సర్వాన్ దేవాన్ ఇదం బ్రూమః సత్యసన్ధాన్ ఋతావృధః । సర్వాభిః పత్నీభిః సహ తే నో ముఞ్చన్త్వంహసః
మేము సత్యవంతులు, ధర్మంలో స్థిరమైన అన్ని దేవతలను, వారి భార్యలతో కలిసి ప్రార్థిస్తున్నాము. వారు మా బాధలనుండి విముక్తి కలిగించాలి.
భూతం బ్రూమో భూతపతిం భూతానాముత యో వశీ । భూతాని సర్వా సంగత్య తే నో ముఞ్చన్త్వంహసః
మేము భూతాలను, భూతపతిని, భూతాల అధిపతిని ప్రార్థిస్తున్నాము. అన్ని భూతాలు కూడి ఉన్నప్పుడు, అవి మా బాధలనుండి విముక్తి కలిగించాలి.
యా దేవీః పఞ్చ ప్రదిశో యే దేవా ద్వాదశ ఋతవః । సంవత్సరస్య యే దంష్ట్రాస్తే నః సన్తు సదా శివాః
ఐదు దిక్కులు దేవతలుగా, పన్నెండు నెలలు దేవుళ్లుగా ఉన్నారు. సంవత్సరానికి ఉన్న దంతాలూ మనకు ఎప్పుడూ మంగళకరంగా ఉండాలి.
యన్ మాతలీ రథక్రీతమమృతం వేద భేషజమ్ । తదిన్ద్రో అప్సు ప్రావేశయత్తదాపో దత్త భేషజమ్
మాతలీ అనే రథసారధి అమృతమైన ఔషధాన్ని తెలుసు. ఆ ఔషధాన్ని ఇంద్రుడు నీళ్లలో ఉంచాడు. ఆ నీళ్లు మనకు ఆ ఔషధాన్ని ఇవ్వాలి.
11.7(౧౧.౯) ఉచ్ఛిష్టే నామ రూపం చోచ్ఛిష్టే లోక ఆహితః । ఉచ్ఛిష్ట ఇన్ద్రశ్చాగ్నిశ్చ విశ్వమన్తః సమాహితమ్
ఉచ్చిష్టంలోనే పేరు, రూపం ఉన్నాయి. ప్రపంచం కూడా అందులోనే స్థిరంగా ఉంది. ఉచ్చిష్టంలో ఇంద్రుడు, అగ్ని ఉన్నారు. అన్నీ దానిలోనే సమాహితమై ఉన్నాయి.
ఉచ్ఛిష్టే ద్యావాపృథివీ విశ్వం భూతం సమాహితమ్ । ఆపః సముద్ర ఉచ్ఛిష్టే చన్ద్రమా వాత ఆహితః
ఉచ్చిష్టంలోనే ఆకాశం, భూమి, అన్ని జీవులు ఉన్నాయి. నీళ్లు, సముద్రం, ఉచ్చిష్టం, చంద్రుడు, గాలి—all అందులోనే స్థిరంగా ఉన్నాయి.
సన్న్ ఉచ్ఛిష్టే అసంశ్చోభౌ మృత్యుర్వాజః ప్రజాపతిః । లౌక్యా ఉచ్ఛిష్ట ఆయత్తా వ్రశ్చ ద్రశ్చాపి శ్రీర్మయి
నిజమైనదీ, అబద్ధమైనదీ ఉచ్చిష్టంలోనే ఉన్నాయి. మరణం, బలము, ప్రజాపతి కూడా అందులోనే. లోకంలోని వస్తువులన్నీ ఉచ్చిష్టంపై ఆధారపడి ఉన్నాయి. నష్టమూ, దృష్టీ, ఐశ్వర్యమూ నాలోనే ఉన్నాయి.
