అనచ్ఛయే తురగాతు జీవమేజద్ధ్రువం మధ్య ఆ పస్త్యానామ్ । జీవో మృతస్య చరతి స్వధాభిరమర్త్యో మర్త్యేనా సయోనిః
ఓపిక లేకుండా, వేగంగా కదిలే, ప్రాణంతో, కంపించేది, ఇళ్ల మధ్యలో స్థిరంగా ఉంది. జీవుడు మృతుల మధ్య తన స్వభావంతో సంచరిస్తాడు; అమరుడు మరణించేవాడితో ఒకే గర్భంలో ఉంటాడు.
విధుం దద్రాణం సలిలస్య పృష్ఠే యువానం సన్తం పలితో జగార । దేవస్య పశ్య కావ్యం మహిత్వాద్య మమార స హ్యః సమాన
చంద్రుడు నీటి మీద మెరిసిపోతూ, యువకుడిగా ఉన్నా, తెల్లజుట్టుతో మేల్కొంటాడు. దైవ మహిమను చూడు: తన గొప్పతనంతో, నేడు మరణించినవాడు నిన్నే పుట్టాడు.
య ఈం చకార న సో అస్య వేద య ఈం దదర్శ హిరుగిన్ ను తస్మాత్। స మాతుర్యోనా పరివీతో అన్తర్బహుప్రజా నిర్ఋతిరా వివేశ
ఈమెను సృష్టించినవాడు ఆమెను పూర్తిగా తెలుసుకోలేదు; ఆమెను చూసినవాడు గాయపడ్డాడేమో. అందుకే తల్లి గర్భంలో, అనేక సంతానాలతో చుట్టుముట్టబడి, నిరృతి లోపలికి ప్రవేశించింది.
{౨౬} అపశ్యం గోపామనిపద్యమానమా చ పరా చ పథిభిశ్చరన్తమ్ । స సధ్రీచీః స విషూచీర్వసాన ఆ వరీవర్తి భువనేష్వన్తః
నేను ఆ గోపాన్ని చూశాను, అతడు ఎటూ అడ్డంకులేకుండా, దగ్గర దూర మార్గాల్లో సంచరిస్తూ ఉన్నాడు. అతడు నేరుగా, వంకరగా, అన్ని దిక్కుల దుస్తులు ధరించి, లోకాల్లో తిరుగుతూ ఉంటాడు.
ద్యౌర్నః పితా జనితా నాభిరత్ర బన్ధుర్నో మాతా పృథివీ మహీయమ్ । ఉత్తానయోశ్చమ్వోర్యోనిరన్తరత్రా పితా దుహితుర్గర్భమాధాత్
ఆకాశమే మన తండ్రి, సృష్టికర్త, ఈ స్థలంలో నాభి, బంధువు. భూమి మన తల్లి, ఆమెను నేను మహత్కరించాను. పైకి ఉన్న రెండు జలాల మధ్యలో గర్భం ఉంది; అక్కడ తండ్రి తన కుమార్తె గర్భంలో విత్తనం ఉంచాడు.
పృఛామి త్వా పరమన్తం పృథివ్యాః పృఛామి వృష్ణో అశ్వస్య రేతః । పృఛామి విశ్వస్య భువనస్య నాభిం పృఛామి వాచః పరమం వ్యోమ
నేను నిన్ను భూమి చివరి అంచుల గురించి అడుగుతున్నాను; వృషభం, గుర్రం విత్తనం గురించి అడుగుతున్నాను. అన్ని లోకాల నాభి గురించి అడుగుతున్నాను; మాట యొక్క పరమమైన స్థానం గురించి అడుగుతున్నాను.
ఇయం వేదిః పరో అన్తః పృథివ్యా అయం సోమో వృష్ణో అశ్వస్య రేతః । అయం యజ్ఞో విశ్వస్య భువనస్య నాభిర్బ్రహ్మాయం వాచః పరమం వ్యోమ
ఈ యజ్ఞవేదికే భూమి పరిమితి; ఈ సోమమే వృషభం, గుర్రం విత్తనం. ఈ యజ్ఞమే అన్ని లోకాల నాభి; ఈ బ్రహ్మమే మాట యొక్క పరమమైన స్థానం.
