ఇదం సవితర్వి జానీహి షడ్యమా ఏక ఏకజః । తస్మిన్ హాపిత్వమిచ్ఛన్తే య ఏషామేక ఏకజః
సవితా! ఇది తెలుసుకో: ఆరుగురు కలిసిపుట్టారు, ఒకరు ఒంటరిగా పుట్టాడు. వారందరూ ఆ ఒక్కడిలోనే నిలవాలని కోరుకుంటారు.
ఆవిః సన్ నిహితం గుహా జరన్ నామ మహత్పదమ్ । తత్రేదం సర్వమార్పితమేజత్ప్రాణత్ప్రతిష్ఠితమ్
ప్రత్యక్షంగా కనిపిస్తూ, అంతర్లీనంగా దాగి, పురాతనమైన గొప్ప స్థానం. అందులో ఈ మొత్తం స్థిరంగా ఉంది, కదులుతుంది, ఊపిరి పీలుస్తుంది, నిలబడింది.
ఏకచక్రం వర్తత ఏకనేమి సహస్రాక్షరం ప్ర పురో ని పశ్చా । అర్ధేన విశ్వం భువనం జజాన యదస్యార్ధం క్వ తద్బభూవ
ఒకే చక్రం, ఒకే నాభితో, వెయ్యి అచ్చు పళ్లతో ముందుకు వెనక్కు తిరుగుతోంది. దాని సగంతో ఈ జగత్తు అంతా పుట్టింది. మరి మిగిలిన సగం ఎక్కడికి పోయింది?
పఞ్చవాహీ వహత్యగ్రమేషాం ప్రష్టయో యుక్తా అనుసంవహన్తి । అయాతమస్య దదృశే న యాతం పరం నేదీయోఽవరం దవీయః
ఐదు పశువులు లాగుతూ, వాటిలో ముందువాటే ముందుకు పోతున్నాయి. పరిగడులు కట్టబడి, ఒకదాని వెంట ఒకటి సాగిపోతున్నాయి. దాని ప్రయాణం ఎవరికీ కనబడదు, అది ఎక్కడికి పోయిందో ఎవరికీ తెలియదు. ఒకటి దగ్గర కాదు, మరొకటి దూరం కాదు.
తిర్యగ్బిలశ్చమస ఊర్ధ్వబుధ్నస్తస్మిన్ యశో నిహితం విశ్వరూపమ్ । తదాసత ఋషయః సప్త సాకం యే అస్య గోపా మహతో బభూవుః
ఆ కమండలువు అడ్డంగా ఉంది, దాని అడుగు పైవైపున ఉంది. అందులో అనేక రూపాల మహిమ దాగి ఉంది. అక్కడ ఏడుగురు ఋషులు కూర్చొని, దాని గొప్పదనాన్ని కాపాడేవారయ్యారు.
యా పురస్తాద్యుజ్యతే యా చ పశ్చాద్యా విశ్వతో యుజ్యతే యా చ సర్వతః । యయా యజ్ఞః ప్రాఙ్తాయతే తాం త్వా పృచ్ఛామి కతమా సర్చామ్
ముందు కట్టినదీ, వెనుక కట్టినదీ, చుట్టూ అన్నీ కట్టినదీ, అన్నివైపులా కట్టినదీ — యజ్ఞం ముందుకు సాగించేది వాటిలో ఏది? నిన్ను అడుగుతున్నాను, ఆ శ్లోకం ఏది?
{౨౬} యదేజతి పతతి యచ్చ తిష్ఠతి ప్రాణదప్రాణన్ నిమిషచ్చ యద్భువత్। తద్దాధార పృథివీం విశ్వరూపం తత్సంభూయ భవత్యేకమేవ
ఏది కదులుతుందో, ఎగురుతుందో, నిలబడుతుందో, ఊపిరి తీసుకుంటుందో, తీసుకోకపోతుందో, కన్ను మూస్తుందో, అవుతుందో — ఇవన్నీ అనేక రూపాల భూమిని ఆయన దారుస్తున్నాడు. ఇవన్నీ కలిసిపోతే ఒక్కటే అవుతాయి.