దృఢో దృంహ స్థిరో న్యో బ్రహ్మ విశ్వసృజో దశ । నాభిమివ సర్వతశ్చక్రముచ్ఛిష్టే దేవతాః శ్రితాః
దృఢంగా, బలంగా, స్థిరంగా, కొత్తగా, విశ్వాన్ని సృష్టించే పది మంది—ఇలా అన్ని వైపులా నాభిలా ఉండే చక్రంలా, దేవతలు ఉచ్చిష్టంలోనే స్థిరంగా ఉన్నాయి.
ఋక్సామ యజురుచ్ఛిష్ట ఉద్గీథః ప్రస్తుతం స్తుతమ్ । హిఙ్కార ఉచ్ఛిష్టే స్వరః సామ్నో మేడిశ్చ తన్ మయి
ఋగ్వేదం, సామవేదం, యజుర్వేదం—all ఉచ్చిష్టంలో ఉన్నాయి. ఉద్గీతం, ప్రస్తావన, స్తోత్రం, హింకారము, స్వరం, సామవేదానికి సంబంధించిన మేడి—all నాలోనే ఉన్నాయి.
ఐన్ద్రాగ్నం పావమానం మహానామ్నీర్మహావ్రతమ్ । ఉచ్ఛిష్టే యజ్ఞస్యాఙ్గాన్యన్తర్గర్భ ఇవ మాతరి
ఇంద్ర-అగ్ని, పవమాన, మహానామ్ని, మహావ్రతం—ఇవి అన్నీ ఉచ్చిష్టంలో ఉన్నాయి. యజ్ఞానికి భాగాలు కూడా, తల్లిలో గర్భంలా, అందులోనే ఉన్నాయి.
రాజసూయం వాజపేయమగ్నిష్టోమస్తదధ్వరః । అర్కాశ్వమేధావుచ్ఛిష్టే జీవబర్హిర్మదిన్తమః
రాజసూయ, వాజపేయ, అగ్నిష్టోమ, ఆ యజ్ఞం, అర్క, అశ్వమేధ—all ఉచ్చిష్టంలో ఉన్నాయి. జీవంతమైన బర్హిస్సు, మత్తుగా ఉండే వాటి—all అందులోనే ఉన్నాయి.
అగ్న్యాధేయమథో దీక్షా కామప్రశ్ఛన్దసా సహ । ఉత్సన్నా యజ్ఞాః సత్రాణ్యుచ్ఛిష్టేఽధి సమాహితాః
అగ్ని స్థాపన, దీక్ష, కావలసిన ఛందస్సులతో పాటు, పోయిన యజ్ఞాలు, సత్రాలు—all ఉచ్చిష్టంలోనే సమాహితమై ఉన్నాయి.
అగ్నిహోత్రం చ శ్రద్ధా చ వషట్కారో వ్రతం తపః । దక్షిణేష్టం పూర్తం చోచ్ఛిష్టేఽధి సమాహితాః
అగ్నిహోత్రం, విశ్వాసం, వషట్కారము, వ్రతం, తపస్సు, దక్షిణ, పుణ్యకార్యాలు—all ఉచ్చిష్టంలోనే సమాహితమై ఉన్నాయి.
ఏకరాత్రో ద్విరాత్రః సద్యఃక్రీః ప్రక్రీరుక్థ్యః । ఓతం నిహితముచ్ఛిష్టే యజ్ఞస్యాణూని విద్యయా
ఒక రాత్రి, రెండు రాత్రులు, వెంటనే జరిగేవి, పునఃపునః జరిగేవి, ఉక్త్య యజ్ఞాలు, నేసినవి, ఉంచినవి—all ఉచ్చిష్టంలో ఉన్నాయి. యజ్ఞానికి సూక్ష్మమైన భాగాలు కూడా దానిలోనే తెలుస్తాయి.
{౧౯} చతూరాత్రః పఞ్చరాత్రః షడ్రాత్రశ్చోభయః సహ । షోడశీ సప్తరాత్రశ్చోచ్ఛిష్టాజ్జజ్ఞిరే సర్వే యే యజ్ఞా అమృతే హితాః
నాలుగు రాత్రులు, అయిదు రాత్రులు, ఆరు రాత్రులు, రెండూ కలిపి, పదహారు, ఏడు రాత్రుల యజ్ఞాలు—all ఉచ్చిష్టం నుంచే పుట్టాయి. అవన్నీ అమృతంలో స్థిరంగా ఉన్నాయి.
