యస్మై త్వా యజ్ఞవర్ధన మణే ప్రత్యముచం శివమ్ । తం త్వం శతదక్షిణ మణే శ్రైష్ఠ్యాయ జిన్వతాత్
యజ్ఞాన్ని పెంచే మణి, నీవు ఎవరికైనా శుభాన్ని ఇచ్చినట్లయితే, శతదక్షిణ మణి, ఆ వ్యక్తికి శ్రేష్ఠతను ప్రసాదించు.
ఏతమిధ్మం సమాహితం జుషణో అగ్నే ప్రతి హర్య హోమైః । తస్మిన్ విధేమ సుమతిం స్వస్తి ప్రజాం చక్షుః పశూన్త్సమిద్ధే జాతవేదసి బ్రహ్మణా
అగ్ని దేవా, ఈ సిద్ధమైన ఇంధనాన్ని ఆనందంగా స్వీకరించు. బ్రాహ్మణుడు నిన్ను ప్రదీప్తం చేసినప్పుడు, నీలో మేము శుభం, సంతానం, చూపు, పశువులను స్థాపించగలుగుతాము.
10.7 కస్మిన్న్ అఙ్గే తపో అస్యాధి తిష్ఠతి కస్మిన్న్ అఙ్గ ఋతమస్యాధ్యాహితమ్ । క్వ వ్రతం క్వ శ్రద్ధాస్య తిష్ఠతి కస్మిన్న్ అఙ్గే సత్యమస్య ప్రతిష్ఠితమ్
ఆయనలో ఏ భాగంలో తపస్సు నిలిచి ఉంటుంది? ఏ భాగంలో సత్యం స్థాపించబడింది? ఆచరణ ఎక్కడ ఉంటుంది, విశ్వాసం ఎక్కడ నిలిచి ఉంటుంది, ఏ భాగంలో ఆయన నిజాయితీ ఆధారపడింది?
కస్మాదఙ్గాద్దీప్యతే అగ్నిరస్య కస్మాదఙ్గాత్పవతే మాతరిశ్వ । కస్మాదఙ్గాద్వి మిమీతేఽధి చన్ద్రమా మహ స్కమ్భస్య మిమానో అఙ్గమ్
ఆయనలో ఏ భాగం నుంచి అగ్ని వెలుగుతుంది? ఏ భాగం నుంచి వాయువు ఊదిపోతుంది? ఏ భాగం నుంచి చంద్రుడు కొలవబడతాడు, మహా స్కంభుని భాగంలా?
కస్మిన్న్ అఙ్గే తిష్ఠతి భూమిరస్య కస్మిన్న్ అఙ్గే తిష్ఠత్యన్తరిక్షమ్ । కస్మిన్న్ అఙ్గే తిష్ఠత్యాహితా ద్యౌః కస్మిన్న్ అఙ్గే తిష్ఠత్యుత్తరం దివః
ఆయనలో ఏ భాగంపై భూమి నిలిచి ఉంది? ఏ భాగంపై మధ్యాకాశం నిలిచి ఉంది? ఏ భాగంపై ఆకాశం స్థాపించబడింది? ఏ భాగంపై పరమాకాశం స్థిరంగా ఉంది?
క్వ ప్రేప్సన్ దీప్యత ఊర్ధ్వో అగ్నిః క్వ ప్రేప్సన్ పవతే మాతరిశ్వా । యత్ర ప్రేప్సన్తీరభియన్త్యావృతః స్కమ్భం తం బ్రూహి కతమః స్విదేవ సః
ఎక్కడ అగ్ని పైకి ఎగిసిపోతుంది? ఎక్కడ వాయువు ఊదిపోతుంది? ఎక్కడ నదులు కలిసిపోతాయి? ఆ స్కంభుడు ఎవరో చెప్పు.
క్వార్ధమాసాః క్వ యన్తి మాసాః సంవత్సరేణ సహ సంవిదానాః । యత్ర యన్త్యృతవో యత్రార్తవాః స్కమ్భం తం బ్రూహి కతమః స్విదేవ సః
అర్ధమాసాలు ఎక్కడికి పోతాయి? మాసాలు సంవత్సరంతో కలిసి ఎక్కడికి చేరతాయి? ఋతువులు, కాలాలు ఎక్కడికి పోతాయి? ఆ స్కంభుడు ఎవరో చెప్పు.
