దితిః శూర్పమదితిః శూర్పగ్రాహీ వాతోఽపావినక్
దితి వడక గిన్నె, అదితి దాన్ని పట్టేవారు, గాలి ఊదేవాడు.
అశ్వాః కణా గావస్తణ్డులా మశకాస్తుషాః
గుర్రాలు ధాన్యాలు, ఆవులు బియ్యం, దోమలు పొట్టు.
కబ్రు ఫలీకరణాః శరోఽభ్రమ్
కబ్రు పంట పండించే వారు, బాణం మేఘం.
శ్యామమయోఽస్య మాంసాని లోహితమస్య లోహితమ్
దాని మాంసం నల్ల లోహంతో, దాని రక్తం ఎరుపు రంగులో ఉంటుంది.
త్రపు భస్మ హరితం వర్ణః పుష్కరమస్య గన్ధః
తగరం, బూడిద, ఆకుపచ్చ రంగు, కమలపు సువాసన.
ఖలః పాత్రం స్ఫ్యావంసావీషే అనూక్యే
కొతికట్ట, పాత్రం, ముద్దకర్ర, రాయి, ఎద్దుల బంధన స్థలం.
ఆన్త్రాణి జత్రవో గుదా వరత్రాః
ఆంత్రములు, దవడలు, గుదం, నరాలు.
ఇయమేవ పృథివీ కుమ్భీ భవతి రాధ్యమానస్యౌదనస్య ద్యౌరపిధానమ్
ఈ భూమే వండుతున్న అన్నానికి గడగా మారుతుంది; ఆకాశం దాని మూతగా ఉంటుంది.
సీతాః పర్శవః సికతా ఊబధ్యమ్
కోత రేఖలు, పక్క భాగాలు, ఇసుక, రెండు అంచులు.
ఋతం హస్తావనేజనం కుల్యోపసేచనమ్
సత్యమే చేతులు కడుగుట, కాలువలో నీరు పోయడం చల్లడం.
ఋచా కుమ్భ్యధిహితార్త్విజ్యేన ప్రేషితా
మంత్రాన్ని పాత్రపై యజ్ఞికుడు ఉంచుతాడు.
బ్రహ్మణా పరిగృహీతా సామ్నా పర్యూఢా
వేదపదంతో ఆవరణ, స్తోత్రంతో చుట్టుముట్టబడింది.
బృహదాయవనం రథన్తరం దర్విః
బృహదాయవనం, రథాంతరం, కలం.
ఋతవః పక్తార ఆర్తవాః సమిన్ధతే
ఋతువులే వంటచేసేవారు; కాలానుగుణ కర్మలు అగ్ని వెలిగిస్తాయి.
చరుం పఞ్చబిలముఖం ఘర్మోఽభీన్ధే
ఐదు రంధ్రాలున్న పాయసం, ఘర్మం దాన్ని వేడెక్కిస్తుంది.
ఓదనేన యజ్ఞవతః సర్వే లోకాః సమాప్యాః
అన్నంతో యజ్ఞానికి సంబంధించిన అన్ని లోకాలు సంపూర్ణమవుతాయి.
యస్మిన్త్సముద్రో ద్యౌర్భూమిస్త్రయోఽవరపరం శ్రితాః
దానిలో సముద్రం, ఆకాశం, భూమి — ఈ మూడు పైకీ కిందకీ స్థిరంగా ఉంటాయి.
యస్య దేవా అకల్పన్తోచ్ఛిష్టే షడశీతయః
దేవతలు ఎనభై ఆరు మిగులు భాగాలు సిద్ధం చేస్తారు.
తం త్వౌదనస్య పృచ్ఛామి యో అస్య మహిమా మహాన్
ఈ అన్నానికి ఎంత గొప్పతనం ఉందో అడుగుతున్నాను.
స య ఓదనస్య మహిమానం విద్యాత్
అన్న గొప్పతనం ఎవరికీ తెలుసు.
నాల్ప ఇతి బ్రూయాన్ నానుపసేచన ఇతి నేదం చ కిం చేతి
ఇది చిన్నదని, చల్లలేదని, ఇది ఏమిటని ఎవరూ చెప్పకూడదు.
యావద్దాతాభిమనస్యేత తన్ నాతి వదేత్
దాత ఎంత ఇస్తాడో అంతకంటే ఎక్కువగా చెప్పకూడదు.
బ్రహ్మవాదినో వదన్తి పరాఞ్చమోదనం ప్రాశీ౩ః ప్రత్యఞ్చా౩ ఇతి
బ్రహ్మాన్ని తెలుసుకున్న వారు ఇలా అంటారు — "ఒకరు అన్నం బయటికి ముఖం తిప్పి తింటారు, మరొకరు లోపలికి ముఖం తిప్పి తింటారు."