ప్రతీహారో నిధనం విశ్వజిచ్చాభిజిచ్చ యః । సాహ్నాతిరాత్రావుచ్ఛిష్టే ద్వాదశాహోఽపి తన్ మయి
ప్రతీహారము, ముగింపు, ప్రపంచాన్ని జయించేవి, విజయాలు, సాహ్న, అతిరాత్ర, పన్నెండు రోజుల యజ్ఞాలు—all ఉచ్చిష్టంలో, నాలోనే ఉన్నాయి.
సూనృతా సంనతిః క్షేమః స్వధోర్జామృతం సహః । ఉచ్ఛిష్టే సర్వే ప్రత్యఞ్చః కామాః కామేన తాతృపుః
సత్యవాక్యం, వినయం, క్షేమం, స్వధా, అమృతం, బలం—all ఉచ్చిష్టంలో ఉన్నాయి. అన్ని కోరికలు దానిలోనే తిరిగి తృప్తి చెందుతాయి.
నవ భూమీః సముద్రా ఉచ్ఛిష్టేఽధి శ్రితా దివః । ఆ సూర్యో భాత్యుచ్ఛిష్టేఽహోరాత్రే అపి తన్ మయి
తొమ్మిది భూములు, సముద్రాలు—all ఉచ్చిష్టంలో, ఆకాశంలో స్థిరంగా ఉన్నాయి. సూర్యుడు ఎలా ప్రకాశిస్తాడో, ఉచ్చిష్టంలో పగలు, రాత్రి కూడా నాలోనే ఉన్నాయి.
ఉపహవ్యం విషూవన్తం యే చ యజ్ఞా గుహా హితాః । బిభర్తి భర్తా విశ్వస్యోచ్ఛిష్టో జనితుః పితా
హవిస్సులు, విషువంతం, రహస్యంగా ఉంచిన యజ్ఞాలు—all ఉచ్చిష్టంలో ఉన్నాయి. అన్నింటినీ మోయేవాడు, సృష్టికర్త అయిన తండ్రి ఉచ్చిష్టమే.
పితా జనితురుచ్ఛిష్టోఽసోః పౌత్రః పితామహః । స క్షియతి విశ్వస్యేశానో వృషా భూమ్యామతిఘ్న్యః
తండ్రి, సృష్టికర్త, ఉచ్చిష్టం, శ్వాస, మనవడు, తాత—అతడు సమస్తానికి అధిపతిగా, భూమికి వృషభంగా, ఎవ్వరూ జయించలేనివాడిగా ఉంటాడు.
ఋతం సత్యం తపో రాష్ట్రం శ్రమో ధర్మశ్చ కర్మ చ । భూతం భవిష్యదుచ్ఛిష్టే వీర్యం లక్ష్మీర్బలం బలే
న్యాయము, సత్యము, తపస్సు, రాజ్యాధికారం, శ్రమ, ధర్మము, కార్యము, గత కాలమూ, రాబోయే కాలమూ, మిగిలినదీ, వీర్యము, ఐశ్వర్యము, బలమూ — ఇవన్నీ మిగిలినదానిలో కలిసిపోయాయి.
సమృద్ధిరోజ ఆకూతిః క్షత్రం రాష్ట్రం షడుర్వ్యః । సంవత్సరోఽధ్యుచ్ఛిష్ట ఇడా ప్రైషా గ్రహా హవిః
పూర్ణత, ప్రకాశము, సంకల్పము, అధికారము, రాజ్యము, ఆరు ఋతువులు, సంవత్సరం, మిగిలినదీ, ఇడ, ఆజ్ఞ, పాత్రలు, హవిస్సు — ఇవన్నీ మిగిలినదానిలో ఉన్నాయి.
