ఇదం ప్రాపముత్తమం కాణ్డమస్య యస్మాల్లోకాత్పరమేష్ఠీ సమాప । ఆ సిఞ్చ సర్పిర్ఘృతవత్సమఙ్గ్ధ్యేష భాగో అఙ్గిరసో నో అత్ర
ఈ ఉత్తమమైన మూటను పొందాను, ఆ లోకంలో ఉన్న పరమాత్ముడు చేరాడు. నెయ్యిని పోయించు, నెయ్యితో అభిషేకించు; ఇది మనలో అంగిరసులకు చెందిన భాగం.
సత్యాయ చ తపసే దేవతాభ్యో నిధిం శేవధిం పరి దద్మ ఏతమ్ । మా నో ద్యూతేఽవ గాన్ మా సమిత్యాం మా స్మాన్యస్మా ఉత్సృజతా పురా మత్
సత్యానికి, తపస్సుకు, దేవతలకు, ఈ నిధిని, ఈ మేలైన దాచినదాన్ని అర్పిస్తున్నాను. ఇది జూదంలో పోకుండా, కలహంలో పోకుండా, మనం ఎప్పుడూ వదిలిపెట్టకుండా ఉండాలి.
అహం పచామ్యహం దదామి మమేదు కర్మన్ కరుణేఽధి జాయా । కౌమారో లోకో అజనిష్ట పుత్రోఽన్వారభేథాం వయ ఉత్తరావత్
నేనే వండుతున్నాను, నేనే ఇస్తున్నాను, ఈ పని నాదే; భార్య కరుణ కోసం పుట్టింది. బాల్య లోకం పుట్టింది, కుమారుడు పుట్టాడు; మీరు ఇద్దరూ వృద్ధాప్యంలో అతడిని ఆదరించండి.
న కిల్బిషమత్ర నాధారో అస్తి న యన్ మిత్రైః సమమమాన ఏతి । అనూనం పాత్రం నిహితం న ఏతత్పక్తారం పక్వః పునరా విశాతి
ఇక్కడ పాపం లేదు, లోటు లేదు; స్నేహితులతో కొలిచే దేమీ ఇక్కడికి రాదు. ఉంచిన పాత్రలో లోటు ఉండదు; వండినది మళ్లీ వండినవాడి వద్దకు తిరిగి రాదు.
ప్రియం ప్రియాణాం కృణవామ తమస్తే యన్తు యతమే ద్విషన్తి । ధేనురనడ్వాన్ వయోవయ ఆయదేవ పౌరుషేయమప మృత్యుం నుదన్తు
ప్రియమైనవారికి మనం ప్రియమైనదాన్ని తయారు చేద్దాం; ద్వేషించే వారు తమ ఇష్టానుసారం వెళ్లిపోవాలి. తాడుతో బంధించని ఆవు, తన కుందేలు తోడుగా, ఈ పురుషుని వద్ద మరణాన్ని దూరం చేయాలి.
సమగ్నయః విదురన్యో అన్యం య ఓషధీః సచతే యశ్చ సిన్ధూన్ । యావన్తో దేవా దివ్యాతపన్తి హిరణ్యం జ్యోతిః పచతో బభూవ
అగ్నులు ఒకరినొకరు తెలుసుకుంటారు, మొక్కలను చూసుకునేవాడు, నదులను చూసుకునేవాడు కూడా. ఆకాశంలో మెరిసే దేవతలు ఎంతమందైనా, బంగారం, వెలుగు అన్నీ వండినవిగా మారాయి.
{౧౭} ఏషా త్వచాం పురుషే సం బభూవానగ్నాః సర్వే పశవో యే అన్యే । క్షత్రేణాత్మానం పరి ధాపయాథోఽమోతం వాసో ముఖమోదనస్య
ఇది మనుషుల చర్మంగా, అన్ని జంతువులుగా, మరికొన్ని అగ్నిలో కాలిపోని వాటిగా మారింది. రాజ్యాధికారంతో నిన్ను నీవు కప్పుకో; ఈ వస్త్రం ఆనందానికి ముఖంగా ఉండాలి.
యదక్షేషు వదా యత్సమిత్యాం యద్వా వదా అనృతం విత్తకామ్యా । సమానం తన్తుమభి సమ్వసానౌ తస్మిన్త్సర్వం శమలం సాదయాథః
జూదంలో ఏమి చెప్పినా, కలహంలో ఏమి చెప్పినా, లాభం కోసం అబద్ధం చెప్పినా — ఒకే దారంలో కలిసి నివసిస్తూ, అందులోని మలినమంతా అక్కడే నివసించాలి.