అనన్తం వితతం పురుత్రానన్తమన్తవచ్చా సమన్తే । తే నాకపాలశ్చరతి విచిన్వన్ విద్వాన్ భూతముత భవ్యమస్య
అది అంతులేని, ఎన్నో చోట్ల వ్యాపించినది, అనంతమైనది, అయినా అన్ని వైపులా పరిమితమైనది. ఆ స్వర్గపాలకుడు, జ్ఞాని, గతమైనదీ, రాబోయేదీ వెతుకుతూ తిరుగుతున్నాడు.
ప్రజాపతిశ్చరతి గర్భే అన్తరదృశ్యమానో బహుధా వి జాయతే । అర్ధేన విశ్వం భువనం జజాన యదస్యార్ధం కతమః స కేతుః
ప్రజాపతి గర్భంలో కదులుతూ, కనబడకుండా, అనేక రూపాల్లో పుడుతున్నాడు. తన సగంతో ఈ జగత్తు అంతా పుట్టించాడు. మరి మిగిలిన సగం ఏ సంకేతంగా ఉంది?
ఊర్ధ్వం భరన్తముదకం కుమ్భేనేవోదహార్యమ్ । పశ్యన్తి సర్వే చక్షుషా న సర్వే మనసా విదుః
ఆయన నీటిని పైకి మోస్తున్నాడు, ఒక గిన్నెతో తీసుకురావడంలా. అందరూ ఆయనను కన్నులతో చూస్తారు, కాని అందరూ మనసుతో తెలుసుకోరు.
దూరే పూర్ణేన వసతి దూర ఊనేన హీయతే । మహద్యక్షం భువనస్య మధ్యే తస్మై బలిం రాష్ట్రభృతో భరన్తి
పూర్తిగా ఉన్నప్పుడు ఆయన దూరంగా ఉంటాడు, లోటుగా ఉన్నప్పుడు ఆయన మరింత దూరమవుతాడు. ఈ ప్రపంచ మధ్యలో ఉన్న మహా యజమానికి రాజులు బలి సమర్పిస్తారు.
యతః సూర్యః ఉదేత్యస్తం యత్ర చ గచ్ఛతి । తదేవ మన్యేఽహం జ్యేష్ఠం తదు నాత్యేతి కిం చన
ఎక్కడి నుంచి సూర్యుడు ఉదయిస్తాడో, ఎక్కడి వద్ద అస్తమిస్తాడో — అదే నాకు గొప్పది అనిపిస్తుంది. దానిని మించి మరొకటి లేదు.
యే అర్వాఙ్మధ్య ఉత వా పురాణం వేదం విద్వాంసమభితో వదన్తి । ఆదిత్యమేవ తే పరి వదన్తి సర్వే అగ్నిం ద్వితీయం త్రివృతం చ హంసమ్
ఇప్పటి విషయాలు, మధ్యలోని విషయాలు, పాత జ్ఞానం గురించి మాట్లాడేవారు అందరూ సూర్యునే మొదటిగా, అగ్నినే రెండవదిగా, మూడు రెక్కల హంసను కూడా చెబుతారు.
సహస్రాహ్ణ్యం వియతావస్య పక్షౌ హరేర్హంసస్య పతతః స్వర్గమ్ । స దేవాన్త్సర్వాన్ ఉరస్యుపదద్య సంపశ్యన్ యాతి భువనాని విశ్వా
వెయ్యి రోజులతో, ఆ వేగవంతమైన హంసకి రెండు రెక్కలు ఆకాశంలో స్వర్గానికి ఎగురుతాయి. ఆ హంస తన హృదయంపై దేవతలందరినీ పెట్టుకుని, అన్ని లోకాలను చూస్తూ ప్రయాణిస్తుంది.
