అముత్ర సన్న్ ఇహ వేత్థేతః సంస్తాని పశ్యసి । ఇతః పశ్యన్తి రోచనం దివి సూర్యం విపశ్చితమ్
నీవు అక్కడ ఉన్నా, ఇక్కడి సంగతులన్నీ తెలుసుకుంటావు; సమూహాలను చూస్తావు. ఇక్కడినుంచి వారు ఆకాశంలో ప్రకాశించే, జ్ఞానవంతుడైన సూర్యుణ్ణి చూస్తారు.
దేవో దేవాన్ మర్చయస్యన్తశ్చరస్యర్ణవే । సమానమగ్నిమిన్ధతే తం విదుః కవయః పరే
దేవుడిగా నీవు దేవతలను పూజిస్తావు, సముద్రంలో అంతర్లీనంగా సంచరిస్తావు. అందరూ ఒకే అగ్నిని వెలిగిస్తారు; అవతలి వైపు ఉన్న జ్ఞానులు అతనిని తెలుసుకుంటారు.
{౪} అవః పరేణ పర ఏనావరేణ పదా వత్సం బిబ్రతీ గౌరుదస్థాత్। సా కద్రీచీ కం స్విదర్ధం పరాగాత్క్వ స్విత్సూతే నహి యూథే అస్మిన్
ఆవు, దూడను మోస్తూ, ఒక కాలు పైకి, మరొక కాలు కింద పెట్టి నిలిచింది. ఆ పసుపు రంగు ఆవు కొంత భాగాన్ని తీసుకుని ఎక్కడికో వెళ్లిపోయింది; ఆమె ఎక్కడ ప్రసవించిందో, ఈ మందలో కాదు.
ఏకపదీ ద్విపదీ సా చతుష్పద్యష్టాపదీ నవపదీ బభూవుషీ । సహస్రాక్షరా భువనస్య పఙ్క్తిస్తస్యాః సముద్రా అధి వి క్షరన్తి
ఆమె ఒక్క కాలు, రెండు కాళ్లు, నాలుగు కాళ్లు, ఎనిమిది కాళ్లు, తొమ్మిది కాళ్లు కలిగినదిగా మారింది. ఆమె నుండి వెయ్యి అక్షరాల భువనపు పంక్తి, సముద్రాలు ప్రవహించాయి.
ఆరోహన్ ద్యామమృతః ప్రావ మే వచః । ఉత్త్వా యజ్ఞా బ్రహ్మపూతా వహన్త్యధ్వగతో హరయస్త్వా వహన్తి
నీవు అమృతత్వంతో ఆకాశాన్ని అధిరోహించావు; నా మాటలు బయలుదేరాయి. బ్రహ్మశుద్ధమైన యజ్ఞాలు నీకు అర్పించబడుతున్నాయి; మార్గంలో నిన్ను గుర్రాలు తీసుకెళ్తున్నాయి.
వేద తత్తే అమర్త్య యత్త ఆక్రమణం దివి । యత్తే సధస్థం పరమే వ్యోమన్
నీవు ఆకాశంలో వేసే అడుగు, పరమాకాశంలో నీ స్థానం — ఈ రెండింటినీ అమరుడు తెలుసు.
సూర్యో ద్యాం సూర్యః పృఠివీం సూర్య ఆపోఽతి పశ్యతి । సూర్యో భూతస్యైకం చక్షురా రురోహ దివం మహీమ్
సూర్యుడు ఆకాశాన్ని చూస్తాడు, భూమిని చూస్తాడు, జలాలను చూస్తాడు. సూర్యుడు భూతమంతటికి ఒకే కన్నుగా, ఆకాశానికీ, భూమికీ అధిరోహించాడు.
ఉర్వీరాసన్ పరిధయో వేదిర్భూమిరకల్పత । తత్రైతావగ్నీ ఆధత్త హిమం ఘ్రంసం చ రోహితః
విస్తారమైన ప్రాకారాలు ఏర్పడ్డాయి, యజ్ఞవేదిక సిద్ధమైంది. అక్కడ అగ్ని మంచును, చలిని, రోహితుని ఉంచాడు.
