కియతా స్కమ్భః ప్ర వివేశ భూతం కియద్భవిష్యదన్వాశయేఽస్య । ఏకం యదఙ్గమకృణోత్సహస్రధా కియతా స్కమ్భః ప్ర వివేశ తత్ర
భూతకాలంలో, భవిష్యత్తులో స్కంభుడు ఎంతవరకు ప్రవేశించాడు? ఒక భాగాన్ని వెయ్యి భాగాలుగా చేసినప్పుడు, స్కంభుడు ఎంతవరకు లోనికి ప్రవేశించాడు?
యత్ర లోకామ్శ్చ కోశాంశ్చాపో బ్రహ్మ జనా విదుః । అసచ్చ యత్ర సచ్చాన్త స్కమ్భం తం బ్రూహి కతమః స్విదేవ సః
ఎక్కడ ప్రజలు లోకాలు, ఆవరణలు, నీళ్లు, బ్రహ్మను తెలుసుకుంటారు? ఎక్కడ సత్, అసత్ కలుస్తాయో, ఆ స్కంభుడు ఎవరో చెప్పు.
{౨౨} యత్ర తపః పరాక్రమ్య వ్రతం ధారయత్యుత్తరమ్ । ఋతం చ యత్ర శ్రద్ధా చాపో బ్రహ్మ సమాహితాః స్కమ్భం తం బ్రూహి కతమః స్విదేవ సః
ఎక్కడ తపస్సు పరాకాష్ఠకు చేరి వ్రతాన్ని నిలబెడుతుంది? ఎక్కడ సత్యం, విశ్వాసం, నీళ్లు, బ్రహ్మం సమకూరుతాయో, ఆ స్కంభుడు ఎవరో చెప్పు.
యస్మిన్ భూమిరన్తరిక్షం ద్యౌర్యస్మిన్న్ అధ్యాహితా । యత్రాగ్నిశ్చన్ద్రమాః సూర్యో వాతస్తిష్ఠన్త్యార్పితాః స్కమ్భం తం బ్రూహి కతమః స్విదేవ సః
ఎవరిలో భూమి, మధ్యాకాశం, ఆకాశం స్థాపించబడ్డాయో, ఎక్కడ అగ్ని, చంద్రుడు, సూర్యుడు, వాయువు స్థిరంగా ఉన్నాయో, ఆ స్కంభుడు ఎవరో చెప్పు.
యస్య త్రయస్త్రింశద్దేవా అఙ్గే సర్వే సమాహితాః । స్కమ్భం తం బ్రూహి కతమః స్విదేవ సః
ఎవరి అవయవంలో ముప్పత్తుమూడు దేవతలు అన్నీ సమకూర్చబడ్డాయో, ఆ స్కంభుడు ఎవరో చెప్పు.
యత్ర ఋషయః ప్రథమజా ఋచః సామ యజుర్మహీ । ఏకర్షిర్యస్మిన్న్ ఆర్పితః స్కమ్భం తం బ్రూహి కతమః స్విదేవ సః
ఎక్కడ ప్రథమజన్మ కలిగిన ఋషులు, ఋక్, సామ, యజుర్వేదాలు, మహా భూమి స్థాపించబడ్డాయో, ఎక్కడ ఏక ఋషి స్థిరంగా ఉన్నాడో, ఆ స్కంభుడు ఎవరో చెప్పు.
యత్రామృతం చ మృత్యుశ్చ పురుషేఽధి సమాహితే । సముద్రో యస్య నాడ్యః పురుషేఽధి సమాహితాః స్కమ్భం తం బ్రూహి కతమః స్విదేవ సః
అమృతమూ, మరణమూ ఒకే వ్యక్తిలో స్థిరంగా ఉన్నప్పుడు, అతని నాడులు సముద్రంలా కలిసిపోయినప్పుడు — ఆ వ్యక్తిలో స్థిరంగా ఉన్న ఆ దేవుడు ఎవరో చెప్పు.