సత్యేనోర్ధ్వస్తపతి బ్రహ్మణార్వాఙ్వి పశ్యతి । ప్రాణేన తిర్యఙ్ప్రాణతి యస్మిన్ జ్యేష్ఠమధి శ్రితమ్
సత్యంతో పైకి ప్రకాశిస్తాడు, బ్రహ్మవాక్కుతో కిందికి చూస్తాడు. ప్రాణంతో అడ్డంగా కదులుతాడు. అందులోనే గొప్పదైనది స్థిరంగా ఉంది.
యో వై తే విద్యాదరణీ యాభ్యాం నిర్మథ్యతే వసు । స విద్వాన్ జ్యేష్ఠం మన్యేత స విద్యాద్బ్రాహ్మణం మహత్
నీ రెండు అరణిలను ఎవరైనా తెలుసుకుంటే, వాటితో ధనం పొందవచ్చు. అలాంటి జ్ఞాని గొప్పదైనదిగా భావించాలి. అతడు మహా బ్రాహ్మణుడిని తెలుసుకోవాలి.
{౨౭} అపాదగ్రే సమభవత్సో అగ్రే స్వరాభరత్। చతుష్పాద్భూత్వా భోగ్యః సర్వమాదత్త భోజనమ్
ముందుగా ఆయనకు పాదాలు లేవు, ఆ తర్వాత స్వరం పుట్టించాడు. నాలుగు పాదాలతో, అనుభవానికి యోగ్యుడై, అన్నీ భోజనాలను స్వీకరించాడు.
భోగ్యో భవదథో అన్నమదద్బహు । యో దేవముత్తరావన్తముపాసాతై సనాతనమ్
అతడు అనుభవానికి యోగ్యుడయ్యాడు, ఆ తర్వాత ఎక్కువ భోజనం ఇచ్చాడు. ఎవరు శాశ్వతుడైన, పరమదైవాన్ని ఆరాధిస్తారో వారు ఆయనను పొందుతారు.
సనాతనమేనమాహురుతాద్య స్యాత్పునర్ణవః । అహోరాత్రే ప్ర జాయేతే అన్యో అన్యస్య రూపయోః
అతడిని శాశ్వతుడని అంటారు, అయినా ఈరోజు కొత్తగా అవుతాడు. పగలు, రాత్రి రెండూ పుట్టి, ఒక్కొక్కటి ఒక్కొక్క రూపంలో ఉంటాయి.
శతం సహస్రమయుతం న్యర్బుదమసంఖ్యేయం స్వమస్మిన్ నివిష్టమ్ । తదస్య ఘ్నన్త్యభిపశ్యత ఏవ తస్మాద్దేవో రోచతేష ఏతత్
వంద, వెయ్యి, పదివేలు, కోటిలు — లెక్కలేనన్ని భాగాలు ఆయనలోనే ఉన్నాయి. వాటిని చూసి కొందరు కొట్టినా, అందుకే ఆ దేవుడు వెలుగుతాడు — ఇదే అది.
బాలాదేకమణీయస్కముతైకం నేవ దృశ్యతే । తతః పరిష్వజీయసీ దేవతా సా మమ ప్రియా
ఒకటి చిన్న పిల్లలా ఉంది, మరొకటి ఎంతో చిన్నది, ఇంకొకటి కనబడదు కూడా. వాటన్నింటికంటే దగ్గరగా ఉండే ఆ దేవత నాకు ఎంతో ప్రియంగా ఉంది.
ఇయం కల్యాణ్యజరా మర్త్యస్యామృతా గృహే । యస్మై కృతా శయే స యశ్చకార జజార సః
ఈ కల్యాణి, వృద్ధి లేకుండా, మరణించని ఆమె, మానవుని ఇంట్లో అమృతం లాంటిదిగా ఉంది. ఎవరి కోసం ఆమె పరచబడి ఉంటే, ఎవరు ఆమెను తయారు చేసారో, వారు అలసిపోతారు.