క్వ ప్రేప్సన్తీ యువతీ విరూపే అహోరాత్రే ద్రవతః సంవిదానే । యత్ర ప్రేప్సన్తీరభియన్త్యాపః స్కమ్భం తం బ్రూహి కతమః స్విదేవ సః
ఆ రెండు యువతులాంటి, వేర్వేరు రూపాలైన పగలు, రాత్రి ఎక్కడ కలుస్తాయి? ప్రవహించే నీళ్లు ఎక్కడ చేరతాయి? ఆ స్కంభుడు ఎవరో చెప్పు.
యస్మిన్త్స్తబ్ధ్వా ప్రజాపతిర్లోకాన్త్సర్వామధారయత్। స్కమ్భం తం బ్రూహి కతమః స్విదేవ సః
ప్రజాపతి అన్ని లోకాలను ఎవరిలో స్థాపించి నిలిపాడో, ఆ స్కంభుడు ఎవరో చెప్పు.
యత్పరమమవమం యచ్చ మధ్యమం ప్రజాపతిః ససృజే విశ్వరూపమ్ । కియతా స్కమ్భః ప్ర వివేశ తత్ర యన్ న ప్రావిశత్కియత్తద్బభూవ
ప్రముఖమైనది, తక్కువది, మధ్యమమైనది అన్నీ ప్రజాపతి అన్ని రూపాలుగా సృష్టించినప్పుడు, స్కంభుడు ఎంతవరకు లోనికి ప్రవేశించాడు? ఎంత బయటే మిగిలిపోయింది?
కియతా స్కమ్భః ప్ర వివేశ భూతం కియద్భవిష్యదన్వాశయేఽస్య । ఏకం యదఙ్గమకృణోత్సహస్రధా కియతా స్కమ్భః ప్ర వివేశ తత్ర
భూతకాలంలో, భవిష్యత్తులో స్కంభుడు ఎంతవరకు ప్రవేశించాడు? ఒక భాగాన్ని వెయ్యి భాగాలుగా చేసినప్పుడు, స్కంభుడు ఎంతవరకు లోనికి ప్రవేశించాడు?
యత్ర లోకామ్శ్చ కోశాంశ్చాపో బ్రహ్మ జనా విదుః । అసచ్చ యత్ర సచ్చాన్త స్కమ్భం తం బ్రూహి కతమః స్విదేవ సః
ఎక్కడ ప్రజలు లోకాలు, ఆవరణలు, నీళ్లు, బ్రహ్మను తెలుసుకుంటారు? ఎక్కడ సత్, అసత్ కలుస్తాయో, ఆ స్కంభుడు ఎవరో చెప్పు.
{౨౨} యత్ర తపః పరాక్రమ్య వ్రతం ధారయత్యుత్తరమ్ । ఋతం చ యత్ర శ్రద్ధా చాపో బ్రహ్మ సమాహితాః స్కమ్భం తం బ్రూహి కతమః స్విదేవ సః
ఎక్కడ తపస్సు పరాకాష్ఠకు చేరి వ్రతాన్ని నిలబెడుతుంది? ఎక్కడ సత్యం, విశ్వాసం, నీళ్లు, బ్రహ్మం సమకూరుతాయో, ఆ స్కంభుడు ఎవరో చెప్పు.
యస్మిన్ భూమిరన్తరిక్షం ద్యౌర్యస్మిన్న్ అధ్యాహితా । యత్రాగ్నిశ్చన్ద్రమాః సూర్యో వాతస్తిష్ఠన్త్యార్పితాః స్కమ్భం తం బ్రూహి కతమః స్విదేవ సః
ఎవరిలో భూమి, మధ్యాకాశం, ఆకాశం స్థాపించబడ్డాయో, ఎక్కడ అగ్ని, చంద్రుడు, సూర్యుడు, వాయువు స్థిరంగా ఉన్నాయో, ఆ స్కంభుడు ఎవరో చెప్పు.