వర్షం వనుష్వాపి గచ్ఛ దేవాంస్త్వచో ధూమం పర్యుత్పాతయాసి । విశ్వవ్యచా ఘృతపృష్ఠో భవిష్యన్త్సయోనిర్లోకముప యాహ్యేతమ్
వర్షాన్ని సహించు, నీళ్లలోకి కూడా వెళ్ళు; దేవతల చర్మాన్ని, పొగను పైకి ఎత్తుతావు. నెయ్యి పూతతో అన్ని వైపులా వ్యాపించి, మంచి ఆసనం కలిగి, ఈ లోకానికి చేరు.
తన్వం స్వర్గో బహుధా వి చక్రే యథా విద ఆత్మన్న్ అన్యవర్ణామ్ । అపాజైత్కృష్ణాం రుశతీం పునానో యా లోహినీ తాం తే అగ్నౌ జుహోమి
స్వర్గం శరీరాన్ని అనేక విధాలుగా తయారు చేసింది, తెలిసినట్లుగా, వివిధ రంగులతో. నలుపును పవిత్రం చేసి, మళ్ళీ ప్రకాశవంతం చేస్తూ, ఎరుపుగా ఉన్నదాన్ని అగ్నికి అర్పిస్తున్నాను.
ప్రాచ్యై త్వా దిశేఽగ్నయేఽధిపతయేఽసితాయ రక్షిత్ర ఆదిత్యాయేషుమతే । ఏతం పరి దద్మస్తం నో గోపాయతాస్మాకమైతోః । దిష్టం నో అత్ర జరసే ని నేషజ్జరా మృత్యవే పరి ణో దదాత్వథ పక్వేన సహ సం భవేమ
దక్షిణాయై త్వా దిశ ఇన్ద్రాయాధిపతయే తిరశ్చిరాజయే రక్షిత్రే యమాయేషుమతే । ఏతం పరి దద్మస్తం నో గోపాయతాస్మాకమైతోః । దిష్టం నో అత్ర జరసే ని నేషజ్జరా మృత్యవే పరి ణో దదాత్వథ పక్వేన సహ సం భవేమ
ఉదీచ్యై త్వా దిశే సోమాయాధిపతయే స్వజాయ రక్షిత్రేఽశన్యా ఇషుమత్యై । ఏతం పరి దద్మస్తం నో గోపాయతాస్మాకమైతోః । దిష్టం నో అత్ర జరసే ని నేషజ్జరా మృత్యవే పరి ణో దదాత్వథ పక్వేన సహ సం భవేమ
ధ్రువాయై త్వా దిశే విష్ణవేఽధిపతయే కల్మాషగ్రీవాయ రక్షిత్ర ఓషధీభ్య ఇషుమతీభ్యః । ఏతం పరి దద్మస్తం నో గోపాయతాస్మాకమైతోః । దిష్టం నో అత్ర జరసే ని నేషజ్జరా మృత్యవే పరి ణో దదాత్వథ పక్వేన సహ సం భవేమ
ఊర్ధ్వాయై త్వా దిశే బృహస్పతయేఽధిపతయే శ్విత్రాయ రక్షిత్రే వర్షాయేషుమతే । ఏతం పరి దద్మస్తం నో గోపాయతాస్మాకమైతోః । దిష్టం నో అత్ర జరసే ని నేషజ్జరా మృత్యవే పరి ణో దదాత్వథ పక్వేన సహ సం భవేమ
దదామీత్యేవ బ్రూయాదను చైనామభుత్సత । వశాం బ్రహ్మభ్యో యాచద్భ్యస్తత్ప్రజావదపత్యవత్
నేను ఇస్తున్నాను అని చెప్పి, ఆవును అంగీకరించి తినాలి. అడిగే బ్రాహ్మణులకు ఆవును ఇవ్వాలి. అప్పుడు ఆ ఆవు సంతానం కలిగి, పిల్లలతో కూడి ఉంటుంది.
ప్రజయా స వి క్రీణీతే పశుభిశ్చోప దస్యతి । య ఆర్షేయేభ్యో యాచద్భ్యో దేవానాం గాం న దిత్సతి
ఆవును ఇచ్చే వాడు సంతానంతో కూడి, పశువులను కూడా పొందుతాడు. దేవతలకు చెందిన ఆవును అడిగే ఋషులకు ఇవ్వని వాడు దేవతల నుండి విడిపోతాడు.
కూటయాస్య సం శీర్యన్తే శ్లోణయా కాటమర్దతి । బణ్డయా దహ్యన్తే గృహాః కాణయా దీయతే స్వమ్
ఆవు కొమ్ములు ముదుగుతో విరిగిపోతాయి, తోక బండపై నలిగిపోతుంది, ఇల్లు మంటతో కాలిపోతుంది, దృష్టి లేని వాడు తనదైనదాన్ని ఇస్తాడు.