యస్య చతస్రః ప్రదిశో నాడ్యస్తిష్ఠన్తి ప్రథమాః । యజ్ఞో యత్ర పరాక్రాన్తః స్కమ్భం తం బ్రూహి కతమః స్విదేవ సః
నాలుగు దిక్కులు అతని నాడుల్లా నిలిచినప్పుడు, యజ్ఞం అక్కడ ముందుకు సాగినప్పుడు — ఆ దేవుడు ఎవరో చెప్పు.
యే పురుషే బ్రహ్మ విదుస్తే విదుః పరమేష్ఠినమ్ । యో వేద పరమేష్ఠినం యశ్చ వేద ప్రజాపతిమ్ । జ్యేష్ఠం యే బ్రాహ్మణం విదుస్తే స్కమ్భమనుసంవిదుః
వ్యక్తిలో బ్రహ్మాన్ని తెలిసినవారు, పరమేశ్వరుడిని కూడా తెలుసుకుంటారు. పరమేశ్వరుడిని తెలిసినవారు, ప్రజాపతిని తెలిసినవారు, పెద్దవాడైన బ్రాహ్మణుడిని తెలిసినవారు — వారే నిజంగా స్కంభాన్ని తెలుసుకుంటారు.
యస్య శిరో వైశ్వానరశ్చక్షురఙ్గిరసోఽభవన్ । అఙ్గాని యస్య యాతవః స్కమ్భం తం బ్రూహి కతమః స్విదేవ సః
యావనరుడు అతని తలగా, అంగిరసులు అతని కన్నులుగా, యాతవులు అతని అవయవాలుగా మారినప్పుడు — ఆ స్కంభుడు ఎవరో చెప్పు.
యస్య బ్రహ్మ ముఖమాహుర్జిహ్వాం మధుకశాముత । విరాజమూధో యస్యాహుః స్కమ్భం తం బ్రూహి కతమః స్విదేవ సః
అతని నోరు బ్రహ్మమని, నాలుక తీపిగా ఉందని, బుద్ధి విరాజ్ అని అంటారు — ఆ స్కంభుడు ఎవరో చెప్పు.
యస్మాదృచో అపాతక్షన్ యజుర్యస్మాదపాకషన్ । సామాని యస్య లోమాన్యథర్వాఙ్గిరసో ముఖం స్కమ్భం తం బ్రూహి కతమః స్విదేవ సః
ఋక్సూక్తులు అతనిలోంచి పలికినవి, యజుర్వేదం అతనిలోంచి వెలువడింది, అతని రోమాలు సామవేద గీతాలు, అతని నోరు అథర్వణుడు, అంగిరసుడు — ఆ స్కంభుడు ఎవరో చెప్పు.
{౨౩} అసచ్శాఖాం ప్రతిష్ఠన్తీం పరమమివ జనా విదుః । ఉతో సన్మన్యన్తేఽవరే యే తే శాఖాముపాసతే
ఏదీ లేని శాఖను కొందరు అత్యున్నతమైనదిగా భావిస్తారు; మరికొందరు, తక్కువవారు, ఆ శాఖను నిజమైనదిగా పూజిస్తారు.
యత్రాదిత్యాశ్చ రుద్రాశ్చ వసవశ్చ సమాహితాః । భూతం చ యత్ర భవ్యం చ సర్వే లోకాః ప్రతిష్ఠితాః స్కమ్భం తం బ్రూహి కతమః స్విదేవ సః
అక్కడ ఆదిత్యులు, రుద్రులు, వసువులు స్థిరంగా ఉన్నారు; అక్కడ గతమూ, భవిష్యత్తూ, అన్ని లోకాలు నిలిచినవి — ఆ స్కంభుడు ఎవరో చెప్పు.
యస్య త్రయస్త్రింశద్దేవా నిధిం రక్షన్తి సర్వదా । నిధిం తమద్య కో వేద యం దేవా అభిరక్షథ
ముప్పత్తి మూడు దేవతలు ఎప్పుడూ కాపాడే ధనాన్ని — ఆ దేవతలు కాపాడుతున్న ఆ ధనాన్ని ఈ రోజు ఎవరు తెలుసుకుంటారు?
