సామాని యస్య లోమాని యజుర్హృదయముచ్యతే పరిస్తరణమిద్ధవిః
యాసములు అతని రోమాలు, యజుర్వేదం అతని హృదయం అని అంటారు, సమిధు అతని ఆవరణం.
యద్వా అతిథిపతిరతిథీన్ ప్రతిపశ్యతి దేవయజనం ప్రేక్షతే
అథిథుల అధిపతి అతిథులను చూసినప్పుడు, దేవతల యజ్ఞస్థలాన్ని దర్శిస్తాడు.
యదభివదతి దీక్షాముపైతి యదుదకం యాచత్యపః ప్ర ణయతి
అతడు మాట్లాడినప్పుడు, దీక్షను స్వీకరించినప్పుడు, నీళ్లు అడిగినప్పుడు లేదా నీటిని నడిపించినప్పుడు,
యా ఏవ యజ్ఞ ఆపః ప్రణీయన్తే తా ఏవ తాః
యజ్ఞానికి తీసుకువచ్చే ఆ నీళ్లు, అవే నిజంగా ఆ నీళ్లు.
యత్తర్పణమాహరన్తి య ఏవాగ్నీషోమీయః పశుర్బధ్యతే స ఏవ సః
ఏ తర్పణం తీసుకువస్తారో, ఏ అగ్నిషోమీయ పశువు బలిచేస్తారో, అదే నిజంగా అది.
యదావసథాన్ కల్పయన్తి సదోహవిర్ధానాన్యేవ తత్కల్పయన్తి
వారు వాసస్థలాలను సిద్ధం చేసినప్పుడు, వారు వాస్తవానికి ఆసనాలు, హవిభాండాలను సిద్ధం చేస్తున్నారు.
యదుపస్తృణన్తి బర్హిరేవ తత్
వారు ఏ దర్భను పరుస్తారో, అదే నిజంగా దర్భ.
యదుపరిశయనమాహరన్తి స్వర్గమేవ తేన లోకమవ రున్ద్ధే
వారు పై కవచాన్ని తీసుకువస్తే, దానివల్ల స్వర్గ లోకాన్ని సంపాదిస్తారు.
యత్కశిపూపబర్హణమాహరన్తి పరిధయ ఏవ తే
వారు ఏ పీఠాన్ని తీసుకువస్తారో, అవే పరిధి దండలు.
యదాఞ్జనాభ్యఞ్జనమాహరన్త్యాజ్యమేవ తత్
వారు ఏ అభిషేకాన్ని తీసుకువస్తారో, అదే నిజంగా నెయ్యి.
యత్పురా పరివేషాత్స్వాదమాహరన్తి పురోడాశావేవ తౌ
భోజనం ప్రారంభానికి ముందు రుచి చూసేందుకు తీసుకురావడాన్ని, అవే పరోడాశాలని అంటారు.
యదశనకృతం హ్వయన్తి హవిష్కృతమేవ తద్ధ్వయన్తి
తినేందుకు సిద్ధం చేసినదాన్ని పిలుస్తే, అదే హవిస్సుగా సిద్ధం చేసినదాన్ని పిలిచినట్లే.
యే వ్రీహయో యవా నిరుప్యన్తేఽంశవ ఏవ తే
అలముదలు వేసే బియ్యం, యవాలు, ఇవే భాగాలుగా పరిగణించాలి.
యాన్యులూఖలముసలాని గ్రావాణ ఏవ తే
ఊలికలు, ముసలాలు, ఇవే పిండిపారే రాళ్లుగా భావించాలి.
శూర్పం పవిత్రం తుషా ఋజీషాభిషవణీరాపః
వడకట్టే చిప్పే పవిత్రంగా, పొట్టు అగ్గిపెట్టెగా, జల్లెడలు నీళ్లుగా భావించాలి.
స్రుగ్దర్విర్నేక్షణమాయవనం ద్రోణకలశాః కుమ్భ్యో వాయవ్యాని పాత్రాణీయమేవ కృష్ణాజినమ్
పలుకులు, చెంచాలు, చూచే పాత్ర, వడపోత, గిన్నెలు, మట్టికుండలు, గాలి సంబంధమైన పాత్రలు — ఇవన్నీ కృష్ణాజినంగా పరిగణించాలి.
