బాలాదేకమణీయస్కముతైకం నేవ దృశ్యతే । తతః పరిష్వజీయసీ దేవతా సా మమ ప్రియా
ఒకటి చిన్న పిల్లలా ఉంది, మరొకటి ఎంతో చిన్నది, ఇంకొకటి కనబడదు కూడా. వాటన్నింటికంటే దగ్గరగా ఉండే ఆ దేవత నాకు ఎంతో ప్రియంగా ఉంది.
ఇయం కల్యాణ్యజరా మర్త్యస్యామృతా గృహే । యస్మై కృతా శయే స యశ్చకార జజార సః
ఈ కల్యాణి, వృద్ధి లేకుండా, మరణించని ఆమె, మానవుని ఇంట్లో అమృతం లాంటిదిగా ఉంది. ఎవరి కోసం ఆమె పరచబడి ఉంటే, ఎవరు ఆమెను తయారు చేసారో, వారు అలసిపోతారు.
త్వం స్త్రీ త్వం పుమాన్ అసి త్వం కుమార ఉత వా కుమారీ॥ త్వం జీర్ణో దణ్డేన వఞ్చసి త్వం జాతో భవసి విశ్వతోముఖః
నీవు స్త్రీ, నీవు పురుషుడు, నీవు బాలుడు, నీవు బాలిక కూడా. నీవు దండుతో నడిచే వృద్ధుడివి, నీవు పుట్టి, అన్ని దిక్కులనూ చూసే వాడివి.
ఉతైషాం పితోత వా పుత్ర ఏషాముతైషాం జ్యేష్ఠ ఉత వా కనిష్ఠః । ఏకో హ దేవో మనసి ప్రవిష్టః ప్రథమో జాతః స ఉ గర్భే అన్తః
నీవు వారి తండ్రివి, లేదా వారి కుమారుడివి; నీవు వారిలో పెద్దవాడివి, లేదా చిన్నవాడివి. ఒకే దేవుడు మనస్సులో ప్రవేశించి, మొదటగా పుట్టాడు; అతడు గర్భంలో ఉన్నాడు.
పూర్ణాత్పూర్ణముదచతి పూర్ణం పూర్ణేన సిచ్యతే । ఉతో తదద్య విద్యామ యతస్తత్పరిషిచ్యతే
పూర్తిగా ఉన్నదానిలోంచి మరో పూర్తి వస్తుంది; పూర్తి, పూర్తితో నిండిపోతుంది. అది ఎక్కడి నుంచి ఉప్పొంగుతుందో, మనం ఈ రోజు తెలుసుకోవాలని కోరుకుందాం.
ఏషా సనత్నీ సనమేవ జాతైషా పురాణీ పరి సర్వం బభూవ । మహీ దేవ్యుషసో విభాతీ సైకేనైకేన మిషతా వి చష్టే
ఈమె శాశ్వతమైనది, ఎప్పటికీ కొత్తదిగా పుడుతూ, పాతదిగా మారింది; ఆమె అన్నింటిలోనూ వ్యాపించింది. మహాదేవి, ఉదయం వెలుగులా ప్రకాశిస్తుంది; ప్రతి ఒక్కరికి ఆమె కనబడుతుంది.
{౨౮} అవిర్వై నామ దేవతర్తేనాస్తే పరీవృతా । తస్యా రూపేణేమే వృక్షా హరితా హరితస్రజః
అవిర్వై అనే పేరుగల ఆ దేవత అన్నింటినీ చుట్టుముట్టి ఉంది. ఆమె రూపంతో ఈ చెట్లు ఆకుపచ్చగా, ఆకుల అలంకారాలతో మెరిసిపోతున్నాయి.
