దూరే పూర్ణేన వసతి దూర ఊనేన హీయతే । మహద్యక్షం భువనస్య మధ్యే తస్మై బలిం రాష్ట్రభృతో భరన్తి
పూర్తిగా ఉన్నప్పుడు ఆయన దూరంగా ఉంటాడు, లోటుగా ఉన్నప్పుడు ఆయన మరింత దూరమవుతాడు. ఈ ప్రపంచ మధ్యలో ఉన్న మహా యజమానికి రాజులు బలి సమర్పిస్తారు.
యతః సూర్యః ఉదేత్యస్తం యత్ర చ గచ్ఛతి । తదేవ మన్యేఽహం జ్యేష్ఠం తదు నాత్యేతి కిం చన
ఎక్కడి నుంచి సూర్యుడు ఉదయిస్తాడో, ఎక్కడి వద్ద అస్తమిస్తాడో — అదే నాకు గొప్పది అనిపిస్తుంది. దానిని మించి మరొకటి లేదు.
యే అర్వాఙ్మధ్య ఉత వా పురాణం వేదం విద్వాంసమభితో వదన్తి । ఆదిత్యమేవ తే పరి వదన్తి సర్వే అగ్నిం ద్వితీయం త్రివృతం చ హంసమ్
ఇప్పటి విషయాలు, మధ్యలోని విషయాలు, పాత జ్ఞానం గురించి మాట్లాడేవారు అందరూ సూర్యునే మొదటిగా, అగ్నినే రెండవదిగా, మూడు రెక్కల హంసను కూడా చెబుతారు.
సహస్రాహ్ణ్యం వియతావస్య పక్షౌ హరేర్హంసస్య పతతః స్వర్గమ్ । స దేవాన్త్సర్వాన్ ఉరస్యుపదద్య సంపశ్యన్ యాతి భువనాని విశ్వా
వెయ్యి రోజులతో, ఆ వేగవంతమైన హంసకి రెండు రెక్కలు ఆకాశంలో స్వర్గానికి ఎగురుతాయి. ఆ హంస తన హృదయంపై దేవతలందరినీ పెట్టుకుని, అన్ని లోకాలను చూస్తూ ప్రయాణిస్తుంది.
సత్యేనోర్ధ్వస్తపతి బ్రహ్మణార్వాఙ్వి పశ్యతి । ప్రాణేన తిర్యఙ్ప్రాణతి యస్మిన్ జ్యేష్ఠమధి శ్రితమ్
సత్యంతో పైకి ప్రకాశిస్తాడు, బ్రహ్మవాక్కుతో కిందికి చూస్తాడు. ప్రాణంతో అడ్డంగా కదులుతాడు. అందులోనే గొప్పదైనది స్థిరంగా ఉంది.
యో వై తే విద్యాదరణీ యాభ్యాం నిర్మథ్యతే వసు । స విద్వాన్ జ్యేష్ఠం మన్యేత స విద్యాద్బ్రాహ్మణం మహత్
నీ రెండు అరణిలను ఎవరైనా తెలుసుకుంటే, వాటితో ధనం పొందవచ్చు. అలాంటి జ్ఞాని గొప్పదైనదిగా భావించాలి. అతడు మహా బ్రాహ్మణుడిని తెలుసుకోవాలి.
{౨౭} అపాదగ్రే సమభవత్సో అగ్రే స్వరాభరత్। చతుష్పాద్భూత్వా భోగ్యః సర్వమాదత్త భోజనమ్
ముందుగా ఆయనకు పాదాలు లేవు, ఆ తర్వాత స్వరం పుట్టించాడు. నాలుగు పాదాలతో, అనుభవానికి యోగ్యుడై, అన్నీ భోజనాలను స్వీకరించాడు.
