ప్రాచ్యై త్వా దిశేఽగ్నయేఽధిపతయేఽసితాయ రక్షిత్ర ఆదిత్యాయేషుమతే । ఏతం పరి దద్మస్తం నో గోపాయతాస్మాకమైతోః । దిష్టం నో అత్ర జరసే ని నేషజ్జరా మృత్యవే పరి ణో దదాత్వథ పక్వేన సహ సం భవేమ
తూర్పు దిశకు, అగ్ని దేవునికి, అధిపతిగా ఉన్న నల్లవాడైన రక్షకునికి, ఆదిత్యునికి, బాణాలు ధరించినవాడికి — వీరికి ఈ కానుకను సమర్పిస్తున్నాం. వారు మమ్మల్ని కాపాడాలి, రక్షించాలి. మనకు వృద్ధాప్యానికి ఇక్కడ నిర్ణయించిన దుఃఖం మనం బలహీనతకు లేదా మరణానికి దారి తీసేలా కాకుండా, దాన్ని మన నుండి దూరంగా ఉంచాలి. మనం పరిపక్వతతో కలిసిపోవాలని కోరుకుంటున్నాం.
దక్షిణాయై త్వా దిశ ఇన్ద్రాయాధిపతయే తిరశ్చిరాజయే రక్షిత్రే యమాయేషుమతే । ఏతం పరి దద్మస్తం నో గోపాయతాస్మాకమైతోః । దిష్టం నో అత్ర జరసే ని నేషజ్జరా మృత్యవే పరి ణో దదాత్వథ పక్వేన సహ సం భవేమ
ఉదీచ్యై త్వా దిశే సోమాయాధిపతయే స్వజాయ రక్షిత్రేఽశన్యా ఇషుమత్యై । ఏతం పరి దద్మస్తం నో గోపాయతాస్మాకమైతోః । దిష్టం నో అత్ర జరసే ని నేషజ్జరా మృత్యవే పరి ణో దదాత్వథ పక్వేన సహ సం భవేమ
ధ్రువాయై త్వా దిశే విష్ణవేఽధిపతయే కల్మాషగ్రీవాయ రక్షిత్ర ఓషధీభ్య ఇషుమతీభ్యః । ఏతం పరి దద్మస్తం నో గోపాయతాస్మాకమైతోః । దిష్టం నో అత్ర జరసే ని నేషజ్జరా మృత్యవే పరి ణో దదాత్వథ పక్వేన సహ సం భవేమ
ఊర్ధ్వాయై త్వా దిశే బృహస్పతయేఽధిపతయే శ్విత్రాయ రక్షిత్రే వర్షాయేషుమతే । ఏతం పరి దద్మస్తం నో గోపాయతాస్మాకమైతోః । దిష్టం నో అత్ర జరసే ని నేషజ్జరా మృత్యవే పరి ణో దదాత్వథ పక్వేన సహ సం భవేమ
దదామీత్యేవ బ్రూయాదను చైనామభుత్సత । వశాం బ్రహ్మభ్యో యాచద్భ్యస్తత్ప్రజావదపత్యవత్
నేను ఇస్తున్నాను అని చెప్పి, ఆవును అంగీకరించి తినాలి. అడిగే బ్రాహ్మణులకు ఆవును ఇవ్వాలి. అప్పుడు ఆ ఆవు సంతానం కలిగి, పిల్లలతో కూడి ఉంటుంది.
ప్రజయా స వి క్రీణీతే పశుభిశ్చోప దస్యతి । య ఆర్షేయేభ్యో యాచద్భ్యో దేవానాం గాం న దిత్సతి
ఆవును ఇచ్చే వాడు సంతానంతో కూడి, పశువులను కూడా పొందుతాడు. దేవతలకు చెందిన ఆవును అడిగే ఋషులకు ఇవ్వని వాడు దేవతల నుండి విడిపోతాడు.
కూటయాస్య సం శీర్యన్తే శ్లోణయా కాటమర్దతి । బణ్డయా దహ్యన్తే గృహాః కాణయా దీయతే స్వమ్
ఆవు కొమ్ములు ముదుగుతో విరిగిపోతాయి, తోక బండపై నలిగిపోతుంది, ఇల్లు మంటతో కాలిపోతుంది, దృష్టి లేని వాడు తనదైనదాన్ని ఇస్తాడు.