అన్తి సన్తం న జహాత్యన్తి సన్తం న పశ్యతి । దేవస్య పశ్య కావ్యం న మమార న జీర్యతి
దగ్గర ఉన్నవాడిని ఆమె వదలదు, కానీ దగ్గర ఉన్నవాడిని చూడదు. ఆ దేవుని అద్భుతాన్ని చూడు: ఆమె మరణించదు, వృద్ధిపోదు కూడా.
అపూర్వేణేషితా వాచస్తా వదన్తి యథాయథమ్ । వదన్తీర్యత్ర గచ్ఛన్తి తదాహుర్బ్రాహ్మణం మహత్
అద్వితీయమైనదానితో ప్రేరేపితులై వారు యథావిధిగా మాటలు చెబుతారు. వారు ఎక్కడికి పోయినా, మాట్లాడేవారిని గొప్ప బ్రాహ్మణుడని అంటారు.
యత్ర దేవాశ్చ మనుష్యాశ్చారా నాభావివ శ్రితాః । అపాం త్వా పుష్పం పృఛామి యత్ర తన్ మాయయా హితమ్
దేవతలు, మనుషులు చక్రం నాభిలా స్థిరంగా ఉన్న చోట, నీటిలో పువ్వు, నేను నిన్నడుగుతున్నాను — అది ఎక్కడ ఉందో, మాయతో దాచబడింది.
యేభిర్వాత ఇషితః ప్రవాతి యే దదన్తే పఞ్చ దిశః సధ్రీచీః । య ఆహుతిమత్యమన్యన్త దేవా అపాం నేతారః కతమే త ఆసన్
ఎవరి వల్ల గాలి ఊదిపోతుందో, ఎవరు ఐదు దిక్కులను కలిపి ఇస్తారో, ఎవరు హోమాలున్నవారమని భావిస్తారో, నీటికి నాయకులైన ఆ దేవతలు ఎవరు?
ఇమామేషాం పృథివీం వస్త ఏకోఽన్తరిక్షం పర్యేకో బభూవ । దివమేషాం దదతే యో విధర్తా విశ్వా ఆశాః ప్రతి రక్షన్త్యేకే
వారిలో ఒకరు భూమిపై నివసిస్తారు, మరొకరు మధ్యాకాశంలో సంచరిస్తారు; వారికి ఆకాశాన్ని ఇచ్చేవాడు, క్రమంగా ఏర్పాటుచేసేవాడు; మిగతావారు అన్ని దిక్కులను కాపాడుతారు.
యో విద్యాత్సూత్రం వితతం యస్మిన్న్ ఓతాః ప్రజా ఇమాః । సూత్రం సూత్రస్య యో విద్యాద్స విద్యాద్బ్రాహ్మణం మహత్
ఈ సృష్టి అంతా నూలు లాంటి దానిలో నాటబడిందని ఎవరు తెలుసుకుంటారో, ఆ నూలు యొక్క మూలాన్ని కూడా ఎవరు తెలుసుకుంటారో, వారు గొప్ప బ్రాహ్మణుని తెలుసుకున్నవారు.
వేదాహం సూత్రం వితతం యస్మిన్న్ ఓతాః ప్రజా ఇమాః । సూత్రం సూత్రస్యాహం వేదాథో యద్బ్రాహ్మణం మహద్
ఈ ప్రాణులు నాటబడిన ఆ విస్తృతమైన నూలును నేను తెలుసును. ఆ నూలు యొక్క మూలాన్ని కూడా నేను తెలుసును; అందువల్లనే గొప్ప బ్రాహ్మణుని తెలుసుకున్నాను.
యదన్తరా ద్యావాపృథివీ అగ్నిరైత్ప్రదహన్ విశ్వదావ్యః । యత్రాతిష్ఠన్న్ ఏకపత్నీః పరస్తాత్క్వేవాసీన్ మాతరిశ్వా తదానీమ్
ఆకాశం, భూమి మధ్యలో అగ్ని అన్నిటినీ కాల్చుతూ వెలుగుతుంది. అతడు ఒకే భార్యతో నిలిచిన చోట, దాని తర్వాత మాతరిశ్వా ఎక్కడ ఉన్నాడు?