హిమం ఘ్రంసం చాధాయ యూపాన్ కృత్వా పర్వతాన్ । వర్షాజ్యావగ్నీ ఈజాతే రోహితస్య స్వర్విదః
మంచు, చలిని ఉంచి, పర్వతాల్లాంటి యూపాలను నిర్మించి, రోహితుని వెలుగు తెలిసినవారు అగ్నిని నెయ్యి, తేనెతో ప్రज్వలింపజేశారు.
స్వర్విదో రోహితస్య బ్రహ్మణాగ్నిః సమిధ్యతే । తస్మాద్ఘ్రంసస్తస్మాద్ధిమస్తస్మాద్యజ్ఞోఽజాయత
రోహితుని బ్రహ్మంతో అగ్ని వెలుగుతుంది, ఆ వెలుగు తెలిసినవాడు. అతనివల్ల చలి, మంచు, యజ్ఞం పుట్టాయి.
బ్రహ్మణాగ్నీ వావృధానౌ బ్రహ్మవృద్ధౌ బ్రహ్మాహుతౌ । బ్రహ్మేద్ధావగ్నీ ఈజాతే రోహితస్య స్వర్విదః
బ్రహ్మతో పెరిగిన అగ్ని, బ్రహ్మతో పోషించబడింది, బ్రహ్మతోనే హోమం చేయబడింది. బ్రహ్మశక్తితో వెలిగిన అగ్ని, సూర్యుని తత్వాన్ని తెలిసిన రోహితుని యజ్ఞంలో పూజించబడుతుంది.
సత్యే అన్యః సమాహితోఽప్స్వన్యః సమిధ్యతే । బ్రహ్మేద్ధావగ్నీ ఈజాతే రోహితస్య స్వర్విదః
ఒకటి సత్యంలో స్థిరంగా ఉంది, మరొకటి జలాల్లో వెలుగుతోంది. బ్రహ్మశక్తితో వెలిగిన అగ్ని, సూర్యుని తత్వాన్ని తెలిసిన రోహితుని యజ్ఞంలో పూజించబడుతుంది.
{౫} యం వాతః పరిశుమ్భతి యం వేన్ద్రో బ్రహ్మణస్పతిః । బ్రహ్మేద్ధావగ్నీ ఈజాతే రోహితస్య స్వర్విదః
వాయువు చుట్టుముట్టినవాడిని, ఇంద్రుడు, బ్రహ్మణస్పతి సంరక్షించినవాడిని — బ్రహ్మశక్తితో వెలిగిన అగ్ని, సూర్యుని తత్వాన్ని తెలిసిన రోహితుని యజ్ఞంలో పూజించబడుతుంది.
వేదిం భూమిం కల్పయిత్వా దివం కృత్వా దక్షిణామ్ । ఘ్రంసం తదగ్నిం కృత్వా చకార విశ్వమాత్మన్వద్వర్షేణాజ్యేన రోహితః
వేదికను భూమిగా ఏర్పాటుచేసి, ఆకాశాన్ని దక్షిణదిశగా చేసి, ఆ హవిర్భాగాన్ని అగ్నిగా చేసి, విశ్వాన్ని ఆత్మవంతంగా, సంవత్సరపు నెయ్యితో రోహితుడు సృష్టించాడు.
వర్షమాజ్యం ఘ్రంసో అగ్నిర్వేదిర్భూమిరకల్పత । తత్రైతాన్ పర్వతాన్ అగ్నిర్గీర్భిరూర్ధ్వామకల్పయత్
వర్షంగా నెయ్యి, హవిర్భాగంగా అగ్ని, వేదికగా భూమి ఏర్పడింది. అక్కడ అగ్ని తన స్తోత్రాలతో ఈ పర్వతాలను పైకి నిలిపాడు.
