స్కమ్భే లోకాః స్కమ్భే తపః స్కమ్భేఽధ్యృతమాహితమ్ । స్కమ్భ త్వా వేద ప్రత్యక్షమిన్ద్రే సర్వం సమాహితమ్
స్కంభునిలోనే లోకాలు, స్కంభునిలోనే తపస్సు, స్కంభునిలోనే ధర్మం స్థిరంగా ఉన్నాయి; స్కంభా, నిన్ను నేను ప్రత్యక్షంగా తెలుసుకున్నాను — నీలో, ఇంద్రా, అన్నీ స్థిరంగా ఉన్నాయి.
ఇన్ద్రే లోకా ఇన్ద్రే తప ఇన్ద్రేఽధ్యృతమాహితమ్ । ఇన్ద్రం త్వా వేద ప్రత్యక్షం స్కమ్భే సర్వం ప్రతిష్ఠితమ్
ఇంద్రునిలోనే లోకాలు, ఇంద్రునిలోనే తపస్సు, ఇంద్రునిలోనే ధర్మం స్థిరంగా ఉన్నాయి; ఇంద్రా, నిన్ను నేను ప్రత్యక్షంగా తెలుసుకున్నాను — స్కంభునిలో అన్నీ నిలిచినవి.
{౨౪} నామ నామ్నా జోహవీతి పురా సూర్యాత్పురోషసః । యదజః ప్రథమం సంబభూవ స హ తత్స్వరాజ్యమియాయ యస్మాన్ నాన్యత్పరమస్తి భూతమ్
పూర్వం, సూర్యుని దగ్గర, ఉదయకాలంలో, ఆయన పేరును పేరుతో పిలిచాడు; అజుడు మొదట జన్మించినప్పుడు, ఆ ధ్వనికి అధిపత్యాన్ని పొందాడు — దాని కంటే పైగా, గతమైనదిగా మరొకటి లేదు.
యస్య భూమిః ప్రమాన్తరిక్షముతోదరమ్ । దివం యశ్చక్రే మూర్ధానం తస్మై జ్యేష్ఠాయ బ్రహ్మణే నమః
యవనికి భూమి, విశాలమైన మధ్యలోకం, గర్భం అతనిదే; ఆకాశాన్ని తలగా చేసుకున్న అతని పెద్ద బ్రహ్మకు నమస్కారం.
యస్య సూర్యశ్చక్షుశ్చన్ద్రమాశ్చ పునర్ణవః । అగ్నిం యశ్చక్ర ఆస్యం తస్మై జ్యేష్ఠాయ బ్రహ్మణే నమః
ఎవరికి సూర్యుడు కంటి వలె, చంద్రుడు ఎప్పుడూ కొత్తగా కనిపించేవాడో, ఎవరు అగ్నిని నోటిగా చేసుకున్నారో, ఆ ప్రాచీన బ్రహ్మకు నమస్కారం.
యస్య వాతః ప్రాణాపానౌ చక్షురఙ్గిరసోఽభవన్ । దిశో యశ్చక్రే ప్రజ్ఞానీస్తస్మై జ్యేష్ఠాయ బ్రహ్మణే నమః
ఎవరి ఊపిరి వాయువుగా, ఆంగిరసులు చూపుగా, దిక్కులు జ్ఞానంగా ఉన్నాయో, ఆ ప్రాచీన బ్రహ్మకు నమస్కారం.
స్కమ్భో దాధార ద్యావాపృథివీ ఉభే ఇమే స్కమ్భో దాధారోర్వన్తరిక్షమ్ । స్కమ్భో దాధార ప్రదిశః షడుర్వీః స్కమ్భ ఇదం విశ్వం భువనమా వివేశ
స్కంభుడు ఆకాశాన్ని, భూమిని, విశాలమైన మధ్యలోని ప్రాంతాన్ని, ఆరు దిక్కులను నిలిపాడు. స్కంభుడు ఈ మొత్తం లోకాన్ని ప్రవేశించాడు.