అప్స్వాసీన్ మాతరిశ్వా ప్రవిష్టః ప్రవిష్టా దేవాః సలిలాన్యాసన్॥ బృహన్ హ తస్థౌ రజసో విమానః పవమానో హరిత ఆ వివేశ
మాతరిశ్వా నీళ్లలోకి ప్రవేశించాడు; దేవతలు కూడా నీళ్లలోకి ప్రవేశించారు. గొప్పవాడు ధూళిలో కొలతగా నిలిచాడు, పవిత్రుడు ఆకుపచ్చలోకి ప్రవేశించాడు.
ఉత్తరేణేవ గయత్రీమమృతేఽధి వి చక్రమే । సామ్నా యే సామ సంవిదురజస్తద్దదృశే క్వ
ఉత్తర దిశలో అమృతమైన గాయత్రీపై అతడు అడుగుపెట్టాడు. సామాన్ని సామంతో తెలిసినవారు ఆ ప్రాంతాన్ని చూశారు — అది ఎక్కడ?
నివేశనః సంగమనో వసూనాం దేవ ఇవ సవితా సత్యధర్మా । ఇన్ద్రో న తస్థౌ సమరే ధనానామ్
ధనాల నిలయం, కలిసే స్థలం, సత్యధర్ముడైన సవితా దేవుడిలా ఉంది. ధనాల పోరులో ఇంద్రుడు నిలబడలేదు.
పుణ్డరీకం నవద్వారం త్రిభిర్గుణేభిరావృతమ్ । తస్మిన్ యద్యక్షమాత్మన్వత్తద్వై బ్రహ్మవిదో విదుః
మూడు గుణాలతో చుట్టబడిన తొమ్మిది ద్వారాల కల పుండరీకాన్ని లోపల పరమాత్మ ఉండి ఉంటే, బ్రహ్మాన్ని తెలిసినవారు అదే పరమాత్మ అని తెలుసుకుంటారు.
అకామో ధీరో అమృతః స్వయంభూ రసేన తృప్తో న కుతశ్చనోనః । తమేవ విద్వాన్ న బిభాయ మృత్యోరాత్మానం ధీరమజరం యువానమ్
ఆత్మకు కోరికలు లేవు, ధైర్యంగా ఉంటుంది, అమృత స్వరూపి, తానే తాను ఉద్భవించినవాడు, సారంతో తృప్తి చెందుతాడు, ఎక్కడా లోటు ఉండదు. అలాంటి ఆత్మను తెలుసుకున్నవాడు మరణాన్ని భయపడడు. ఆ ఆత్మ శాశ్వతంగా యువకుడిగా, వృద్ధాప్యం రాని ధైర్యవంతుడిగా ఉంటుంది.
అఘాయతామపి నహ్యా ముఖాని సపత్నేషు వజ్రమర్పయైతమ్ । ఇన్ద్రేణ దత్తా ప్రథమా శతౌదనా భ్రాతృవ్యఘ్నీ యజమానస్య గాతుః
మన నోళ్ళు చెడు మాటలు పలకకూడదు; మన శత్రువులపై వజ్రాయుధం పడాలి. ఇంద్రుడు ఇచ్చిన మొదటి, వంద మందికి ఆహారం ఇచ్చే, శత్రువులను సంహరించే మార్గమే యజమాని కోసం ఉంటుంది.
వేదిష్టే చర్మ భవతు బర్హిర్లోమాని యాని తే । ఏషా త్వా రశనాగ్రభీద్గ్రావా త్వైషోఽధి నృత్యతు
నీ తోలు వేదిగా మారాలి, నీ రోమాలు దర్భగా మారాలి. ఈ బంధనాన్ని నేను నీకు కట్టుతున్నాను; ఈ రాయి నీ మీద నాట్యం చేయాలి.
