm కాలోపరి టిప్పణీ] అభవద్రోహితోఽగ్రే ప్రజాపతిః । రోహితో యజ్ఞానాం ముఖం రోహితః స్వరాభరత్
రోహితుడు కాలంగా మారాడు, మొదట రోహితుడే ప్రజాపతిగా ఉన్నాడు. రోహితుడే యజ్ఞాలకు ముఖంగా, రోహితుడే స్వరాలను మోస్తున్నాడు.
రోహితో లోకో అభవద్రోహితోఽత్యతపద్దివమ్ । రోహితో రశ్మిభిర్భూమిం సముద్రమను సం చరత్
రోహితుడు లోకంగా మారాడు, రోహితుడు ఆకాశాన్ని మించిపోయాడు. రోహితుడు తన కిరణాలతో భూమి, సముద్రాన్ని చుట్టి సంచరిస్తున్నాడు.
{౧౦} సర్వా దిశః సమచరద్రోహితోఽధిపతిర్దివః । దివం సముద్రమాద్భూమిం సర్వం భూతం వి రక్షతి
అన్ని దిశల్లో సంచరించిన రోహితుడు ఆకాశానికి అధిపతి. అతడు ఆకాశాన్ని, సముద్రాన్ని, భూమిని, అన్ని జీవులను రక్షిస్తున్నాడు.
ఆరోహన్ ఛుక్రో బృహతీరతన్ద్రో ద్వే రూపే కృణుతే రోచమానః । చిత్రశ్చికిత్వాన్ మహిషో వాతమాయా యావతో లోకాన్ అభి యద్విభాతి
ఎగసి, ప్రకాశవంతంగా, గొప్పవాడై, అలసట లేకుండా రెండు రూపాలు సృష్టిస్తూ, అద్భుతమైన జ్ఞానంతో, మహోన్నతుడై, గాలిలో ప్రయాణిస్తూ, ఎన్ని లోకాలున్నాయో అంతటా తన వెలుగుతో ప్రకాశిస్తున్నాడు.
అభ్యన్యదేతి పర్యన్యదస్యతేఽహోరాత్రాభ్యాం మహిషః కల్పమానః । సూర్యం వయం రజసి క్షియన్తం గాతువిదం హవామహే నాధమానాః
అతన్ని అన్ని వైపుల నుంచి తాకుతున్నారు, చుట్టుముట్టి అడ్డుకుంటున్నారు; ఆ మహిషుడు పగలు, రాత్రి లెక్కతో కొలవబడుతున్నాడు. మనం వెనుకపడకుండా, ఆ మార్గాలను తెలిసినవాడైన సూర్యుని పిలుస్తున్నాం.
పృథివీప్రో మహిషో నాధమానస్య గాతురదబ్ధచక్షుః పరి విశ్వం బభూవ । విశ్వం సంపశ్యన్త్సువిదత్రో యజత్ర ఇదం శృణోతు యదహం బ్రవీమి
భూమికి పుత్రుడైన ఆ మహిషుడు ఎప్పుడూ వెనుకపడడు; అతని చూపు మోసపోకుండా, ఈ లోకమంతా చుట్టుకుంది. అన్నీ చూస్తూ, మంచి దారిని తెలిసినవాడై, యజ్ఞానికి యోగ్యుడైన వాడు — నేను చెప్పేది అతడు వినాలని కోరుకుంటున్నాను.
పర్యస్య మహిమా పృథివీం సముద్రం జ్యోతిషా విభ్రాజన్ పరి ద్యామన్తరిక్షమ్ । సర్వం సంపశ్యన్త్సువిదత్రో యజత్ర ఇదం శృణోతు యదహం బ్రవీమి
అతని మహిమ భూమిని, సముద్రాన్ని చుట్టుముట్టింది; అతని వెలుగు ఆకాశాన్ని, మధ్యలోని స్థలాన్ని కూడా కప్పేసింది. అన్నీ చూస్తూ, మంచి దారిని తెలిసినవాడై, యజ్ఞానికి యోగ్యుడైన వాడు — నేను చెప్పేది అతడు వినాలని కోరుకుంటున్నాను.
అబోధ్యగ్నిః సమిధా జనానాం ప్రతి ధేనుమివాయతీముషాసమ్ । యహ్వా ఇవ ప్ర వయాముజ్జిహానాః ప్ర భానవః సిస్రతే నాకమచ్ఛ
మనుషులలో అగ్ని ప్రగల్భంగా వెలిగింది, ఉదయాన్ని ఆవును లాగే ముందుకు చాపింది. వేగంగా పరిగెత్తే వారు లేచి, భాస్కర కిరణాలు ఆకాశపు శిఖరాన్ని향ించి పరుగెత్తాయి.
యో మారయతి ప్రాణయతి యస్మాత్ప్రాణన్తి భువనాని విశ్వా । తస్య దేవస్య క్రుద్ధస్యైతదాగో య ఏవం విద్వాంసం బ్రాహ్మణం జినాతి । ఉద్వేపయ రోహిత ప్ర క్షిణీహి బ్రహ్మజ్యస్య ప్రతి ముఞ్చ పాశాన్
ప్రాణాలను తీసేవాడు, ప్రాణం ఇచ్చేవాడు, అన్ని జీవులు అతనివల్ల జీవించేవారు — అలాంటి దేవుడు కోపపడినప్పుడు, ఈ విధంగా తెలిసిన బ్రాహ్మణుడిని ఓడించేవాడే పాపి. ఓ రోహిత, అతని బంధాలను వదిలించు, బ్రాహ్మణ హంతకుని బంధాలను తొలగించు, అతన్ని విముక్తి చేయు.
౧౩.౩ య ఇమే ద్యావాపృథివీ జజాన యో ద్రాపిం కృత్వా భువనాని వస్తే । యస్మిన్ క్షియన్తి ప్రదిశః షడుర్వీర్యాః పతఙ్గో అను విచాకశీతి । తస్య దేవస్య క్రుద్ధస్యైతదాగో య ఏవం విద్వాంసం బ్రాహ్మణం జినాతి । యస్మాద్వాతా ఋతుథా పవన్తే యస్మాత్సముద్రా అధి విక్షరన్తి । తస్య దేవస్య క్రుద్ధస్యైతదాగో య ఏవం విద్వాంసం బ్రాహ్మణం జినాతి । ఉద్వేపయ రోహిత ప్ర క్షిణీహి బ్రహ్మజ్యస్య ప్రతి ముఞ్చ పాశాన్
ఈ ఆకాశాన్ని, భూమిని సృష్టించినవాడు, విశాలతను ఏర్పరచి, అన్ని లోకాలను తనలో ఉంచుకున్నవాడు; ఆరు దిశలు, ఎగురుతున్న సూర్యుడు కూడా అతనిలోనే నిలిచివున్నాయి. అలాంటి దేవుడు కోపపడినప్పుడు, ఈ విధంగా తెలిసిన బ్రాహ్మణుడిని ఓడించేవాడే పాపి. వాయువులు కాలానుగుణంగా అతనివల్ల ఊదుతుంటాయి, సముద్రాలు అతనివల్ల పొంగిపొర్లుతుంటాయి. అలాంటి దేవుడు కోపపడినప్పుడు, ఈ విధంగా తెలిసిన బ్రాహ్మణుడిని ఓడించేవాడే పాపి. ఓ రోహిత, అతని బంధాలను వదిలించు, బ్రాహ్మణ హంతకుని బంధాలను తొలగించు, అతన్ని విముక్తి చేయు.