భోగ్యో భవదథో అన్నమదద్బహు । యో దేవముత్తరావన్తముపాసాతై సనాతనమ్
అతడు అనుభవానికి యోగ్యుడయ్యాడు, ఆ తర్వాత ఎక్కువ భోజనం ఇచ్చాడు. ఎవరు శాశ్వతుడైన, పరమదైవాన్ని ఆరాధిస్తారో వారు ఆయనను పొందుతారు.
సనాతనమేనమాహురుతాద్య స్యాత్పునర్ణవః । అహోరాత్రే ప్ర జాయేతే అన్యో అన్యస్య రూపయోః
అతడిని శాశ్వతుడని అంటారు, అయినా ఈరోజు కొత్తగా అవుతాడు. పగలు, రాత్రి రెండూ పుట్టి, ఒక్కొక్కటి ఒక్కొక్క రూపంలో ఉంటాయి.
శతం సహస్రమయుతం న్యర్బుదమసంఖ్యేయం స్వమస్మిన్ నివిష్టమ్ । తదస్య ఘ్నన్త్యభిపశ్యత ఏవ తస్మాద్దేవో రోచతేష ఏతత్
వంద, వెయ్యి, పదివేలు, కోటిలు — లెక్కలేనన్ని భాగాలు ఆయనలోనే ఉన్నాయి. వాటిని చూసి కొందరు కొట్టినా, అందుకే ఆ దేవుడు వెలుగుతాడు — ఇదే అది.
బాలాదేకమణీయస్కముతైకం నేవ దృశ్యతే । తతః పరిష్వజీయసీ దేవతా సా మమ ప్రియా
ఒకటి చిన్న పిల్లలా ఉంది, మరొకటి ఎంతో చిన్నది, ఇంకొకటి కనబడదు కూడా. వాటన్నింటికంటే దగ్గరగా ఉండే ఆ దేవత నాకు ఎంతో ప్రియంగా ఉంది.
ఇయం కల్యాణ్యజరా మర్త్యస్యామృతా గృహే । యస్మై కృతా శయే స యశ్చకార జజార సః
ఈ కల్యాణి, వృద్ధి లేకుండా, మరణించని ఆమె, మానవుని ఇంట్లో అమృతం లాంటిదిగా ఉంది. ఎవరి కోసం ఆమె పరచబడి ఉంటే, ఎవరు ఆమెను తయారు చేసారో, వారు అలసిపోతారు.
త్వం స్త్రీ త్వం పుమాన్ అసి త్వం కుమార ఉత వా కుమారీ॥ త్వం జీర్ణో దణ్డేన వఞ్చసి త్వం జాతో భవసి విశ్వతోముఖః
నీవు స్త్రీ, నీవు పురుషుడు, నీవు బాలుడు, నీవు బాలిక కూడా. నీవు దండుతో నడిచే వృద్ధుడివి, నీవు పుట్టి, అన్ని దిక్కులనూ చూసే వాడివి.
ఉతైషాం పితోత వా పుత్ర ఏషాముతైషాం జ్యేష్ఠ ఉత వా కనిష్ఠః । ఏకో హ దేవో మనసి ప్రవిష్టః ప్రథమో జాతః స ఉ గర్భే అన్తః
నీవు వారి తండ్రివి, లేదా వారి కుమారుడివి; నీవు వారిలో పెద్దవాడివి, లేదా చిన్నవాడివి. ఒకే దేవుడు మనస్సులో ప్రవేశించి, మొదటగా పుట్టాడు; అతడు గర్భంలో ఉన్నాడు.
పూర్ణాత్పూర్ణముదచతి పూర్ణం పూర్ణేన సిచ్యతే । ఉతో తదద్య విద్యామ యతస్తత్పరిషిచ్యతే
పూర్తిగా ఉన్నదానిలోంచి మరో పూర్తి వస్తుంది; పూర్తి, పూర్తితో నిండిపోతుంది. అది ఎక్కడి నుంచి ఉప్పొంగుతుందో, మనం ఈ రోజు తెలుసుకోవాలని కోరుకుందాం.