చతుర్హోతార ఆప్రియశ్చాతుర్మాస్యాని నీవిదః । ఉచ్ఛిష్టే యజ్ఞా హోత్రాః పశుబన్ధాస్తదిష్టయః
నాలుగు హోతారులు, ఆహ్వానకుడు, చతుర్మాస్య యాగాలు, ప్రకటనలు, మిగిలినదానిలో యజ్ఞాలు, హోతృకర్మలు, పశుబంధాలు, కోరిన హవిస్సులు ఉన్నాయి.
అర్ధమాసాశ్చ మాసాశ్చార్తవా ఋతుభిః సహ । ఉచ్ఛిష్టే ఘోషిణీరాప స్తనయిత్నుః శ్రుతిర్మహీ
అర్ధమాసాలు, మాసాలు, ఋతువులతో కూడిన ఋతుకాలాలు, మిగిలినదానిలో ఘోషించే జలాలు, మెఘగర్జన, వినికిడి, భూమి ఉన్నాయి.
{౨౦} శర్కరాః సికతా అశ్మాన ఓషధయో వీరుధస్తృణా । అభ్రాణి విద్యుతో వర్షముచ్ఛిష్టే సంశ్రితా శ్రితా
రాళ్లు, మట్టి, గడ్డ, ఔషధాలు, మొక్కలు, గడ్డి, మేఘాలు, మెరుపు, వర్షం — ఇవన్నీ మిగిలినదానిలో చేరి ఉన్నాయి.
రాద్ధిః ప్రాప్తిః సమాప్తిర్వ్యాప్తిర్మహ ఏధతుః । అత్యాప్తిరుచ్ఛిష్టే భూతిశ్చాహితా నిహితా హితా
విజయం, ప్రాప్తి, సంపూర్ణత, వ్యాప్తి, మహత్త్వం, అభివృద్ధి, అధికమైన ప్రాప్తి, మిగిలినదానిలో ఐశ్వర్యం, ఉంచినవి, దాచినవి, మేలైనవి ఉన్నాయి.
యచ్చ ప్రాణతి ప్రాణేన యచ్చ పశ్యతి చక్షుషా । ఉచ్ఛిష్టాజ్జజ్ఞిరే సర్వే దివి దేవా దివిశ్రితః
ప్రాణంతో ఊపిరి పీల్చేది, కంటితో చూసేది — ఇవన్నీ మిగిలినదానిలోనుంచి పుట్టాయి; ఆకాశంలో దేవతలు, ఆకాశంలో నివసించేవారు.
ఋచః సామాని ఛన్దాంసి పురాణం యజుషా సహ । ఉచ్ఛిష్టాజ్జజ్ఞిరే సర్వే దివి దేవా దివిశ్రితః
ఋక్సూక్తాలు, సామగానాలు, ఛందస్సులు, పురాణం, యజుర్వేదంతో కలిపి — ఇవన్నీ మిగిలినదానిలోనుంచి పుట్టాయి; ఆకాశంలో దేవతలు, ఆకాశంలో నివసించేవారు.
ప్రాణాపానౌ చక్షుః శ్రోత్రమక్షితిశ్చ క్షితిశ్చ యా । ఉచ్ఛిష్టాజ్జజ్ఞిరే సర్వే దివి దేవా దివిశ్రితః
ప్రాణం, అపానము, చూపు, వినికిడి, నశించని దానీ, నశించే దానీ — ఇవన్నీ మిగిలినదానిలోనుంచి పుట్టాయి; ఆకాశంలో దేవతలు, ఆకాశంలో నివసించేవారు.
ఆనన్దా మోదాః ప్రముదోఽభీమోదముదశ్చ యే । ఉచ్ఛిష్టాజ్జజ్ఞిరే సర్వే దివి దేవా దివిశ్రితః
ఆనందాలు, సంతోషాలు, హర్షాలు, పరమానందం, సుఖాలు — ఇవన్నీ మిగిలినదానిలోనుంచి పుట్టాయి; ఆకాశంలో దేవతలు, ఆకాశంలో నివసించేవారు.