{౧౫} యజమానబ్రాహ్మణం వా ఏతదతిథిపతిః కురుతే యదాహార్యాణి ప్రేక్షత ఇదం భూయా౩ ఇదా౩ ఇతి
తినుబండ్లను చూస్తూ 'ఇది ఇంకా ఎక్కువగా ఉండాలి, ఇంకా ఎక్కువగా ఉండాలి' అని ఆశపడితే, ఆతిథేయుడు యజమానుని లేదా బ్రాహ్మణుని అతిథిగా గౌరవిస్తాడు.
యదాహ భూయ ఉద్ధరేతి ప్రాణమేవ తేన వర్షీయాంసం కురుతే
'ఇంకా ఎక్కువగా తీసుకురా' అని చెప్పినప్పుడు, ఆ మాట ద్వారా ప్రాణాన్ని మరింత బలంగా చేస్తాడు.
ఉప హరతి హవీంష్యా సాదయతి
హవిస్సులను సమీపానికి తీసుకువచ్చి, వాటిని రుచికరంగా తయారు చేస్తాడు.
తేషామాసన్నానామతిథిరాత్మన్ జుహోతి
వచ్చినవారిలో అతిథి తన కోసం హోమం చేస్తాడు.
స్రుచా హస్తేన ప్రాణే యూపే స్రుక్కారేణ వషట్కారేణ
చెయ్యిలో పలుకుతో, ప్రాణంతో, యూపంపై హోమపాత్రతో, 'వషట్' అనే మంత్రంతో హోమం చేస్తాడు.
ఏతే వై ప్రియాశ్చాప్రియాశ్చ ర్త్విజః స్వర్గం లోకం గమయన్తి యదతిథయః
ఈ ఋత్వికులు, ప్రియమైనవారు కానివారు అయినా, అతిథులను స్వర్గలోకానికి తీసుకెళ్తారు.
స య ఏవం విద్వాన్ న ద్విషన్న్ అశ్నీయాన్ న ద్విషతోఽన్నమశ్నీయాన్ న మీమాంసితస్య న మీమాంసమానస్య
ఇలా తెలిసినవాడు ద్వేషంతో తినకూడదు, ద్వేషించే వారి అన్నం తినకూడదు, పరీక్షించని వారి అన్నం తినకూడదు, పరీక్షిస్తున్న వారి అన్నం తినకూడదు.
సర్వో వా ఏష జగ్ధపాప్మా యస్యాన్నమశ్నన్తి
ఎవరిని వారి అన్నం తింటారో, ఆ వ్యక్తి మీద అన్నం తినడం వల్ల కలిగే పాపం మొత్తం పడుతుంది.
సర్వో వా ఏసోఽజగ్ధపాప్మా యస్యాన్నం నాశ్నన్తి
ఎవరిని వారి అన్నం తినరో, ఆ వ్యక్తికి అన్నం తినడం వల్ల కలిగే పాపం ఏదీ ఉండదు.
సర్వదా వా ఏష యుక్తగ్రావార్ద్రపవిత్రో వితతాధ్వర ఆహృతయజ్ఞక్రతుర్య ఉపహరతి
ఎప్పుడూ, పిండిపారే రాయి సిద్ధంగా, తడిపవిత్రంతో, విస్తరించిన యజ్ఞంతో, యజ్ఞాన్ని సిద్ధం చేసినవారికి హవిస్సును సమర్పిస్తాడు.
ప్రాజాపత్యో వా ఏతస్య యజ్ఞో వితతో య ఉపహరతి
హవిస్సును సమర్పించే వాడి యజ్ఞం ప్రజాపతిలోనుంచి విస్తరించిందని చెప్పాలి.
ప్రజాపతేర్వా ఏష విక్రమాన్ అనువిక్రమతే య ఉపహరతి
హవిస్సును సమర్పించే వాడు ప్రజాపతికి అనుగుణంగా అడుగులు వేస్తాడు.
యోఽతిథీనాం స ఆహవనీయో యో వేశ్మని స గార్హపత్యో యస్మిన్ పచన్తి స దక్షిణాగ్నిః
అతిథులకు అర్పించేది ఆహవనీయం, ఇంట్లో ఉండేది గార్హపత్యం, వంట చేయడానికి ఉపయోగించేది దక్షిణాగ్ని.
{౧౬} ఇష్టం చ వా ఏష పూర్తం చ గృహాణామశ్నాతి యః పూర్వోఽతిథేరశ్నాతి
అతిథి తినక ముందే ఎవరు తింటారో, వారు యజ్ఞఫలం, దానం చేసిన ఫలితాన్ని కూడా తాము తీసుకుంటారు.