త్వమోదనం ప్రాశీ౩ త్వామోదనా౩ ఇతి
"నువ్వు అన్నం తిన్నావు, అన్నం నిన్ను తిన్నది," అని వారు అంటారు.
పరాఞ్చం చైనం ప్రాశీః ప్రాణాస్త్వా హాస్యన్తీత్యేనమాహ
బయటికి ముఖం తిప్పి అన్నం తింటే, "నీ ప్రాణాలు నిన్ను వదిలిపోతాయి," అని అతనికి అంటారు.
ప్రత్యఞ్చం చైనం ప్రాశీరపానాస్త్వా హాస్యన్తీత్యేనమాహ
లోపలికి ముఖం తిప్పి అన్నం తింటే, "నీ ఊపిరి పోసే, తీసే శ్వాసలు నిన్ను వదిలిపోతాయి," అని అతనికి అంటారు.
నైవాహమోదనం న మామోదనః
నేను అన్నాన్ని తినేవాడిని కాదు, అన్నం నన్ను తినేది కాదు.
ఓదన ఏవౌదనం ప్రాశీత్
అన్నాన్ని, అన్నంగా మాత్రమే తినాలి.
తతశ్చైనమన్యేన శీర్ష్ణా ప్రాశీర్యేన చైతం పూర్వ ఋషయః ప్రాశ్నన్ । జ్యేష్ఠతస్తే ప్రజా మరిష్యతీత్యేనమాహ । తం వా అహం నార్వాఞ్చం న పరాఞ్చం న ప్రత్యఞ్చమ్ । బృహస్పతినా శీర్ష్ణా । తేనైనం ప్రాశిషం తేనైనమజీగమమ్ । ఏష వా ఓదనః సర్వాఙ్గః సర్వపరుః సర్వతనూః । సర్వాఙ్గ ఏవ సర్వపరుః సర్వతనూః సం భవతి య ఏవం వేద
తర్వాత, ఇంకొక తలతో అతడిని తినిపించారు; ఆ తలతోనే పురాతన ఋషులు అన్నాన్ని తిన్నారు. "నీ సంతానం పెద్దవాళ్లే ముందుగా చనిపోతారు," అని అతనికి చెప్పారు. "నేను క్రిందికి, బయటికి, లోపలికి తినేవాడిని కాదు; బృహస్పతి తలతో తిన్నాను. ఆ తలతోనే అతడిని తినిపించాను, ఆ తలతోనే అతడిని పొందాను. ఈ అన్నం అన్ని అవయవాలతో, అన్ని భాగాలతో, అన్ని శరీరాలతో సంపూర్ణంగా ఉంది. ఎవడు ఇలా తెలుసుకుంటాడో, అతడూ అన్ని అవయవాల్లో, అన్ని భాగాల్లో, అన్ని శరీరాల్లో సంపూర్ణుడవుతాడు."
[౧] తతశ్చైనమన్యాభ్యాం శ్రోత్రాభ్యాం ప్రాశీర్యాభ్యాం చైతం పూర్వ ఋషయః ప్రాశ్నన్ । బధిరో భవిష్యసీత్యేనమాహ । తం వా అహం నార్వాఞ్చం న పరాఞ్చం న ప్రత్యఞ్చమ్ । ద్యావాపృథివీభ్యాం శ్రోత్రాభ్యామ్ । తాభ్యామేనం ప్రాశిషం తాభ్యామేనమజీగమమ్ । ఏష వా ఓదనః సర్వాఙ్గః సర్వపరుః సర్వతనూః । సర్వాఙ్గ ఏవ సర్వపరుః సర్వతనూః సం భవతి య ఏవం వేద
తర్వాత, ఇంకొక జంట చెవులతో అతడిని తినిపించారు; ఆ చెవులతోనే పురాతన ఋషులు తిన్నారు. "నీవు చెవిటివాడవుతావు," అని అతనికి చెప్పారు. "నేను క్రిందికి, బయటికి, లోపలికి తినేవాడిని కాదు; ఆకాశం, భూమి అనే చెవులతో తిన్నాను. ఆ చెవులతోనే అతడిని తినిపించాను, ఆ చెవులతోనే అతడిని పొందాను. ఈ అన్నం అన్ని అవయవాలతో, అన్ని భాగాలతో, అన్ని శరీరాలతో సంపూర్ణంగా ఉంది. ఎవడు ఇలా తెలుసుకుంటాడో, అతడూ అన్ని అవయవాల్లో, అన్ని భాగాల్లో, అన్ని శరీరాల్లో సంపూర్ణుడవుతాడు."