గీర్భిరూర్ధ్వాన్ కల్పయిత్వా రోహితో భూమిమబ్రవీత్। త్వయీదం సర్వం జాయతాం యద్భూతం యచ్చ భావ్యమ్
స్తోత్రాలతో పర్వతాలను పైకి నిలిపిన రోహితుడు భూమిని ఇలా అన్నాడు: 'నీలో ఉన్నది, ఉండబోయేది అన్నీ జన్మించాలి.'
స యజ్ఞః ప్రథమో భూతో భవ్యో అజాయత । తస్మాద్ధ జజ్ఞ ఇదం సర్వం యత్కిం చేదం విరోచతే రోహితేన ఋషిణాభృతమ్
ఆ యజ్ఞమే మొదటిది అయింది; గతమైనది, రాబోయేది అన్నీ జన్మించాయి. ఈ సర్వం, ఇక్కడ ప్రకాశించే దంతా, ఋషి అయిన రోహితుని ద్వారా నిలబడింది.
యశ్చ గాం పదా స్ఫురతి ప్రత్యఙ్సూర్యం చ మేహతి । తస్య వృశ్చామి తే మూలం న ఛాయాం కరవోఽపరమ్
ఎవరైనా కాలితో భూమిని త్రొక్కినా, లేక సూర్యుని వైపు నిలబడి మూత్రవిసర్జన చేసినా, వారి మూలాన్ని నేను తొలగిస్తాను, నీడను కాదు, మరొకటి సృష్టించను.
యో మాభిఛాయమత్యేషి మాం చాగ్నిం చాన్తరా । తస్య వృశ్చామి తే మూలం న ఛాయాం కరవోఽపరమ్
ఎవరైనా నన్ను, నా నీడను మధ్యలో దాటి పోయినా, లేక నన్ను, అగ్నిని మధ్యలో విడదీసినా, వారి మూలాన్ని నేను తొలగిస్తాను, నీడను కాదు, మరొకటి సృష్టించను.
యో అద్య దేవ సూర్య త్వాం చ మాం చాన్తరాయతి । దుష్వప్న్యం తస్మిం ఛమలం దురితాని చ మృజ్మహే
దేవుడు సూర్యుడా, నిన్ను నన్ను మధ్యలో ఎవరు వచ్చినా, వారి చెడు కలలు, అపవిత్రత, దురదృష్టాలను మేము తొలగించుకుంటాము.
మా ప్ర గామ పథో వయం మా యజ్ఞాదిన్ద్ర సోమినః । మాన్త స్థుర్నో అరాతయః
మేము మార్గాన్ని విడిచిపెట్టకూడదు, యజ్ఞాన్ని విడిచిపెట్టకూడదు, ఇంద్రా, సోమా; శత్రువులు మన మధ్య ఉండకూడదు.
యో యజ్ఞస్య ప్రసాధనస్తన్తుర్దేవేష్వాతతః । తమాహుతమశీమహి
యజ్ఞాన్ని సిద్ధం చేసే వాడు, దేవతల మధ్య విస్తరించిన తంతువు, ఆ హవిస్సును మేము స్వీకరిస్తాము.
13.2 ఉదస్య కేతవో దివి శుక్రా భ్రాజన్త ఈరతే । ఆదిత్యస్య నృచక్షసో మహివ్రతస్య మీఢుషః
ఆయన యొక్క ప్రకాశవంతమైన జండాలు ఆకాశంలో మెరిసిపోతూ పైకి ఎగసిపోతున్నాయి; సకల జనులను చూసే, మహావ్రతుడైన, దయగల ఆదిత్యునివి.
దిశాం ప్రజ్ఞానాం స్వరయన్తమర్చిషా సుపక్షమాశుం పతయన్తమర్ణవే । స్తవామ సూర్యం భువనస్య గోపాం యో రశ్మిభిర్దిశ ఆభాతి సర్వాః
ప్రదర్శించే దిశలను తన కిరణాలతో ప్రకాశింపజేసే, వేగంగా ఆకాశంలో విహరించే, ప్రపంచాన్ని కాపాడే సూర్యుని మేము స్తుతిస్తాము.