విలోహితో అధిష్ఠానాచ్ఛక్నో విన్దతి గోపతిమ్ । తథా వశాయాః సంవిద్యం దురదభ్నా హ్యుచ్యసే
ఎర్రటి వాడు ఆవు అడుగునుంచి కాపలాదారుని కనుగొంటాడు. అందుకే ఆవు స్వరూపాన్ని తెలుసుకోవడం చాలా కష్టం అని అంటారు.
పదోరస్యా అధిష్ఠానాద్విక్లిన్దుర్నామ విన్దతి । అనామనాత్సం శీర్యన్తే యా ముఖేనోపజిఘ్రతి
ఆవు పాదం అడుగునుంచి విక్లిందు అనే పేరు లభిస్తుంది. నోటితో వాసన చూసేవారు పేరు లేకుండా నాశనం అవుతారు.
యో అస్యాః కర్ణావాస్కునోత్యా స దేవేషు వృశ్చతే । లక్ష్మ కుర్వ ఇతి మన్యతే కనీయః కృణుతే స్వమ్
ఆవు చెవులను తొడిచే వాడు దేవతలలో నుండి విడిపోతాడు. 'నేను గుర్తు పెడతాను' అని అనుకుంటాడు, కానీ చిన్నవాడు తనదైనదాన్ని తీసుకుంటాడు.
యదస్యాః కస్మై చిద్భోగాయ బాలాన్ కశ్చిత్ప్రకృన్తతి । తతః కిశోరా మ్రియన్తే వత్సాంశ్చ ఘాతుకో వృకః
ఎవరైనా ఆనందం కోసం ఆవు పిల్లలను కోసితే, ఆవు పిల్లలు చనిపోతారు, కొడుకులను గొర్రెపిల్లను వేటాడే నక్క చంపుతుంది.
యదస్యా గోపతౌ సత్యా లోమ ధ్వాఙ్క్షో అజీహిడత్। తతః కుమారా మ్రియన్తే యక్ష్మో విన్దత్యనామనాత్
ఆవు కాపలాదారి వెంట్రుకలను గుడ్లగూబ తినినప్పుడు, అప్పుడు కుమారులు చనిపోతారు, పేరు లేని వాడిని వ్యాధి పట్టుకుంటుంది.
యదస్యాః పల్పూలనం శకృద్దాసీ సమస్యతి । తతోఽపరూపం జాయతే తస్మాదవ్యేష్యదేనసః
ఆవు పేడను దాసి రుచి చూసినప్పుడు, అప్పుడు ఆకారములేని పుట్టు వస్తుంది. అందుకే పాపాన్ని దూరంగా ఉంచాలి.
జాయమానాభి జాయతే దేవాన్త్సబ్రాహ్మణాన్ వశా । తస్మాద్బ్రహ్మభ్యో దేయైషా తదాహుః స్వస్య గోపనమ్
ఆవు దేవతలతో, బ్రాహ్మణులతో కలసి పుడుతుంది. అందుకే ఈమెను బ్రాహ్మణులకు ఇవ్వాలి. అందుకే 'ఆమె స్వంతాన్ని కాపాడుతుంది' అని అంటారు.
{౧౯} య ఏనాం వనిమాయన్తి తేషాం దేవకృతా వశా । బ్రహ్మజ్యేయం తదబ్రువన్ య ఏనాం నిప్రియాయతే
ఎవరైనా అడవిలోనుంచి ఆవును తీసుకొస్తే, వారికి ఆవును దేవతలు తయారు చేసినట్టు అవుతుంది. బ్రహ్మ ద్వారా ఆమెను పొందాలి అని అంటారు; ఎవరు ఆమెను ప్రేమిస్తారో వారు ఆమెను పొందుతారు.
య ఆర్షేయేభ్యో యాచద్భ్యో దేవానాం గాం న దిత్సతి । ఆ స దేవేషు వృశ్చతే బ్రాహ్మణానాం చ మన్యవే
దేవతలకు చెందిన ఆవును అడిగే ఋషులకు ఇవ్వని వాడు దేవతల నుండి, బ్రాహ్మణుల అనుగ్రహం నుండి కూడా విడిపోతాడు.
యో అస్య స్యాద్వశాభోగో అన్యామిఛేత తర్హి సః । హింస్తే అదత్తా పురుషం యాచితాం చ న దిత్సతి
ఈ ఆవును ఎవరు పొందినవారు, మరొకదాన్ని కోరుతారో, వారు ఇవ్వని మనిషికి హాని చేస్తారు, అడిగినవారికి ఇవ్వరు కూడా.