యత్ర దేవా బ్రహ్మవిదో బ్రహ్మ జ్యేష్ఠముపాసతే । యో వై తాన్ విద్యాత్ప్రత్యక్షం స బ్రహ్మా వేదితా స్యాత్
బ్రహ్మాన్ని తెలిసిన దేవతలు, పెద్ద బ్రహ్మాన్ని పూజించే చోట — వారిని ప్రత్యక్షంగా తెలిసినవాడు బ్రహ్మాన్ని తెలిసినవాడవుతాడు.
బృహన్తో నామ తే దేవా యేఽసతః పరి జజ్ఞిరే । ఏకం తదఙ్గం స్కమ్భస్యాసదాహుః పరో జనాః
బృహంతులు అనే దేవతలు అసత్తులోంచి పుట్టారు; స్కంభుని ఒక అవయవం అసత్తే అని ప్రజలు అంటారు.
యత్ర స్కమ్భః ప్రజనయన్ పురాణం వ్యవర్తయత్। ఏకం తదఙ్గం స్కమ్భస్య పురాణమనుసంవిదుః
స్కంభుడు సంతానాన్ని సృష్టించి, పురాతనాన్ని విడిచిపెట్టిన చోట — స్కంభుని ఒక అవయవం పురాతనమని ప్రజలు తెలుసుకుంటారు.
యస్య త్రయస్త్రింశద్దేవా అఙ్గే గాత్రా విభేజిరే । తాన్ వై త్రయస్త్రింశద్దేవాన్ ఏకే బ్రహమవిదో విదుః
ముప్పత్తి మూడు దేవతలు ఒక అవయవంలో శరీరాన్ని విభజించుకున్నారు; బ్రహ్మాన్ని తెలిసిన కొందరు ఆ ముప్పత్తి మూడు దేవతలను తెలుసుకుంటారు.
హిరణ్యగర్భం పరమమనత్యుద్యం జనా విదుః । స్కమ్భస్తదగ్రే ప్రాసిఞ్చద్ధిరణ్యం లోకే అన్తరా
హిరణ్యగర్భుడు అత్యున్నతమైనవాడని, అతనికి సమానం లేడని ప్రజలు అంటారు; మొదట స్కంభుడు ఆ బంగారాన్ని లోకంలో ప్రవహింపజేశాడు.
స్కమ్భే లోకాః స్కమ్భే తపః స్కమ్భేఽధ్యృతమాహితమ్ । స్కమ్భ త్వా వేద ప్రత్యక్షమిన్ద్రే సర్వం సమాహితమ్
స్కంభునిలోనే లోకాలు, స్కంభునిలోనే తపస్సు, స్కంభునిలోనే ధర్మం స్థిరంగా ఉన్నాయి; స్కంభా, నిన్ను నేను ప్రత్యక్షంగా తెలుసుకున్నాను — నీలో, ఇంద్రా, అన్నీ స్థిరంగా ఉన్నాయి.
ఇన్ద్రే లోకా ఇన్ద్రే తప ఇన్ద్రేఽధ్యృతమాహితమ్ । ఇన్ద్రం త్వా వేద ప్రత్యక్షం స్కమ్భే సర్వం ప్రతిష్ఠితమ్
ఇంద్రునిలోనే లోకాలు, ఇంద్రునిలోనే తపస్సు, ఇంద్రునిలోనే ధర్మం స్థిరంగా ఉన్నాయి; ఇంద్రా, నిన్ను నేను ప్రత్యక్షంగా తెలుసుకున్నాను — స్కంభునిలో అన్నీ నిలిచినవి.