యస్య త్రయస్త్రింశద్దేవా అఙ్గే సర్వే సమాహితాః । స్కమ్భం తం బ్రూహి కతమః స్విదేవ సః
ఎవరి అవయవంలో ముప్పత్తుమూడు దేవతలు అన్నీ సమకూర్చబడ్డాయో, ఆ స్కంభుడు ఎవరో చెప్పు.
యత్ర ఋషయః ప్రథమజా ఋచః సామ యజుర్మహీ । ఏకర్షిర్యస్మిన్న్ ఆర్పితః స్కమ్భం తం బ్రూహి కతమః స్విదేవ సః
ఎక్కడ ప్రథమజన్మ కలిగిన ఋషులు, ఋక్, సామ, యజుర్వేదాలు, మహా భూమి స్థాపించబడ్డాయో, ఎక్కడ ఏక ఋషి స్థిరంగా ఉన్నాడో, ఆ స్కంభుడు ఎవరో చెప్పు.
యత్రామృతం చ మృత్యుశ్చ పురుషేఽధి సమాహితే । సముద్రో యస్య నాడ్యః పురుషేఽధి సమాహితాః స్కమ్భం తం బ్రూహి కతమః స్విదేవ సః
అమృతమూ, మరణమూ ఒకే వ్యక్తిలో స్థిరంగా ఉన్నప్పుడు, అతని నాడులు సముద్రంలా కలిసిపోయినప్పుడు — ఆ వ్యక్తిలో స్థిరంగా ఉన్న ఆ దేవుడు ఎవరో చెప్పు.
యస్య చతస్రః ప్రదిశో నాడ్యస్తిష్ఠన్తి ప్రథమాః । యజ్ఞో యత్ర పరాక్రాన్తః స్కమ్భం తం బ్రూహి కతమః స్విదేవ సః
నాలుగు దిక్కులు అతని నాడుల్లా నిలిచినప్పుడు, యజ్ఞం అక్కడ ముందుకు సాగినప్పుడు — ఆ దేవుడు ఎవరో చెప్పు.
యే పురుషే బ్రహ్మ విదుస్తే విదుః పరమేష్ఠినమ్ । యో వేద పరమేష్ఠినం యశ్చ వేద ప్రజాపతిమ్ । జ్యేష్ఠం యే బ్రాహ్మణం విదుస్తే స్కమ్భమనుసంవిదుః
వ్యక్తిలో బ్రహ్మాన్ని తెలిసినవారు, పరమేశ్వరుడిని కూడా తెలుసుకుంటారు. పరమేశ్వరుడిని తెలిసినవారు, ప్రజాపతిని తెలిసినవారు, పెద్దవాడైన బ్రాహ్మణుడిని తెలిసినవారు — వారే నిజంగా స్కంభాన్ని తెలుసుకుంటారు.
యస్య శిరో వైశ్వానరశ్చక్షురఙ్గిరసోఽభవన్ । అఙ్గాని యస్య యాతవః స్కమ్భం తం బ్రూహి కతమః స్విదేవ సః
యావనరుడు అతని తలగా, అంగిరసులు అతని కన్నులుగా, యాతవులు అతని అవయవాలుగా మారినప్పుడు — ఆ స్కంభుడు ఎవరో చెప్పు.
యస్య బ్రహ్మ ముఖమాహుర్జిహ్వాం మధుకశాముత । విరాజమూధో యస్యాహుః స్కమ్భం తం బ్రూహి కతమః స్విదేవ సః
అతని నోరు బ్రహ్మమని, నాలుక తీపిగా ఉందని, బుద్ధి విరాజ్ అని అంటారు — ఆ స్కంభుడు ఎవరో చెప్పు.