న వి జానామి యదివేదమస్మి నిణ్యః సంనద్ధో మనసా చరామి । యదా మాగన్ ప్రథమజా ఋతస్యాదిద్వాచో అశ్నువే భాగమస్యాః
నేను ఏమిటో నాకు తెలియదు, లోపల దాగి, మనసుతో బంధించబడి తిరుగుతున్నాను. సత్యానికి మొదటి పుట్టినది నన్ను చేరినప్పుడు, నేను ఈ మాటలో భాగాన్ని పొందాను.
అపాఙ్ప్రాఙేతి స్వధయా గృభీతోఽమర్త్యో మర్త్యేనా సయోనిః । తా శశ్వన్తా విషూచీనా వియన్తా న్యన్యం చిక్యుర్న ని చిక్యురన్యమ్
తన స్వభావంతో పట్టుబడి, అమరుడు, మరణించేవారితో ఒకే గర్భంలో ఉండి, వెనక్కి ముందుకు కదులుతున్నాడు. ఎప్పుడూ వేరు వేరు దారుల్లో పోయేవారు ఒకనిని గుర్తించారు, మరొకరిని గుర్తించలేదు.
సప్తార్ధగర్భా భువనస్య రేతో విష్ణోస్తిష్ఠన్తి ప్రదిశా విధర్మణి । తే ధీతిభిర్మనసా తే విపశ్చితః పరిభువః పరి భవన్తి విశ్వతః
ఏడు, అర్ధగర్భంగా ఉన్నవి, లోకానికి విత్తనం, విష్ణువు దిక్కుల్లో ధర్మంతో నిలిచాయి. వారు తమ ధ్యానం, మనస్సు, జ్ఞానంతో అన్నిటినీ చుట్టుముట్టి, రక్షిస్తారు.
ఋచో అక్షరే పరమే వ్యోమన్ యస్మిన్ దేవా అధి విశ్వే నిషేదుః । యస్తన్ న వేద కిమృచా కరిష్యతి య ఇత్తద్విదుస్తే అమీ సమాసతే
ఋచలు అక్షరమైన పరమాకాశంలో నివసిస్తున్నాయి, అక్కడ దేవతలందరూ కూర్చున్నారు. దాన్ని ఎవరూ తెలియకపోతే, వారు ఋచలతో ఏమి చేస్తారు? దీనిని తెలిసినవారు ఇక్కడ చేరతారు.
ఋచః పదం మాత్రయా కల్పయన్తోఽర్ధర్చేన చకౢపుర్విశ్వమేజత్। త్రిపాద్బ్రహ్మ పురురూపం వి తష్ఠే తేన జీవన్తి ప్రదిశశ్చతస్రః
ఋచల పరిమాణాన్ని నిర్ణయిస్తూ, వారు అర్ధఋచతో లోకాన్ని స్థాపించారు, అన్నీ కదులుతున్నాయి. మూడు అడుగుల బ్రహ్మం, అనేక రూపాలతో ఏర్పడింది; దాని వల్ల నాలుగు దిశలు జీవించాయి.
సూయవసాద్భగవతీ హి భూయా అధా వయం భగవన్తః స్యామ । అద్ధి తృణమఘ్న్యే విశ్వదానీం పిబ శుద్ధముదకమాచరన్తీ
భాగ్యవంతురాలు మంచి దానిలో సంపన్నురాలవ్వాలి; అప్పుడు మేము కూడా భాగ్యవంతులమవ్వాలి. ఓ ఆవు, అన్నివిధాలా దాత, గడ్డి తిను, స్వచ్ఛమైన నీరు తాగు, తిరుగుతూ ఉండు.
{౨౭} గౌరిన్ మిమాయ సలిలాని తక్షతీ ఏకపదీ ద్విపదీ సా చతుష్పదీ । అష్టాపదీ నవపదీ బభూవుషీ సహస్రాక్షరా భువనస్య పఙ్క్తిస్తస్యాః సముద్రా అధి వి క్షరన్తి
గౌరీ నీటిని కొలిచి, ఆకారం ఇచ్చింది; ఆమె ఒంటికాలి, రెండుకాళ్ళు, నాలుగు కాళ్ళు కలిగినదిగా మారింది. ఎనిమిది కాళ్ళు, తొమ్మిది కాళ్ళు కలిగి, వెయ్యి అక్షరాల ఛందస్సు లోకానికి ప్రమాణంగా ఉంది; దాని ప్రవాహాలు సముద్రంపై ప్రవహిస్తున్నాయి.
