దేవాః పితరో మనుష్యా గన్ధర్వాప్సరసశ్చ యే । ఉచ్ఛిష్టాజ్జజ్ఞిరే సర్వే దివి దేవా దివిశ్రితః
దేవతలు, పితృదేవతలు, మనుషులు, గంధర్వులు, అప్సరసలు — ఇవన్నీ మిగిలినదానిలోనుంచి పుట్టాయి; ఆకాశంలో దేవతలు, ఆకాశంలో నివసించేవారు.
11.8(౧౧.౧౦) యన్ మన్యుర్జాయామావహత్సంకల్పస్య గృహాదధి । క ఆసం జన్యాః కే వరాః క ఉ జ్యేష్ఠవరోఽభవత్
కోపము భార్యను తీసుకొచ్చినప్పుడు, సంకల్ప గృహం నుండి, ఎవరు సంతానమయ్యారు? ఎవరు ఉత్తములు? ఎవరు పెద్దవారు, ఉత్తమవారు అయ్యారు?
తపశ్చైవాస్తాం కర్మ చాన్తర్మహత్యర్ణవే । త ఆసం జన్యాస్తే వరా బ్రహ్మ జ్యేష్ఠవరోఽభవత్
తపస్సు, కార్యము ఆ మహాసముద్రంలో ఉన్నవి. అవే సంతానమయ్యాయి, అవే ఉత్తమాలు. బ్రహ్మ పెద్దవాడు, ఉత్తమవాడు అయ్యాడు.
దశ సాకమజాయన్త దేవా దేవేభ్యః పురా । యో వై తాన్ విద్యాత్ప్రత్యక్షం స వా అద్య మహద్వదేత్
పది మంది కలసి పుట్టారు; దేవతలు, పూర్వం దేవతల నుండి. వారిని ప్రత్యక్షంగా ఎవరైనా తెలుసుకుంటే, అతడే ఈ రోజు గొప్పవాడని చెప్పగలడు.
ప్రాణాపానౌ చక్షుః శ్రోత్రమక్షితిశ్చ క్షితిశ్చ యా । వ్యానోదానౌ వాఙ్మనస్తే వా ఆకూతిమావహన్
ప్రాణం, అపానము, చూపు, వినికిడి, నశించని దానీ, నశించే దానీ, వ్యానము, ఉదానము, వాక్కు, మనస్సు — ఇవే సంకల్పాన్ని తీసుకొచ్చాయి.
అజాతా ఆసన్న్ ఋతవోఽథో ధాతా బృహస్పతిః । ఇన్ద్రాగ్నీ అశ్వినా తర్హి కం తే జ్యేష్ఠముపాసత
ఋతువులు అప్పటికి పుట్టలేదు. తరువాత ధాత, బృహస్పతి, ఇంద్రుడు, అగ్ని, అశ్వినులు — వీరు ఎవరి పెద్దవారిని పూజించారు?
తపశ్చైవాస్తాం కర్మ చాన్తర్మహత్యర్ణవే । తపో హ జజ్ఞే కర్మణస్తత్తే జ్యేష్ఠముపాసత
తపస్సు, కార్యము ఆ మహాసముద్రంలో ఉన్నవి. కార్యం నుండి తపస్సు జన్మించింది. దానినే వారు పెద్దదిగా పూజించారు.
యేత ఆసీద్భూమిః పూర్వా యామద్ధాతయ ఇద్విదుః । యో వై తాం విద్యాన్ నామథా స మన్యేత పురాణవిత్
మునుపటి భూమి ఏదో, దాన్ని సృష్టికర్తలు తెలుసుకున్నారు. దానిని పేరుతో ఎవరైనా తెలుసుకుంటే, అతడే పురాణవేత్త అని భావించాలి.
కుత ఇన్ద్రః కుతః సోమః కుతో అగ్నిరజాయత । కుతస్త్వష్టా సమభవత్కుతో ధాతాజాయత
ఇంద్రుడు ఎక్కడి నుండి పుట్టాడు? సోముడు ఎక్కడి నుండి వచ్చాడు? అగ్ని ఎక్కడ జన్మించాడు? త్వష్టా ఎక్కడి నుండి పుట్టాడు? ధాతా ఎక్కడ జన్మించాడు?
ఇన్ద్రాదిన్ద్రః సోమాత్సోమో అగ్నేరగ్నిరజాయత । త్వష్టా హ జజ్ఞే త్వష్టుర్ధాతుర్ధాతాజాయత
ఇంద్రుని నుండి ఇంద్రుడు, సోముని నుండి సోముడు, అగ్నిని నుండి అగ్ని పుట్టారు. త్వష్టా త్వష్టా నుండే జన్మించాడు. ధాతా కూడా ధాతా నుండే పుట్టాడు.