త్వం స్త్రీ త్వం పుమాన్ అసి త్వం కుమార ఉత వా కుమారీ॥ త్వం జీర్ణో దణ్డేన వఞ్చసి త్వం జాతో భవసి విశ్వతోముఖః
నీవు స్త్రీ, నీవు పురుషుడు, నీవు బాలుడు, నీవు బాలిక కూడా. నీవు దండుతో నడిచే వృద్ధుడివి, నీవు పుట్టి, అన్ని దిక్కులనూ చూసే వాడివి.
ఉతైషాం పితోత వా పుత్ర ఏషాముతైషాం జ్యేష్ఠ ఉత వా కనిష్ఠః । ఏకో హ దేవో మనసి ప్రవిష్టః ప్రథమో జాతః స ఉ గర్భే అన్తః
నీవు వారి తండ్రివి, లేదా వారి కుమారుడివి; నీవు వారిలో పెద్దవాడివి, లేదా చిన్నవాడివి. ఒకే దేవుడు మనస్సులో ప్రవేశించి, మొదటగా పుట్టాడు; అతడు గర్భంలో ఉన్నాడు.
పూర్ణాత్పూర్ణముదచతి పూర్ణం పూర్ణేన సిచ్యతే । ఉతో తదద్య విద్యామ యతస్తత్పరిషిచ్యతే
పూర్తిగా ఉన్నదానిలోంచి మరో పూర్తి వస్తుంది; పూర్తి, పూర్తితో నిండిపోతుంది. అది ఎక్కడి నుంచి ఉప్పొంగుతుందో, మనం ఈ రోజు తెలుసుకోవాలని కోరుకుందాం.
ఏషా సనత్నీ సనమేవ జాతైషా పురాణీ పరి సర్వం బభూవ । మహీ దేవ్యుషసో విభాతీ సైకేనైకేన మిషతా వి చష్టే
ఈమె శాశ్వతమైనది, ఎప్పటికీ కొత్తదిగా పుడుతూ, పాతదిగా మారింది; ఆమె అన్నింటిలోనూ వ్యాపించింది. మహాదేవి, ఉదయం వెలుగులా ప్రకాశిస్తుంది; ప్రతి ఒక్కరికి ఆమె కనబడుతుంది.
{౨౮} అవిర్వై నామ దేవతర్తేనాస్తే పరీవృతా । తస్యా రూపేణేమే వృక్షా హరితా హరితస్రజః
అవిర్వై అనే పేరుగల ఆ దేవత అన్నింటినీ చుట్టుముట్టి ఉంది. ఆమె రూపంతో ఈ చెట్లు ఆకుపచ్చగా, ఆకుల అలంకారాలతో మెరిసిపోతున్నాయి.
అన్తి సన్తం న జహాత్యన్తి సన్తం న పశ్యతి । దేవస్య పశ్య కావ్యం న మమార న జీర్యతి
దగ్గర ఉన్నవాడిని ఆమె వదలదు, కానీ దగ్గర ఉన్నవాడిని చూడదు. ఆ దేవుని అద్భుతాన్ని చూడు: ఆమె మరణించదు, వృద్ధిపోదు కూడా.
అపూర్వేణేషితా వాచస్తా వదన్తి యథాయథమ్ । వదన్తీర్యత్ర గచ్ఛన్తి తదాహుర్బ్రాహ్మణం మహత్
అద్వితీయమైనదానితో ప్రేరేపితులై వారు యథావిధిగా మాటలు చెబుతారు. వారు ఎక్కడికి పోయినా, మాట్లాడేవారిని గొప్ప బ్రాహ్మణుడని అంటారు.
యత్ర దేవాశ్చ మనుష్యాశ్చారా నాభావివ శ్రితాః । అపాం త్వా పుష్పం పృఛామి యత్ర తన్ మాయయా హితమ్
దేవతలు, మనుషులు చక్రం నాభిలా స్థిరంగా ఉన్న చోట, నీటిలో పువ్వు, నేను నిన్నడుగుతున్నాను — అది ఎక్కడ ఉందో, మాయతో దాచబడింది.