యః శ్రమాత్తపసో జాతో లోకాన్త్సర్వాన్త్సమానశే । సోమం యశ్చక్రే కేవలం తస్మై జ్యేష్ఠాయ బ్రహ్మణే నమః
యవడు శ్రమతో, తపస్సుతో పుట్టి, అన్ని లోకాలలో సమంగా ఉండి, సోమాన్ని ఒంటరిగా సృష్టించాడో, ఆ ప్రాచీన బ్రహ్మకు నమస్కారం.
కథం వాతో నేలయతి కథం న రమతే మనః । కిమాపః సత్యం ప్రేప్సన్తీర్నేలయన్తి కదా చన
వాయువు ఎలా నిలవదు? మనసు ఎలా ఆనందించదు? నీళ్లు సత్యాన్ని కోరుకుంటూ ఎప్పుడూ ఎందుకు నిలవవు?
మహద్యక్షం భువనస్య మధ్యే తపసి క్రాన్తం సలిలస్య పృష్ఠే । తస్మిన్ ఛ్రయన్తే య ఉ కే చ దేవా వృక్షస్య స్కన్ధః పరిత ఇవ శాఖాః
ఈ లోకమధ్యంలో ఉన్న మహా అధిపతి, తపస్సులో స్థిరంగా, జలాల మీద నిలిచి ఉన్నవాడు—ఆయన మీద దేవతలందరూ, వృక్షపు కాండంపై శాఖలు వాలినట్లుగా, ఆధారపడుతున్నారు.
యస్మై హస్తాభ్యాం పాదాభ్యాం వాచా శ్రోత్రేణ చక్షుషా । యస్మై దేవాః సదా బలిం ప్రయచ్ఛన్తి విమితేఽమితం స్కమ్భం తం బ్రూహి కతమః స్విదేవ సః
దేవతలు చేతులతో, కాళ్లతో, మాటతో, చెవులతో, కళ్లతో ఎప్పుడూ బలిని సమర్పించేది ఎవరికో, ఆ కొలిచినంతగా కాని, కొలవలేనంతగా ఉన్న స్కంభుడు ఎవరో చెప్పు.
అప తస్య హతం తమో వ్యావృత్తః స పాప్మనా । సర్వాణి తస్మిన్ జ్యోతీంషి యాని త్రీణి ప్రజాపతౌ
ఆయన వల్ల చీకటి తొలగిపోతుంది, పాపంతో నశించిపోతుంది. ఆ ప్రాణికర్తలో మూడు జ్యోతులు అన్నీ ఉన్నాయి.
యో వేతసం హిరణ్యయం తిష్ఠన్తం సలిలే వేద । స వై గుహ్యః ప్రజాపతిః
నీళ్లలో నిలిచిన బంగారు ముల్లును ఎవడు తెలుసునో, వాడే అంతరంగ ప్రాణికర్త.
తన్త్రమేకే యువతీ విరూపే అభ్యాక్రామం వయతః షణ్మయూఖమ్ । ప్రాన్యా తన్తూంస్తిరతే ధత్తే అన్యా నాప వృఞ్జాతే న గమాతో అన్తమ్
కొంతమంది, రెండు యువతులు, ఆరు కిరణాలను అల్లుతూ, నూలు నడుస్తూ వస్తారు. ఒకరు ముందుకు నూలు పొడిగిస్తారు, మరొకరు వాటిని తీసివేయరు, చివరకు చేరరు కూడా.
తయోరహం పరినృత్యన్త్యోరివ న వి జానామి యతరా పరస్తాత్। పుమాన్ ఏనద్వయత్యుద్గృణన్తి పుమాన్ ఏనద్వి జభారాధి నాకే
ఆ ఇద్దరు చుట్టూ నర్తించేవారిలో ఎవరు పైకి ఉన్నారో నాకు తెలియదు. పురుషుడు దీనిని స్తుతిస్తాడు, వాడే దీనిని ఆకాశంలో మోస్తాడు.