యే త ఆసన్ దశ జాతా దేవా దేవేభ్యః పురా । పుత్రేభ్యో లోకం దత్త్వా కస్మింస్తే లోక ఆసతే
ఇతర దేవతలకంటే ముందుగా పుట్టిన ఆ పది దేవతలు తమ కుమారులకు లోకాన్ని ఇచ్చి, ఇప్పుడు వారు ఏ లోకంలో నివసిస్తున్నారు?
{౨౨} యదా కేశాన్ అస్థి స్నావ మాంసం మజ్జానమాభరత్। శరీరం కృత్వా పాదవత్కం లోకమను ప్రావిశత్
తను వెంట్రుకలు, ఎముకలు, నరాలు, మాంసం, మజ్జను కూడగట్టి, పాదాలు కలిగిన శరీరాన్ని తయారుచేసినప్పుడు, ఆ తరువాత ఏ లోకంలో ప్రవేశించాడు?
కుతః కేశాన్ కుతః స్నావ కుతో అస్థీన్యాభరత్। అఙ్గా పర్వాణి మజ్జానం కో మాంసం కుత ఆభరత్
వెంట్రుకలు ఎక్కడి నుండి, నరాలు ఎక్కడి నుండి, ఎముకలు ఎక్కడి నుండి తెచ్చాడు? అవయవాలు, ముడులు, మజ్జను ఎవరు తెచ్చారు? మాంసం ఎక్కడి నుండి తెచ్చాడు?
సంసిచో నామ తే దేవా యే సంభారాన్త్సమభరన్ । సర్వం సంసిచ్య మర్త్యం దేవాః పురుషమావిశన్
సంసిచ్ అని పిలవబడే ఆ దేవతలు, అవసరమైన పదార్థాలన్నీ కూడగట్టి, అన్నింటినీ సమీకరించి, మానవుని శరీరంలో దేవతలు ప్రవేశించారు.
ఊరూ పాదావష్ఠీవన్తౌ శిరో హస్తావథో ముఖమ్ । పృష్టీర్బర్జహ్యే పార్శ్వే కస్తత్సమదధాదృషిః
పాదాలు, తొడలు, ఎముకలు కలిగినవిగా, తల, చేతులు, ముఖం, వెన్నెముక, పక్కలు, పక్కములు—ఇవి అన్నింటిని ఎవరు కలిపి అమర్చారు, ఓ ఋషీ?
శిరో హస్తావథో ముఖం జిహ్వాం గ్రీవాశ్చ కీకసాః । త్వచా ప్రావృత్య సర్వం తత్సంధా సమదధాన్ మహీ
తల, చేతులు, ముఖం, నాలుక, మెడ, దవడలు—ఇవి అన్నింటినీ చర్మంతో కప్పి, భూమి వాటిని కలిపి అమర్చింది.
యత్తచ్ఛరీరమశయత్సంధయా సంహితం మహత్। యేనేదమద్య రోచతే కో అస్మిన్ వర్ణమాభరత్
ముడులు కలిగి, గొప్ప రూపంలో ఏర్పడిన ఆ శరీరం ఇప్పుడు ప్రకాశించేలా చేసింది ఎవరు? అందులో రంగును ఎవరు తెచ్చారు?
సర్వే దేవా ఉపాశిక్షన్ తదజానాద్వధూః సతీ । ఈశా వశస్య యా జాయా సాస్మిన్ వర్ణమాభరత్
అన్ని దేవతలు దానిని తెలుసుకోవడానికి ప్రయత్నించారు. తెలివిగల వధువు దానిని గ్రహించింది. శక్తివంతుడైన ప్రభువు భార్య ఆ శరీరంలో రంగును తెచ్చింది.
యదా త్వష్టా వ్యతృణత్పితా త్వష్టుర్య ఉత్తరః । గృహం కృత్వా మర్త్యం దేవాః పురుషమావిశన్
త్వష్టా తండ్రి, తరువాతి త్వష్టా ఇద్దరూ విడగొట్టినప్పుడు, ఒక గృహాన్ని నిర్మించి, దేవతలు మానవుని శరీరంలో ప్రవేశించారు.
స్వప్నో వై తన్ద్రీర్నిర్ఋతిః పాప్మానో నామ దేవతాః । జరా ఖాలత్యం పాలిత్యం శరీరమను ప్రావిశన్
నిద్ర, మత్తు, నాశనం, పాపం—ఇవి దేవతల పేర్లు. వృద్ధాప్యం, ముండుట, తెలుపు వెంట్రుకలు శరీరంలో ప్రవేశించాయి.