యథా శేవధిర్నిహితో బ్రాహ్మణానాం తథా వశా । తామేతదఛాయన్తి యస్మిన్ కస్మింశ్చ జాయతే
బ్రాహ్మణుల కోసం దాచిన ధనంలా ఆవు ఉంటుంది; ఆమె ఎవరికి పుట్టిందో, అందరూ ఆమెను కోరుతారు.
స్వమేతదఛాయన్తి యద్వశాం బ్రాహ్మణా అభి । యథైనాన్ అన్యస్మిన్ జినీయాదేవాస్యా నిరోధనమ్
బ్రాహ్మణులు తమదైనదాన్ని కోరుకుంటారు, ఆవు వద్దకు వచ్చినప్పుడు; మరొకరు దాన్ని గెలుచుకుంటాడేమో అన్న భయం ఆమెను ఆపుతుంది.
చరేదేవా త్రైహాయణాదవిజ్ఞాతగదా సతీ । వశాం చ విద్యాన్ నారద బ్రాహ్మణాస్తర్హ్యేష్యాః
ఆవు మూడు సంవత్సరాలు తెలియని వ్యాధితో గుర్తించబడకుండా తిరుగుతుంది; నారదా, బ్రాహ్మణులు ఆవును తెలుసుకున్నప్పుడు, ఆమె వారివద్దకు వస్తుంది.
య ఏనామవశామాహ దేవానాం నిహితం నిధిమ్ । ఉభౌ తస్మై భవాశర్వౌ పరిక్రమ్యేషుమస్యతః
ఈ ఆవును దేవతల కోసం దాచిన ధనమని ఎవరు ప్రకటిస్తారో, భవుడు, శర్వుడు ఇద్దరూ అతన్ని చుట్టుముట్టి లక్ష్యంగా ఉంచుతారు.
యో అస్యా ఊధో న వేదాథో అస్యా స్తనాన్ ఉత । ఉభయేనైవాస్మై దుహే దాతుం చేదశకద్వశామ్
ఆవు ఉబ్బెను లేదా పాలు పిండే తోటలను ఎవరు తెలియకపోయినా, పాలు పిండాలని ఆశిస్తే, వారు రెండు చేతులతో ఆవును పిండతారు, అయితే అది సాధ్యమైతే మాత్రమే.
దురదభ్నైనమా శయే యాచితాం చ న దిత్సతి । నాస్మై కామాః సమృధ్యన్తే యామదత్త్వా చికీర్షతి
ఆవు దూరంగా ఉండగా, అడిగినవారికి ఇవ్వని వారు, తాము పొందాక ఇవ్వాలని కోరుకున్నా, వారి కోరికలు నెరవేరవు.
దేవా వశామయాచన్ ముఖం కృత్వా బ్రాహ్మణమ్ । తేషాం సర్వేషామదదద్ధేడం న్యేతి మానుషః
దేవతలు ఆవును కోరారు, బ్రాహ్మణుడిని ఆమె నోటిగా చేసి; అందరికీ 'హేడ' అనే అరుపు ఇచ్చారు, కానీ మనిషికి ఇవ్వలేదు.
{౨౦} హేడం పశూనాం న్యేతి బ్రాహ్మణేభ్యోఽదదద్వశామ్ । దేవానాం నిహితం భాగం మర్త్యశ్చేన్ నిప్రియాయతే
'హేడ' అనే అరుపు పశువులకు ఇచ్చారు, ఆవును బ్రాహ్మణులకు ఇచ్చారు; దేవతల కోసం ఉంచిన భాగాన్ని మానవుడు తీసుకుంటే, అతడు ప్రీతికరుడు కాడు.
యదన్యే శతం యాచేయుర్బ్రాహ్మణా గోపతిం వశామ్ । అథైనాం దేవా అబ్రువన్న్ ఏవం హ విదుషో వశా
ఇతర బ్రాహ్మణులు గోపతిని వంద ఆవులు అడిగినా, దేవతలు ఆవుతో ఇలా అన్నారు: 'ఆవు జ్ఞానులకు చెందుతుంది.'
య ఏవం విదుషేఽదత్త్వాథాన్యేభ్యో దదద్వశామ్ । దుర్గా తస్మా అధిష్ఠానే పృథివీ సహదేవతా
జ్ఞానులకు ఇవ్వకుండా, ఇతరులకు ఆవును ఇచ్చేవారిపై, భూమి దేవతలతో కలిసి కష్టాలను మోపుతుంది.