ఇమే మయూఖా ఉప తస్తభుర్దివం సామాని చక్రుస్తసరాణి వాతవే
ఈ కిరణాలు ఆకాశాన్ని నిలబెట్టాయి, వాయువుకోసం అన్ని గీతలను సృష్టించాయి.
10.8 యో భూతం చ భవ్యం చ సర్వం యశ్చాధితిష్ఠతి । స్వర్యస్య చ కేవలం తస్మై జ్యేష్ఠాయ బ్రహ్మణే నమః
ఏవడు గతమూ, భవిష్యత్తూ అన్నిటినీ నిలిపి, స్వర్గానికి ఏకైక అధిపతిగా ఉన్నాడో, ఆ ప్రాచీన బ్రహ్మకు నమస్కారం.
స్కమ్భేనేమే విష్టభితే ద్యౌశ్చ భూమిశ్చ తిష్ఠతః । స్కమ్భ ఇదం సర్వమాత్మన్వద్యత్ప్రాణన్ నిమిషచ్చ యత్
స్కంభుడిచేత ఆకాశం, భూమి నిలబడినవి. స్కంభుడే ఈ మొత్తం, ఊపిరి పీల్చేది, కన్ను మూసేది, కదిలేది అన్నీ.
తిస్రో హ ప్రజా అత్యాయమాయన్ న్యన్యా అర్కమభితోఽవిశన్త । బృహన్ హ తస్థౌ రజసో విమానో హరితో హరిణీరా వివేశ
మూడు సంతానాలు ముందుకు పోయాయి, మరికొన్ని అన్ని వైపులా సూర్యునిలో ప్రవేశించాయి. విస్తారంగా ఉన్నవాడు, ఆ రాజ్య పరిమాణంగా నిలిచి, బంగారు కదులే కోళ్లలోకి ప్రవేశించాడు.
ద్వాదశ ప్రధయశ్చక్రమేకం త్రీణి నభ్యాని క ఉ తచ్చికేత । తత్రాహతాస్త్రీణి శతాని శఙ్కవః షష్టిశ్చ ఖీలా అవిచాచలా యే
పన్నెండు spokes, ఒక చక్రం, మూడు నాభులు—దీనిని ఎవరు తెలుసుకోగలరు? అక్కడ మూడు వందల అరవై మేకులు, అరవై స్థిరంగా ఉండే పాళ్లు ఉన్నాయి.
ఇదం సవితర్వి జానీహి షడ్యమా ఏక ఏకజః । తస్మిన్ హాపిత్వమిచ్ఛన్తే య ఏషామేక ఏకజః
సవితా! ఇది తెలుసుకో: ఆరుగురు కలిసిపుట్టారు, ఒకరు ఒంటరిగా పుట్టాడు. వారందరూ ఆ ఒక్కడిలోనే నిలవాలని కోరుకుంటారు.
ఆవిః సన్ నిహితం గుహా జరన్ నామ మహత్పదమ్ । తత్రేదం సర్వమార్పితమేజత్ప్రాణత్ప్రతిష్ఠితమ్
ప్రత్యక్షంగా కనిపిస్తూ, అంతర్లీనంగా దాగి, పురాతనమైన గొప్ప స్థానం. అందులో ఈ మొత్తం స్థిరంగా ఉంది, కదులుతుంది, ఊపిరి పీలుస్తుంది, నిలబడింది.
ఏకచక్రం వర్తత ఏకనేమి సహస్రాక్షరం ప్ర పురో ని పశ్చా । అర్ధేన విశ్వం భువనం జజాన యదస్యార్ధం క్వ తద్బభూవ
ఒకే చక్రం, ఒకే నాభితో, వెయ్యి అచ్చు పళ్లతో ముందుకు వెనక్కు తిరుగుతోంది. దాని సగంతో ఈ జగత్తు అంతా పుట్టింది. మరి మిగిలిన సగం ఎక్కడికి పోయింది?