యత్ప్రాఙ్ప్రత్యఙ్స్వధయా యాసి శీభం నానారూపే అహనీ కర్షి మాయయా । తదాదిత్య మహి తత్తే మహి శ్రవో యదేకో విశ్వం పరి భూమ జాయసే
తన స్వభావంతో తూర్పు, పడమర వైపుగా ప్రయాణిస్తూ, అనేక రూపాలైన రోజులను తన మాయతో లాగుతూ, ఓ ఆదిత్యా, నీ మహిమ గొప్పది, నీ కీర్తి గొప్పది; నీవొక్కడే ప్రపంచాన్ని చుట్టుముట్టి పుట్టేవాడవు.
విపశ్చితం తరణిం భ్రాజమానం వహన్తి యం హరితః సప్త బహ్వీః । స్రుతాద్యమత్త్రిర్దివమున్నినాయ తం త్వా పశ్యన్తి పరియాన్తమాజిమ్
బహుళమైన ఏడు పచ్చని గుర్రాలు, జ్ఞానవంతుడైన, వేగవంతమైన, ప్రకాశవంతమైన వాడిని లాక్కెళ్తున్నాయి. ప్రవాహాన్ని ఆత్రేయుడు ఆకాశానికి తీసుకెళ్లాడు. నిన్ను పర్యటిస్తూ చూస్తారు.
మా త్వా దభన్ పరియాన్తమాజిం స్వస్తి దుర్గామతి యాహి శీభమ్ । దివం చ సూర్య పృథివీం చ దేవీమహోరాత్రే విమిమానో యదేషి
నీ ప్రయాణంలో నిన్ను ఎవరూ హాని చేయకూడదు; శుభంగా, మంగళకరంగా సాగిపో. సూర్యుడా, నీవు ఆకాశాన్ని, దివ్యమైన భూమిని, పగలు, రాత్రిని కొలుస్తూ ముందుకు సాగు.
స్వస్తి తే సూర్య చరసే రథాయ యేనోభావన్తౌ పరియాసి సద్యః । యం తే వహన్తి హరితో వహిష్ఠాః శతమశ్వా యది వా సప్త బహ్వీః
సూర్యుడా, నీవు నీ రథంలో ప్రయాణిస్తున్నప్పుడు శుభం కలగాలి. నిన్ను నీ ఉత్తమమైన పచ్చని గుర్రాలు, వంద గుర్రాలు అయినా, ఏడు అయినా, అనేకమైనా, వేగంగా తీసుకెళ్తున్నాయి.
సుఖం సూర్య రథమంశుమన్తం స్యోనం సువహ్నిమధి తిష్ఠ వాజినమ్ । యం తే వహన్తి హరితో వహిష్ఠాః శతమశ్వా యది వా సప్త బహ్వీః
ఓ సూర్యుడా, వెలుగుతో నిండిన నీ రథాన్ని సుఖంగా, బలంగా ఎక్కు. నీకు శక్తివంతమైన, ఆకుపచ్చగల గుర్రాలు లేవదీస్తున్నాయి. అవి వందైనా, ఏడైనా, మరెంతో ఉన్నా, నీ రథాన్ని ముందుకు తీసుకెళ్తున్నాయి.
సప్త సూర్యో హరితో యాతవే రథే హిరణ్యత్వచసో బృహతీరయుక్త । అమోచి శుక్రో రజసః పరస్తాద్విధూయ దేవస్తమో దివమారుహత్
సూర్యుడు తన ప్రయాణానికి ఏడుగురు ఆకుపచ్చ గుర్రాలను బంగారు మెరుపుతో కూడిన గొప్ప రథానికి జోడించాడు. ఆ ప్రకాశవంతుడు చీకటిని దూరం చేసి, ఆకాశంలోకి దేవుడు ఎక్కాడు.