{౨౪} నామ నామ్నా జోహవీతి పురా సూర్యాత్పురోషసః । యదజః ప్రథమం సంబభూవ స హ తత్స్వరాజ్యమియాయ యస్మాన్ నాన్యత్పరమస్తి భూతమ్
పూర్వం, సూర్యుని దగ్గర, ఉదయకాలంలో, ఆయన పేరును పేరుతో పిలిచాడు; అజుడు మొదట జన్మించినప్పుడు, ఆ ధ్వనికి అధిపత్యాన్ని పొందాడు — దాని కంటే పైగా, గతమైనదిగా మరొకటి లేదు.
యస్య భూమిః ప్రమాన్తరిక్షముతోదరమ్ । దివం యశ్చక్రే మూర్ధానం తస్మై జ్యేష్ఠాయ బ్రహ్మణే నమః
యవనికి భూమి, విశాలమైన మధ్యలోకం, గర్భం అతనిదే; ఆకాశాన్ని తలగా చేసుకున్న అతని పెద్ద బ్రహ్మకు నమస్కారం.
యస్య సూర్యశ్చక్షుశ్చన్ద్రమాశ్చ పునర్ణవః । అగ్నిం యశ్చక్ర ఆస్యం తస్మై జ్యేష్ఠాయ బ్రహ్మణే నమః
ఎవరికి సూర్యుడు కంటి వలె, చంద్రుడు ఎప్పుడూ కొత్తగా కనిపించేవాడో, ఎవరు అగ్నిని నోటిగా చేసుకున్నారో, ఆ ప్రాచీన బ్రహ్మకు నమస్కారం.
యస్య వాతః ప్రాణాపానౌ చక్షురఙ్గిరసోఽభవన్ । దిశో యశ్చక్రే ప్రజ్ఞానీస్తస్మై జ్యేష్ఠాయ బ్రహ్మణే నమః
ఎవరి ఊపిరి వాయువుగా, ఆంగిరసులు చూపుగా, దిక్కులు జ్ఞానంగా ఉన్నాయో, ఆ ప్రాచీన బ్రహ్మకు నమస్కారం.
స్కమ్భో దాధార ద్యావాపృథివీ ఉభే ఇమే స్కమ్భో దాధారోర్వన్తరిక్షమ్ । స్కమ్భో దాధార ప్రదిశః షడుర్వీః స్కమ్భ ఇదం విశ్వం భువనమా వివేశ
స్కంభుడు ఆకాశాన్ని, భూమిని, విశాలమైన మధ్యలోని ప్రాంతాన్ని, ఆరు దిక్కులను నిలిపాడు. స్కంభుడు ఈ మొత్తం లోకాన్ని ప్రవేశించాడు.
యః శ్రమాత్తపసో జాతో లోకాన్త్సర్వాన్త్సమానశే । సోమం యశ్చక్రే కేవలం తస్మై జ్యేష్ఠాయ బ్రహ్మణే నమః
యవడు శ్రమతో, తపస్సుతో పుట్టి, అన్ని లోకాలలో సమంగా ఉండి, సోమాన్ని ఒంటరిగా సృష్టించాడో, ఆ ప్రాచీన బ్రహ్మకు నమస్కారం.
కథం వాతో నేలయతి కథం న రమతే మనః । కిమాపః సత్యం ప్రేప్సన్తీర్నేలయన్తి కదా చన
వాయువు ఎలా నిలవదు? మనసు ఎలా ఆనందించదు? నీళ్లు సత్యాన్ని కోరుకుంటూ ఎప్పుడూ ఎందుకు నిలవవు?
మహద్యక్షం భువనస్య మధ్యే తపసి క్రాన్తం సలిలస్య పృష్ఠే । తస్మిన్ ఛ్రయన్తే య ఉ కే చ దేవా వృక్షస్య స్కన్ధః పరిత ఇవ శాఖాః
ఈ లోకమధ్యంలో ఉన్న మహా అధిపతి, తపస్సులో స్థిరంగా, జలాల మీద నిలిచి ఉన్నవాడు—ఆయన మీద దేవతలందరూ, వృక్షపు కాండంపై శాఖలు వాలినట్లుగా, ఆధారపడుతున్నారు.