ఏషా సనత్నీ సనమేవ జాతైషా పురాణీ పరి సర్వం బభూవ । మహీ దేవ్యుషసో విభాతీ సైకేనైకేన మిషతా వి చష్టే
ఈమె శాశ్వతమైనది, ఎప్పటికీ కొత్తదిగా పుడుతూ, పాతదిగా మారింది; ఆమె అన్నింటిలోనూ వ్యాపించింది. మహాదేవి, ఉదయం వెలుగులా ప్రకాశిస్తుంది; ప్రతి ఒక్కరికి ఆమె కనబడుతుంది.
{౨౮} అవిర్వై నామ దేవతర్తేనాస్తే పరీవృతా । తస్యా రూపేణేమే వృక్షా హరితా హరితస్రజః
అవిర్వై అనే పేరుగల ఆ దేవత అన్నింటినీ చుట్టుముట్టి ఉంది. ఆమె రూపంతో ఈ చెట్లు ఆకుపచ్చగా, ఆకుల అలంకారాలతో మెరిసిపోతున్నాయి.
అన్తి సన్తం న జహాత్యన్తి సన్తం న పశ్యతి । దేవస్య పశ్య కావ్యం న మమార న జీర్యతి
దగ్గర ఉన్నవాడిని ఆమె వదలదు, కానీ దగ్గర ఉన్నవాడిని చూడదు. ఆ దేవుని అద్భుతాన్ని చూడు: ఆమె మరణించదు, వృద్ధిపోదు కూడా.
అపూర్వేణేషితా వాచస్తా వదన్తి యథాయథమ్ । వదన్తీర్యత్ర గచ్ఛన్తి తదాహుర్బ్రాహ్మణం మహత్
అద్వితీయమైనదానితో ప్రేరేపితులై వారు యథావిధిగా మాటలు చెబుతారు. వారు ఎక్కడికి పోయినా, మాట్లాడేవారిని గొప్ప బ్రాహ్మణుడని అంటారు.
యత్ర దేవాశ్చ మనుష్యాశ్చారా నాభావివ శ్రితాః । అపాం త్వా పుష్పం పృఛామి యత్ర తన్ మాయయా హితమ్
దేవతలు, మనుషులు చక్రం నాభిలా స్థిరంగా ఉన్న చోట, నీటిలో పువ్వు, నేను నిన్నడుగుతున్నాను — అది ఎక్కడ ఉందో, మాయతో దాచబడింది.
యేభిర్వాత ఇషితః ప్రవాతి యే దదన్తే పఞ్చ దిశః సధ్రీచీః । య ఆహుతిమత్యమన్యన్త దేవా అపాం నేతారః కతమే త ఆసన్
ఎవరి వల్ల గాలి ఊదిపోతుందో, ఎవరు ఐదు దిక్కులను కలిపి ఇస్తారో, ఎవరు హోమాలున్నవారమని భావిస్తారో, నీటికి నాయకులైన ఆ దేవతలు ఎవరు?
ఇమామేషాం పృథివీం వస్త ఏకోఽన్తరిక్షం పర్యేకో బభూవ । దివమేషాం దదతే యో విధర్తా విశ్వా ఆశాః ప్రతి రక్షన్త్యేకే
వారిలో ఒకరు భూమిపై నివసిస్తారు, మరొకరు మధ్యాకాశంలో సంచరిస్తారు; వారికి ఆకాశాన్ని ఇచ్చేవాడు, క్రమంగా ఏర్పాటుచేసేవాడు; మిగతావారు అన్ని దిక్కులను కాపాడుతారు.
యో విద్యాత్సూత్రం వితతం యస్మిన్న్ ఓతాః ప్రజా ఇమాః । సూత్రం సూత్రస్య యో విద్యాద్స విద్యాద్బ్రాహ్మణం మహత్
ఈ సృష్టి అంతా నూలు లాంటి దానిలో నాటబడిందని ఎవరు తెలుసుకుంటారో, ఆ నూలు యొక్క మూలాన్ని కూడా ఎవరు తెలుసుకుంటారో, వారు గొప్ప బ్రాహ్మణుని తెలుసుకున్నవారు.