దేవా వశామయాచన్ యస్మిన్న్ అగ్రే అజాయత । తామేతాం విద్యాన్ నారదః సహ దేవైరుదాజత
దేవతలు ఆవును కోరారు, ఆమె మొదట ఎవరికి పుట్టిందో; నారదుడు ఆమెను తెలుసుకోవాలి, దేవతలతో కలిసి ఆమెను పెంచాడు.
దక్షిణ దిశకు, ఇంద్రుడికి, అధిపతిగా ఉన్న తిరిగే పాలకునికి, యమునికి, బాణాలు ధరించినవాడికి — వీరికి ఈ కానుకను సమర్పిస్తున్నాం. వారు మమ్మల్ని కాపాడాలి, రక్షించాలి. మనకు వృద్ధాప్యానికి ఇక్కడ నిర్ణయించిన దుఃఖం మనం బలహీనతకు లేదా మరణానికి దారి తీసేలా కాకుండా, దాన్ని మన నుండి దూరంగా ఉంచాలి. మనం పరిపక్వతతో కలిసిపోవాలని కోరుకుంటున్నాం.
ప్రతీచ్యై త్వా దిశే వరుణాయాధిపతయే పృదాకవే రక్షిత్రేఽన్నాయేషుమతే । ఏతం పరి దద్మస్తం నో గోపాయతాస్మాకమైతోః । దిష్టం నో అత్ర జరసే ని నేషజ్జరా మృత్యవే పరి ణో దదాత్వథ పక్వేన సహ సం భవేమ
పడమర దిశకు, వరుణుడికి, అధిపతిగా ఉన్న విడగొట్టే వాడికి, అన్నాన్ని కాపాడే రక్షకునికి, బాణాలు ధరించినవాడికి — వీరికి ఈ కానుకను సమర్పిస్తున్నాం. వారు మమ్మల్ని కాపాడాలి, రక్షించాలి. మనకు వృద్ధాప్యానికి ఇక్కడ నిర్ణయించిన దుఃఖం మనం బలహీనతకు లేదా మరణానికి దారి తీసేలా కాకుండా, దాన్ని మన నుండి దూరంగా ఉంచాలి. మనం పరిపక్వతతో కలిసిపోవాలని కోరుకుంటున్నాం.
ఉత్తర దిశకు, సోమునికి, అధిపతిగా ఉన్న స్వయంగా పుట్టిన రక్షకునికి, బాణాలు ధరించినవాడికి — వీరికి ఈ కానుకను సమర్పిస్తున్నాం. వారు మమ్మల్ని కాపాడాలి, రక్షించాలి. మనకు వృద్ధాప్యానికి ఇక్కడ నిర్ణయించిన దుఃఖం మనం బలహీనతకు లేదా మరణానికి దారి తీసేలా కాకుండా, దాన్ని మన నుండి దూరంగా ఉంచాలి. మనం పరిపక్వతతో కలిసిపోవాలని కోరుకుంటున్నాం.
స్థిరమైన దిశకు, విష్ణువుకు, అధిపతిగా ఉన్న నల్ల మెడ ఉన్న రక్షకునికి, ఔషధాలకు, బాణాలు ధరించినవారికి — వీరికి ఈ కానుకను సమర్పిస్తున్నాం. వారు మమ్మల్ని కాపాడాలి, రక్షించాలి. మనకు వృద్ధాప్యానికి ఇక్కడ నిర్ణయించిన దుఃఖం మనం బలహీనతకు లేదా మరణానికి దారి తీసేలా కాకుండా, దాన్ని మన నుండి దూరంగా ఉంచాలి. మనం పరిపక్వతతో కలిసిపోవాలని కోరుకుంటున్నాం.
పై దిశకు, బృహస్పతికి, అధిపతిగా ఉన్న తెల్లవాడైన రక్షకునికి, వర్షాన్ని తెచ్చే బాణాలు ధరించినవాడికి — వీరికి ఈ కానుకను సమర్పిస్తున్నాం. వారు మమ్మల్ని కాపాడాలి, రక్షించాలి. మనకు వృద్ధాప్యానికి ఇక్కడ నిర్ణయించిన దుఃఖం మనం బలహీనతకు లేదా మరణానికి దారి తీసేలా కాకుండా, దాన్ని మన నుండి దూరంగా ఉంచాలి. మనం పరిపక్వతతో కలిసిపోవాలని కోరుకుంటున్నాం.