కృష్ణం నియానం హరయః సుపర్ణా అపో వసానా దివముత్పతన్తి । తమావవృత్రన్త్సదనాదృతస్యాదిద్ఘృతేన పృథివీం వ్యూదుః
కృష్ణవర్ణమైనవారు, పసుపు పక్షులు, నీరు ధరించి, ఆకాశానికి ఎగురుతున్నారు. వారు అతడిని కప్పేశారు, సత్యాసనంలో నుండి; నెయ్యితో భూమిని విస్తరించారు.
అపాదేతి ప్రథమా పద్వతీనాం కస్తద్వాం మిత్రావరుణా చికేత । గర్భో భారం భరత్యా చిదస్యా ఋతం పిపర్తి అనృతం ని పాతి
ఆమె కాలితో నడుస్తూ, కాలుగలవారిలో మొదటిది; దాన్ని ఎవరు తెలుసుకుంటారు, ఓ మిత్ర, వరుణా? గర్భం ఆమె భారాన్ని మోయగలదు; ఆమె సత్యాన్ని నిలుపుతుంది, అసత్యాన్ని విడిచిపెడుతుంది.
విరాడ్వాగ్విరాట్పృథివీ విరాడన్తరిక్షం విరాట్ప్రజాపతిః । విరాణ్మృత్యుః సాధ్యానామధిరాజో బభూవ తస్య భూతం భవ్యం వశే స మే భూతం భవ్యం వశే కృణోతు
విరాట్ మాట, విరాట్ భూమి, విరాట్ మధ్యాకాశం, విరాట్ ప్రజాపతి. విరాట్ మరణం, సాధ్యులకు అధిపతి అయ్యాడు; అతని గత, భవిష్యత్తు అతని వశంలో ఉన్నాయి. నా గత, భవిష్యత్తు కూడా నా వశంలో ఉండాలని కావాలి.
శకమయం ధూమమారాదపశ్యం విషూవతా పర ఏనావరేణ । ఉక్షాణం పృశ్నిమపచన్త వీరాస్తాని ధర్మాణి ప్రథమాన్యాసన్
దూరంలో పొగను చూశాను, అది సరిహద్దును దాటి పోయింది. వీరులు పుల్లని పాలను పీల్చారు; అవే మొదటి ధర్మాలు.
త్రయః కేశిన ఋతుథా వి చక్షతే సంవత్సరే వపత ఏక ఏషామ్ । విశ్వమన్యో అభిచష్టే శచీభిర్ధ్రాజిరేకస్య దదృశే న రూపమ్
మూడు జుట్టు గలవారు, ఋతువుల ప్రకారం కనిపిస్తారు; సంవత్సరంలో ఒకదాన్ని తీయబడతారు. మరొకడు తన శక్తులతో అన్నింటిని పరిశీలిస్తాడు; రథికుడి రూపం కనిపించదు.
చత్వారి వాక్పరిమితా పదాని తాని విదుర్బ్రాహ్మణా యే మనీషిణః । గుహా త్రీణి నిహితా నేఙ్గయన్తి తురీయం వాచో మనుష్యా వదన్తి
మాట నాలుగు భాగాలుగా విభజించబడి ఉంది; వాటిని బ్రాహ్మణులు, జ్ఞానులు తెలుసుకుంటారు. మూడు భాగాలు రహస్యంగా దాగి ఉంటాయి, అవి కదలవు; నాల్గవ భాగాన్ని మనుషులు మాట్లాడుతారు.
ఇన్ద్రం మిత్రం వరుణమగ్నిమాహురథో దివ్యః స సుపర్ణో గరుత్మాన్ । ఏకం సద్విప్రా బహుధా వదన్త్యగ్నిం యమం మాతరిశ్వానమాహుః
ఇంద్రుడు, మిత్రుడు, వరుణుడు, అగ్ని అని పిలుస్తారు; అలాగే ఆ పరమాత్మనే ఆకాశంలో విహరించే గొప్ప రెక్కలు కలిగిన గరుత్మంతుడు కూడా. జ్ఞానులు ఆ ఒక్కటినే అనేక రూపాల్లో వర్ణిస్తారు: అగ్ని, యముడు, మాతరిశ్వాన్ అని పిలుస్తారు.