యస్మాదృచో అపాతక్షన్ యజుర్యస్మాదపాకషన్ । సామాని యస్య లోమాన్యథర్వాఙ్గిరసో ముఖం స్కమ్భం తం బ్రూహి కతమః స్విదేవ సః
ఋక్సూక్తులు అతనిలోంచి పలికినవి, యజుర్వేదం అతనిలోంచి వెలువడింది, అతని రోమాలు సామవేద గీతాలు, అతని నోరు అథర్వణుడు, అంగిరసుడు — ఆ స్కంభుడు ఎవరో చెప్పు.
{౨౩} అసచ్శాఖాం ప్రతిష్ఠన్తీం పరమమివ జనా విదుః । ఉతో సన్మన్యన్తేఽవరే యే తే శాఖాముపాసతే
ఏదీ లేని శాఖను కొందరు అత్యున్నతమైనదిగా భావిస్తారు; మరికొందరు, తక్కువవారు, ఆ శాఖను నిజమైనదిగా పూజిస్తారు.
యత్రాదిత్యాశ్చ రుద్రాశ్చ వసవశ్చ సమాహితాః । భూతం చ యత్ర భవ్యం చ సర్వే లోకాః ప్రతిష్ఠితాః స్కమ్భం తం బ్రూహి కతమః స్విదేవ సః
అక్కడ ఆదిత్యులు, రుద్రులు, వసువులు స్థిరంగా ఉన్నారు; అక్కడ గతమూ, భవిష్యత్తూ, అన్ని లోకాలు నిలిచినవి — ఆ స్కంభుడు ఎవరో చెప్పు.
యస్య త్రయస్త్రింశద్దేవా నిధిం రక్షన్తి సర్వదా । నిధిం తమద్య కో వేద యం దేవా అభిరక్షథ
ముప్పత్తి మూడు దేవతలు ఎప్పుడూ కాపాడే ధనాన్ని — ఆ దేవతలు కాపాడుతున్న ఆ ధనాన్ని ఈ రోజు ఎవరు తెలుసుకుంటారు?
యత్ర దేవా బ్రహ్మవిదో బ్రహ్మ జ్యేష్ఠముపాసతే । యో వై తాన్ విద్యాత్ప్రత్యక్షం స బ్రహ్మా వేదితా స్యాత్
బ్రహ్మాన్ని తెలిసిన దేవతలు, పెద్ద బ్రహ్మాన్ని పూజించే చోట — వారిని ప్రత్యక్షంగా తెలిసినవాడు బ్రహ్మాన్ని తెలిసినవాడవుతాడు.
బృహన్తో నామ తే దేవా యేఽసతః పరి జజ్ఞిరే । ఏకం తదఙ్గం స్కమ్భస్యాసదాహుః పరో జనాః
బృహంతులు అనే దేవతలు అసత్తులోంచి పుట్టారు; స్కంభుని ఒక అవయవం అసత్తే అని ప్రజలు అంటారు.
యత్ర స్కమ్భః ప్రజనయన్ పురాణం వ్యవర్తయత్। ఏకం తదఙ్గం స్కమ్భస్య పురాణమనుసంవిదుః
స్కంభుడు సంతానాన్ని సృష్టించి, పురాతనాన్ని విడిచిపెట్టిన చోట — స్కంభుని ఒక అవయవం పురాతనమని ప్రజలు తెలుసుకుంటారు.
యస్య త్రయస్త్రింశద్దేవా అఙ్గే గాత్రా విభేజిరే । తాన్ వై త్రయస్త్రింశద్దేవాన్ ఏకే బ్రహమవిదో విదుః
ముప్పత్తి మూడు దేవతలు ఒక అవయవంలో శరీరాన్ని విభజించుకున్నారు; బ్రహ్మాన్ని తెలిసిన కొందరు ఆ ముప్పత్తి మూడు దేవతలను తెలుసుకుంటారు.
హిరణ్యగర్భం పరమమనత్యుద్యం జనా విదుః । స్కమ్భస్తదగ్రే ప్రాసిఞ్చద్ధిరణ్యం లోకే అన్తరా
హిరణ్యగర్భుడు అత్యున్నతమైనవాడని, అతనికి సమానం లేడని ప్రజలు అంటారు; మొదట స్కంభుడు ఆ బంగారాన్ని లోకంలో ప్రవహింపజేశాడు.