విలోహితో అధిష్ఠానాచ్ఛక్నో విన్దతి గోపతిమ్ । తథా వశాయాః సంవిద్యం దురదభ్నా హ్యుచ్యసే
ఎర్రటి వాడు ఆవు అడుగునుంచి కాపలాదారుని కనుగొంటాడు. అందుకే ఆవు స్వరూపాన్ని తెలుసుకోవడం చాలా కష్టం అని అంటారు.
పదోరస్యా అధిష్ఠానాద్విక్లిన్దుర్నామ విన్దతి । అనామనాత్సం శీర్యన్తే యా ముఖేనోపజిఘ్రతి
ఆవు పాదం అడుగునుంచి విక్లిందు అనే పేరు లభిస్తుంది. నోటితో వాసన చూసేవారు పేరు లేకుండా నాశనం అవుతారు.
యో అస్యాః కర్ణావాస్కునోత్యా స దేవేషు వృశ్చతే । లక్ష్మ కుర్వ ఇతి మన్యతే కనీయః కృణుతే స్వమ్
ఆవు చెవులను తొడిచే వాడు దేవతలలో నుండి విడిపోతాడు. 'నేను గుర్తు పెడతాను' అని అనుకుంటాడు, కానీ చిన్నవాడు తనదైనదాన్ని తీసుకుంటాడు.
యదస్యాః కస్మై చిద్భోగాయ బాలాన్ కశ్చిత్ప్రకృన్తతి । తతః కిశోరా మ్రియన్తే వత్సాంశ్చ ఘాతుకో వృకః
ఎవరైనా ఆనందం కోసం ఆవు పిల్లలను కోసితే, ఆవు పిల్లలు చనిపోతారు, కొడుకులను గొర్రెపిల్లను వేటాడే నక్క చంపుతుంది.
యదస్యా గోపతౌ సత్యా లోమ ధ్వాఙ్క్షో అజీహిడత్। తతః కుమారా మ్రియన్తే యక్ష్మో విన్దత్యనామనాత్
ఆవు కాపలాదారి వెంట్రుకలను గుడ్లగూబ తినినప్పుడు, అప్పుడు కుమారులు చనిపోతారు, పేరు లేని వాడిని వ్యాధి పట్టుకుంటుంది.
యదస్యాః పల్పూలనం శకృద్దాసీ సమస్యతి । తతోఽపరూపం జాయతే తస్మాదవ్యేష్యదేనసః
ఆవు పేడను దాసి రుచి చూసినప్పుడు, అప్పుడు ఆకారములేని పుట్టు వస్తుంది. అందుకే పాపాన్ని దూరంగా ఉంచాలి.
జాయమానాభి జాయతే దేవాన్త్సబ్రాహ్మణాన్ వశా । తస్మాద్బ్రహ్మభ్యో దేయైషా తదాహుః స్వస్య గోపనమ్
ఆవు దేవతలతో, బ్రాహ్మణులతో కలసి పుడుతుంది. అందుకే ఈమెను బ్రాహ్మణులకు ఇవ్వాలి. అందుకే 'ఆమె స్వంతాన్ని కాపాడుతుంది' అని అంటారు.
{౧౯} య ఏనాం వనిమాయన్తి తేషాం దేవకృతా వశా । బ్రహ్మజ్యేయం తదబ్రువన్ య ఏనాం నిప్రియాయతే
ఎవరైనా అడవిలోనుంచి ఆవును తీసుకొస్తే, వారికి ఆవును దేవతలు తయారు చేసినట్టు అవుతుంది. బ్రహ్మ ద్వారా ఆమెను పొందాలి అని అంటారు; ఎవరు ఆమెను ప్రేమిస్తారో వారు ఆమెను పొందుతారు.
య ఆర్షేయేభ్యో యాచద్భ్యో దేవానాం గాం న దిత్సతి । ఆ స దేవేషు వృశ్చతే బ్రాహ్మణానాం చ మన్యవే
దేవతలకు చెందిన ఆవును అడిగే ఋషులకు ఇవ్వని వాడు దేవతల నుండి, బ్రాహ్మణుల అనుగ్రహం నుండి కూడా విడిపోతాడు.
యో అస్య స్యాద్వశాభోగో అన్యామిఛేత తర్హి సః । హింస్తే అదత్తా పురుషం యాచితాం చ న దిత్సతి
ఈ ఆవును ఎవరు పొందినవారు, మరొకదాన్ని కోరుతారో, వారు ఇవ్వని మనిషికి హాని చేస్తారు, అడిగినవారికి ఇవ్వరు కూడా.
యథా శేవధిర్నిహితో బ్రాహ్మణానాం తథా వశా । తామేతదఛాయన్తి యస్మిన్ కస్మింశ్చ జాయతే
బ్రాహ్మణుల కోసం దాచిన ధనంలా ఆవు ఉంటుంది; ఆమె ఎవరికి పుట్టిందో, అందరూ ఆమెను కోరుతారు.