యాం కల్పయన్తి వహతౌ వధూమివ విశ్వరూపాం హస్తకృతాం చికిత్సవః । సారాదేత్వప నుదామ ఏనామ్
వైద్యులు చేతితో తయారు చేసి, వివాహానికి వధువులా అనేక రూపాలతో సిద్ధం చేసినదాన్ని — దాని మూలాన్ని మనం తొలగించుదాం.
శీర్షణ్వతీ నస్వతీ కర్ణిణీ కృత్యాకృతా సంభృతా విశ్వరూపా । సారాదేత్వప నుదామ ఏనామ్
తలతో, ముక్కుతో, చెవులతో, మాయతో తయారై, కలిపి, అనేక రూపాల్లో ఉన్నదాన్ని — దాని మూలాన్ని మనం తొలగించుదాం.
శూద్రకృతా రాజకృతా స్త్రీకృతా బ్రహ్మభిః కృతా । జాయా పత్యా నుత్తేవ కర్తారం బన్ధ్వృచ్ఛతు
శూద్రుడు చేసినా, రాజు చేసినా, స్త్రీ చేసినా, బ్రాహ్మణులు చేసినా — ఆ మంత్రం దాని చేసినవాడివద్దకు తిరిగి పోయాలి; భార్య భర్తవద్దకు వెళ్ళినట్లు, బంధువులవద్దకు చేరాలి.
అనయాహమోషధ్యా సర్వాః కృత్యా అదూదుషమ్ । యాం క్షేత్రే చక్రుర్యాం గోషు యాం వా తే పురుషేషు
ఈ ఔషధంతో నేను నిష్కలంకులపై ఉన్న అన్ని మాయలను తొలగించాను; పొలంలో చేసినా, గోవుల దగ్గర చేసినా, నీ మనుషులలో చేసినా.
అఘమస్త్వఘకృతే శపథః శపథీయతే । ప్రత్యక్ప్రతిప్రహిణ్మో యథా కృత్యాకృతం హనత్
పాపం చేసినవాడికి శాపం కలగాలి; అబద్ధంగా ప్రమాణం చేసినవాడికి అది తిరిగి పోయాలి. మాయ చేసినవాడిని అది తాకేలా మనం దాన్ని తిరిగి పంపుతున్నాం.
ప్రతీచీన ఆఙ్గిరసోఽధ్యక్షో నః పురోహితః । ప్రతీచీః కృత్యా ఆకృత్యామూన్ కృత్యాకృతో జహి
ముందుగా ఉన్న ఆంగిరసులు మనకు పర్యవేక్షకులూ, పురోహితులూ కావాలి; వారు మన ముందే ఆ మాయలను, వాటిని చేసినవాళ్లను నాశనం చేయాలి.
యస్త్వోవాచ పరేహీతి ప్రతికూలముదాయ్యమ్ । తం కృత్యేఽభినివర్తస్వ మాస్మాన్ ఇఛో అనాగసః
ఎవరైనా నీకు 'పో' అని ద్వేషంతో అన్నా — ఆ మాయా, ఆ మాటను అన్నవాడివద్దకు తిరిగి వెళ్ళు; మేము నిర్దోషులం, మమ్మల్ని ఆశించకు.
యస్తే పరూంషి సందధౌ రథస్యేవ ర్భుర్ధియా । తం గచ్ఛ తత్ర తేఽయనమజ్ఞాతస్తేఽయం జనః
ఎవరైనా నీకు వంచనతో ఉచ్చులు వేసినా, రథాన్ని తయారు చేసే వాడిలా — నీవు అతని వద్దకు పో, అక్కడే నీ స్థానం, ఈ జనంలో కాదు.
యే త్వా కృత్వాలేభిరే విద్వలా అభిచారిణః । శంభ్విదం కృత్యాదూషణం ప్రతివర్త్మ పునఃసరం తేన త్వా స్నపయామసి
నిన్ను తయారు చేసి, మంత్రాలు తెలిసి, మాయలు చేసే వారు ఉపయోగించినా — మాయను తొలగించే పవిత్రమైన నీటితో మేము నిన్ను స్నానం చేయిస్తున్నాం.