వేదాహం సూత్రం వితతం యస్మిన్న్ ఓతాః ప్రజా ఇమాః । సూత్రం సూత్రస్యాహం వేదాథో యద్బ్రాహ్మణం మహద్
ఈ ప్రాణులు నాటబడిన ఆ విస్తృతమైన నూలును నేను తెలుసును. ఆ నూలు యొక్క మూలాన్ని కూడా నేను తెలుసును; అందువల్లనే గొప్ప బ్రాహ్మణుని తెలుసుకున్నాను.
యదన్తరా ద్యావాపృథివీ అగ్నిరైత్ప్రదహన్ విశ్వదావ్యః । యత్రాతిష్ఠన్న్ ఏకపత్నీః పరస్తాత్క్వేవాసీన్ మాతరిశ్వా తదానీమ్
ఆకాశం, భూమి మధ్యలో అగ్ని అన్నిటినీ కాల్చుతూ వెలుగుతుంది. అతడు ఒకే భార్యతో నిలిచిన చోట, దాని తర్వాత మాతరిశ్వా ఎక్కడ ఉన్నాడు?
అప్స్వాసీన్ మాతరిశ్వా ప్రవిష్టః ప్రవిష్టా దేవాః సలిలాన్యాసన్॥ బృహన్ హ తస్థౌ రజసో విమానః పవమానో హరిత ఆ వివేశ
మాతరిశ్వా నీళ్లలోకి ప్రవేశించాడు; దేవతలు కూడా నీళ్లలోకి ప్రవేశించారు. గొప్పవాడు ధూళిలో కొలతగా నిలిచాడు, పవిత్రుడు ఆకుపచ్చలోకి ప్రవేశించాడు.
ఉత్తరేణేవ గయత్రీమమృతేఽధి వి చక్రమే । సామ్నా యే సామ సంవిదురజస్తద్దదృశే క్వ
ఉత్తర దిశలో అమృతమైన గాయత్రీపై అతడు అడుగుపెట్టాడు. సామాన్ని సామంతో తెలిసినవారు ఆ ప్రాంతాన్ని చూశారు — అది ఎక్కడ?
నివేశనః సంగమనో వసూనాం దేవ ఇవ సవితా సత్యధర్మా । ఇన్ద్రో న తస్థౌ సమరే ధనానామ్
ధనాల నిలయం, కలిసే స్థలం, సత్యధర్ముడైన సవితా దేవుడిలా ఉంది. ధనాల పోరులో ఇంద్రుడు నిలబడలేదు.
పుణ్డరీకం నవద్వారం త్రిభిర్గుణేభిరావృతమ్ । తస్మిన్ యద్యక్షమాత్మన్వత్తద్వై బ్రహ్మవిదో విదుః
మూడు గుణాలతో చుట్టబడిన తొమ్మిది ద్వారాల కల పుండరీకాన్ని లోపల పరమాత్మ ఉండి ఉంటే, బ్రహ్మాన్ని తెలిసినవారు అదే పరమాత్మ అని తెలుసుకుంటారు.
అకామో ధీరో అమృతః స్వయంభూ రసేన తృప్తో న కుతశ్చనోనః । తమేవ విద్వాన్ న బిభాయ మృత్యోరాత్మానం ధీరమజరం యువానమ్
ఆత్మకు కోరికలు లేవు, ధైర్యంగా ఉంటుంది, అమృత స్వరూపి, తానే తాను ఉద్భవించినవాడు, సారంతో తృప్తి చెందుతాడు, ఎక్కడా లోటు ఉండదు. అలాంటి ఆత్మను తెలుసుకున్నవాడు మరణాన్ని భయపడడు. ఆ ఆత్మ శాశ్వతంగా యువకుడిగా, వృద్ధాప్యం రాని ధైర్యవంతుడిగా ఉంటుంది.