బాలాస్తే ప్రోక్షణీః సన్తు జిహ్వా సం మార్ష్టు అఘ్న్యే । శుద్ధా త్వం యజ్ఞియా భూత్వా దివం ప్రేహి శతౌదనే
నీ పిల్లలు అభిషేకం చేసే వారు కావాలి; నీ నాలుక శుద్ధి చేయాలి, ఓ హానికరించలేని వాడా. నీవు పవిత్రురాలై, యజ్ఞానికి యోగ్యురాలై, వంద మందికి ఆహారం ఇచ్చే వాడివి, స్వర్గానికి చేరుకో.
యః శతౌదనాం పచతి కామప్రేణ స కల్పతే । ప్రీతా హ్యస్య ఋత్విజః సర్వే యన్తి యథాయథమ్
ఎవడు వంద మందికి ఆహారం ఇచ్చే దానిని కోరికతో వండుతాడో, అతడు యోగ్యుడు. అతని కోసం యజ్ఞంలో పాల్గొనేవారు అందరూ సంతోషంగా, తగిన విధంగా ముందుకు సాగుతారు.
స స్వర్గమా రోహతి యత్రాదస్త్రిదివం దివః । అపూపనాభిం కృత్వా యో దదాతి శతౌదనామ్
వంద మందికి ఆహారం ఇచ్చే దానిని సమర్పించినవాడు, దేవతల లోకమైన, ఎవ్వరూ బాధించలేని స్వర్గానికి చేరుకుంటాడు.
స తాంల్లోకాన్త్సమాప్నోతి యే దివ్యా యే చ పార్థివాః । హిరణ్యజ్యోతిషం కృత్వా యో దదాతి శతౌదనామ్
బంగారు వెలుతురుతో సమర్పణ చేసి, వంద మందికి ఆహారం ఇచ్చే దానిని ఇచ్చినవాడు, ఆకాశంలోని, భూమిలోని అన్ని లోకాలనూ పొందుతాడు.
యే తే దేవి శమితారః పక్తారో యే చ తే జనాః । తే త్వా సర్వే గోప్స్యన్తి మైభ్యో భైషీః శతౌదనే
ఓ దేవతా! నిన్ను మాంసాన్ని కోయేవారు, వండేవారు, నీతో ఉన్న ప్రజలు — వీళ్లందరూ నిన్ను కాపాడతారు. నీవు మమ్మల్ని భయపడవద్దు, ఓ వంద మందికి ఆహారం ఇచ్చే వాడా.
వసవస్త్వా దక్షిణత ఉత్తరాన్ మరుతస్త్వా । ఆదిత్యాః పశ్చాద్గోప్స్యన్తి సాగ్నిష్టోమమతి ద్రవ
వసువులు నిన్ను దక్షిణ దిశలో, మరుతులు ఉత్తర దిశలో, ఆదిత్యులు వెనుక నుండి కాపాడాలి. అగ్నిష్టోమంతో ముందుకు సాగు.
దేవాః పితరో మనుష్యా గన్ధర్వాప్సరసశ్చ యే । తే త్వా సర్వే గోప్స్యన్తి సాతిరాత్రమతి ద్రవ
దేవతలు, పితృదేవతలు, మనుషులు, గంధర్వులు, అప్సరసలు — వీళ్లందరూ నిన్ను కాపాడతారు. సాతిరాత్రంతో ముందుకు సాగు.
అన్తరిక్షం దివం భూమిమాదిత్యాన్ మరుతో దిశః । లోకాన్త్స సర్వాన్ ఆప్నోతి యో దదాతి శతౌదనామ్
యవడు వంద మందికి ఆహారం ఇచ్చే దానిని ఇస్తాడో, అతడు అంతరిక్షం, స్వర్గం, భూమి, ఆదిత్యులు, మరుతులు, దిక్కులు — అన్ని లోకాలనూ పొందుతాడు.