స్తేయం దుష్కృతం వృజినం సత్యం యజ్ఞో యశో బృహత్। బలం చ క్షత్రమోజశ్చ శరీరమను ప్రావిశన్
దొంగతనం, దుష్కార్యం, పాపం, సత్యం, యజ్ఞం, గొప్ప కీర్తి, బలము, అధికారము, శక్తి—ఇవి అన్నీ శరీరంలో ప్రవేశించాయి.
{౨౩} భూతిశ్చ వా అభూతిశ్చ రాతయోఽరాతయశ్చ యాః । క్షుధశ్చ సర్వాస్తృష్ణాశ్చ శరీరమను ప్రావిశన్
సంపద, దారిద్ర్యం, దానం, దానానికి నిరాకరణ, ఆకలి, దాహం—ఇవి అన్నీ శరీరంలో ప్రవేశించాయి.
నిన్దాశ్చ వా అనిన్దాశ్చ యచ్చ హన్తేతి నేతి చ । శరీరం శ్రద్ధా దక్షిణాశ్రద్ధా చాను ప్రావిశన్
నింద, అనింద, కొట్టు, కొట్టవద్దు అనే భావాలు, విశ్వాసం, దానం, అవిశ్వాసం—ఇవి అన్నీ శరీరంలో ప్రవేశించాయి.
విద్యాశ్చ వా అవిద్యాశ్చ యచ్చాన్యదుపదేశ్యమ్ । శరీరం బ్రహ్మ ప్రావిశదృచః సామాథో యజుః
విద్య, అవిద్య, ఇంకా నేర్పించదగినవన్నీ, వేదం, ఋక్సామాలు, సామవేదం, యజుర్వేదం—ఇవి అన్నీ శరీరంలో ప్రవేశించాయి.
ఆనన్దా మోదాః ప్రముదోఽభీమోదముదశ్చ యే । హసో నరిష్టా నృత్తాని శరీరమను ప్రావిశన్
ఆనందాలు, సంతోషాలు, పరమానందాలు, హర్షం, నవ్వు, హానికాని స్వభావం, నాట్యాలు—ఇవి అన్నీ శరీరంలో ప్రవేశించాయి.
ఆలాపాశ్చ ప్రలాపాశ్చాభీలాపలపశ్చ యే । శరీరం సర్వే ప్రావిశన్న్ ఆయుజః ప్రయుజో యుజః
మాటలు, వదంతులు, ఆశలు, వ్యర్థమైన మాటలు—ఇవి అన్నీ, కలిసినవైనా, కలవని వాటైనా, శరీరంలో ప్రవేశించాయి.
ప్రాణాపానౌ చక్షుః శ్రోత్రమక్షితిశ్చ క్షితిశ్చ యా । వ్యానోదానౌ వాఙ్మనః శరీరేణ త ఈయన్తే
ఉపిరి లోపలికి పోవడం, బయటికి రావడం, చూపు, వినికిడి, భూమి మీద ఉన్న దృఢమైనదీ, నేలయినదీ, ప్రాణవాయువు, పైకి పోయే శ్వాస, మాట, మనస్సు — ఇవన్నీ శరీరంతో కలిసి కదులుతుంటాయి.
ఆశిషశ్చ ప్రశిషశ్చ సంశిషో విశిషశ్చ యాః । చిత్తాని సర్వే సంకల్పాః శరీరమను ప్రావిశన్
ఆశీర్వాదాలు, ఆజ్ఞలు, అనుమతులు, భేదాలు, మనసులోని అన్ని సంకల్పాలు, నిర్ణయాలు — ఇవన్నీ శరీరంలోకి ప్రవేశించాయి.
ఆస్తేయీశ్చ వాస్తేయీశ్చ త్వరణాః కృపణాశ్చ యాః । గుహ్యాః శుక్రా స్థూలా అపస్తా బీభత్సావసాదయన్
దొంగతనం చేయాలనే వృత్తి, నివసించాలనే స్వభావం, తొందర, దుఃఖం, రహస్యమైనవి, పవిత్రమైనవి, స్థూలమైనవి, త్రోసిపెట్టినవి, అసహ్యమైనవి — ఇవన్నీ అక్కడే స్థిరపడ్డాయి.
అస్థి కృత్వా సమిధం తదష్టాపో అసాదయన్ । రేతః కృత్వాజ్యం దేవాః పురుషమావిశన్
ఎముకను ఇంధనంగా చేసి, ఆ ఎనిమిది జలాలు అక్కడే స్థిరపడ్డాయి; వీర్యాన్ని నెయ్యిగా చేసి, దేవతలు మనిషిలోకి ప్రవేశించారు.