పఞ్చవాహీ వహత్యగ్రమేషాం ప్రష్టయో యుక్తా అనుసంవహన్తి । అయాతమస్య దదృశే న యాతం పరం నేదీయోఽవరం దవీయః
ఐదు పశువులు లాగుతూ, వాటిలో ముందువాటే ముందుకు పోతున్నాయి. పరిగడులు కట్టబడి, ఒకదాని వెంట ఒకటి సాగిపోతున్నాయి. దాని ప్రయాణం ఎవరికీ కనబడదు, అది ఎక్కడికి పోయిందో ఎవరికీ తెలియదు. ఒకటి దగ్గర కాదు, మరొకటి దూరం కాదు.
తిర్యగ్బిలశ్చమస ఊర్ధ్వబుధ్నస్తస్మిన్ యశో నిహితం విశ్వరూపమ్ । తదాసత ఋషయః సప్త సాకం యే అస్య గోపా మహతో బభూవుః
ఆ కమండలువు అడ్డంగా ఉంది, దాని అడుగు పైవైపున ఉంది. అందులో అనేక రూపాల మహిమ దాగి ఉంది. అక్కడ ఏడుగురు ఋషులు కూర్చొని, దాని గొప్పదనాన్ని కాపాడేవారయ్యారు.
యా పురస్తాద్యుజ్యతే యా చ పశ్చాద్యా విశ్వతో యుజ్యతే యా చ సర్వతః । యయా యజ్ఞః ప్రాఙ్తాయతే తాం త్వా పృచ్ఛామి కతమా సర్చామ్
ముందు కట్టినదీ, వెనుక కట్టినదీ, చుట్టూ అన్నీ కట్టినదీ, అన్నివైపులా కట్టినదీ — యజ్ఞం ముందుకు సాగించేది వాటిలో ఏది? నిన్ను అడుగుతున్నాను, ఆ శ్లోకం ఏది?
{౨౬} యదేజతి పతతి యచ్చ తిష్ఠతి ప్రాణదప్రాణన్ నిమిషచ్చ యద్భువత్। తద్దాధార పృథివీం విశ్వరూపం తత్సంభూయ భవత్యేకమేవ
ఏది కదులుతుందో, ఎగురుతుందో, నిలబడుతుందో, ఊపిరి తీసుకుంటుందో, తీసుకోకపోతుందో, కన్ను మూస్తుందో, అవుతుందో — ఇవన్నీ అనేక రూపాల భూమిని ఆయన దారుస్తున్నాడు. ఇవన్నీ కలిసిపోతే ఒక్కటే అవుతాయి.
అనన్తం వితతం పురుత్రానన్తమన్తవచ్చా సమన్తే । తే నాకపాలశ్చరతి విచిన్వన్ విద్వాన్ భూతముత భవ్యమస్య
అది అంతులేని, ఎన్నో చోట్ల వ్యాపించినది, అనంతమైనది, అయినా అన్ని వైపులా పరిమితమైనది. ఆ స్వర్గపాలకుడు, జ్ఞాని, గతమైనదీ, రాబోయేదీ వెతుకుతూ తిరుగుతున్నాడు.
ప్రజాపతిశ్చరతి గర్భే అన్తరదృశ్యమానో బహుధా వి జాయతే । అర్ధేన విశ్వం భువనం జజాన యదస్యార్ధం కతమః స కేతుః
ప్రజాపతి గర్భంలో కదులుతూ, కనబడకుండా, అనేక రూపాల్లో పుడుతున్నాడు. తన సగంతో ఈ జగత్తు అంతా పుట్టించాడు. మరి మిగిలిన సగం ఏ సంకేతంగా ఉంది?
ఊర్ధ్వం భరన్తముదకం కుమ్భేనేవోదహార్యమ్ । పశ్యన్తి సర్వే చక్షుషా న సర్వే మనసా విదుః
ఆయన నీటిని పైకి మోస్తున్నాడు, ఒక గిన్నెతో తీసుకురావడంలా. అందరూ ఆయనను కన్నులతో చూస్తారు, కాని అందరూ మనసుతో తెలుసుకోరు.