తూర్పు దిశకు, అగ్ని దేవునికి, అధిపతిగా ఉన్న నల్లవాడైన రక్షకునికి, ఆదిత్యునికి, బాణాలు ధరించినవాడికి — వీరికి ఈ కానుకను సమర్పిస్తున్నాం. వారు మమ్మల్ని కాపాడాలి, రక్షించాలి. మనకు వృద్ధాప్యానికి ఇక్కడ నిర్ణయించిన దుఃఖం మనం బలహీనతకు లేదా మరణానికి దారి తీసేలా కాకుండా, దాన్ని మన నుండి దూరంగా ఉంచాలి. మనం పరిపక్వతతో కలిసిపోవాలని కోరుకుంటున్నాం.
దక్షిణ దిశకు, ఇంద్రుడికి, అధిపతిగా ఉన్న తిరిగే పాలకునికి, యమునికి, బాణాలు ధరించినవాడికి — వీరికి ఈ కానుకను సమర్పిస్తున్నాం. వారు మమ్మల్ని కాపాడాలి, రక్షించాలి. మనకు వృద్ధాప్యానికి ఇక్కడ నిర్ణయించిన దుఃఖం మనం బలహీనతకు లేదా మరణానికి దారి తీసేలా కాకుండా, దాన్ని మన నుండి దూరంగా ఉంచాలి. మనం పరిపక్వతతో కలిసిపోవాలని కోరుకుంటున్నాం.
ప్రతీచ్యై త్వా దిశే వరుణాయాధిపతయే పృదాకవే రక్షిత్రేఽన్నాయేషుమతే । ఏతం పరి దద్మస్తం నో గోపాయతాస్మాకమైతోః । దిష్టం నో అత్ర జరసే ని నేషజ్జరా మృత్యవే పరి ణో దదాత్వథ పక్వేన సహ సం భవేమ
పడమర దిశకు, వరుణుడికి, అధిపతిగా ఉన్న విడగొట్టే వాడికి, అన్నాన్ని కాపాడే రక్షకునికి, బాణాలు ధరించినవాడికి — వీరికి ఈ కానుకను సమర్పిస్తున్నాం. వారు మమ్మల్ని కాపాడాలి, రక్షించాలి. మనకు వృద్ధాప్యానికి ఇక్కడ నిర్ణయించిన దుఃఖం మనం బలహీనతకు లేదా మరణానికి దారి తీసేలా కాకుండా, దాన్ని మన నుండి దూరంగా ఉంచాలి. మనం పరిపక్వతతో కలిసిపోవాలని కోరుకుంటున్నాం.
ఉత్తర దిశకు, సోమునికి, అధిపతిగా ఉన్న స్వయంగా పుట్టిన రక్షకునికి, బాణాలు ధరించినవాడికి — వీరికి ఈ కానుకను సమర్పిస్తున్నాం. వారు మమ్మల్ని కాపాడాలి, రక్షించాలి. మనకు వృద్ధాప్యానికి ఇక్కడ నిర్ణయించిన దుఃఖం మనం బలహీనతకు లేదా మరణానికి దారి తీసేలా కాకుండా, దాన్ని మన నుండి దూరంగా ఉంచాలి. మనం పరిపక్వతతో కలిసిపోవాలని కోరుకుంటున్నాం.
స్థిరమైన దిశకు, విష్ణువుకు, అధిపతిగా ఉన్న నల్ల మెడ ఉన్న రక్షకునికి, ఔషధాలకు, బాణాలు ధరించినవారికి — వీరికి ఈ కానుకను సమర్పిస్తున్నాం. వారు మమ్మల్ని కాపాడాలి, రక్షించాలి. మనకు వృద్ధాప్యానికి ఇక్కడ నిర్ణయించిన దుఃఖం మనం బలహీనతకు లేదా మరణానికి దారి తీసేలా కాకుండా, దాన్ని మన నుండి దూరంగా ఉంచాలి. మనం పరిపక్వతతో కలిసిపోవాలని కోరుకుంటున్నాం.
పై దిశకు, బృహస్పతికి, అధిపతిగా ఉన్న తెల్లవాడైన రక్షకునికి, వర్షాన్ని తెచ్చే బాణాలు ధరించినవాడికి — వీరికి ఈ కానుకను సమర్పిస్తున్నాం. వారు మమ్మల్ని కాపాడాలి, రక్షించాలి. మనకు వృద్ధాప్యానికి ఇక్కడ నిర్ణయించిన దుఃఖం మనం బలహీనతకు లేదా మరణానికి దారి తీసేలా కాకుండా, దాన్ని మన నుండి దూరంగా ఉంచాలి. మనం పరిపక్వతతో కలిసిపోవాలని కోరుకుంటున్నాం.