పితా వత్సానాం పతిరఘ్న్యానామథో పితా మహతాం గర్గరాణామ్ । వత్సో జరాయు ప్రతిధుక్పీయూష ఆమిక్షా ఘృతం తద్వస్య రేతః
దూడలకు తండ్రి, ఆవులకు అధిపతి, గొప్ప గర్జించే వారికి కూడా తండ్రి. పొట్టలో ఉన్న దూడ, పోషకమైన పాలను ఇస్తుంది. అదే నెయ్యి, అదే ధనానికి విత్తనం.
దేవానాం భాగ ఉపనాహ ఏషోఽపాం రస ఓషధీనాం ఘృతస్య । సోమస్య భక్షమవృణీత శక్రో బృహన్న్ అద్రిరభవద్యచ్ఛరీరమ్
ఇతడు దేవతలకు భాగాన్ని సమీపానికి తీసుకొస్తాడు, నీళ్ల సారం, ఔషధాల సారం, నెయ్యి సారం. శక్రుడు సోమరసాన్ని ఆహారంగా ఎంచుకున్నాడు. గొప్ప కొండ అతని శరీరమైంది.
సోమేన పూర్ణం కలశం బిభర్షి త్వష్టా రూపాణాం జనితా పశూనామ్ । శివాస్తే సన్తు ప్రజన్వ ఇహ యా ఇమా న్యస్మభ్యం స్వధితే యచ్ఛ యా అమూః
నీవు సోమరసం నిండిన పాత్రను మోస్తావు. త్వష్టా రూపాలకు, పశువులకు కర్త. ఇక్కడ ఉన్నవారు, అక్కడ ఉన్నవారు, అందరూ నీకు శుభం కలిగించాలి. మనకు ఇక్కడివారిని, అక్కడివారిని ప్రసాదించు.
ఆజ్యం బిభర్తి ఘృతమస్య రేతః సాహస్రః పోషస్తము యజ్ఞమాహుః । ఇన్ద్రస్య రూపమృషభో వసానః సో అస్మాన్ దేవాః శివ ఐతు దత్తః
అతడు ఆజ్యం మోస్తాడు, అతని విత్తనం నెయ్యి, అతని ఐశ్వర్యం వెయ్యిరెట్లు. అతనిని యజ్ఞం అంటారు. కొవ్వుతో కప్పబడిన ఎద్దు, ఇంద్రుని రూపం. దేవతలు దయతో అతడిని మనకు వరంగా పంపుగాక.
ఇన్ద్రస్యౌజో వరుణస్య బాహూ అశ్వినోరంసౌ మరుతామియం కకుత్। బృహస్పతిం సంభృతమేతమాహుర్యే ధీరాసః కవయో యే మనీషిణః
అతని బలం ఇంద్రునిదీ, చేతులు వరుణునిదీ, భుజాలు అశ్వినులదీ, కొమ్ము మరుతులదీ. ధీరులు, కవులు, మేధావులు ఇదే బృహస్పతిని కూడగట్టిన రూపమని అంటారు.
దైవీర్విశః పయస్వాన్ ఆ తనోషి త్వామిన్ద్రం త్వాం సరస్వన్తమాహుః । సహస్రం స ఏకముఖా దదాతి యో బ్రాహ్మణ ఋషభమాజుహోతి
నీవు దేవతల పాల సారంతో విస్తరిస్తావు. నిన్ను ఇంద్రుడు, నిన్ను సరస్వతి అంటారు. ఎవరైతే బ్రాహ్మణుడికి ఎద్దును సమర్పిస్తారో, వారు ఒక్క నోటితో వెయ్యి ఇస్తారు.
బృహస్పతిః సవితా తే వయో దధౌ త్వష్టుర్వాయోః పర్యాత్మా త ఆభృతః । అన్తరిక్షే మనసా త్వా జుహోమి బర్హిష్టే ద్యావాపృథివీ ఉభే స్తామ్
బృహస్పతి, సవితా నీకు రెక్కలు ఇచ్చారు. త్వష్టుని ప్రాణశక్తి నిన్ను చుట్టుముట్టింది. నా మనసుతో నిన్ను మధ్యలో సమర్పిస్తున్నాను. ఆకాశం, భూమి రెండూ యజ్ఞపు దర్భపై నిలవాలి.
{౯} య ఇన్ద్ర ఇవ దేవేషు గోష్వేతి వివావదత్। తస్య ఋషభస్యాఙ్గాని బ్రహ్మా సం స్తౌతు భద్రయా
దేవతల్లో, ఆవుల్లో, ఇంద్రునిలా మాట్లాడేవాడు ఎవరో, ఆ ఎద్దు అవయవాలను బ్రాహ్మణుడు మంగళంగా స్తుతించాలి.
పార్శ్వే ఆస్తామనుమత్యా భగస్యాస్తామనూవృజౌ । అష్ఠీవన్తావబ్రవీన్ మిత్రో మమైతౌ కేవలావితి
పక్కలు అనుమతికి, తొడలు భగుడికి కలవాలి. మిత్రుడు చెప్పాడు, "ఈ రెండూ ఎముకలతో ఉన్నవి, ఇవి నాదే" అని.
భసదాసీదాదిత్యానాం శ్రోణీ ఆస్తాం బృహస్పతేః । పుచ్ఛం వాతస్య దేవస్య తేన ధూనోత్యోషధీః
బొడ్డు ఆదిత్యులది, నడుము బృహస్పతిదీ. తోక వాయుదేవునిది. ఆ తోకతో ఔషధాలను ఊపుతాడు.
గుదా ఆసన్త్సినీవాల్యాః సూర్యాయాస్త్వచమబ్రువన్ । ఉత్థాతురబ్రువన్ పద ఋషభం యదకల్పయన్
పేగులు సినీవాళికి, చర్మం సూర్యాదేవికి అంటారు. ఎద్దును లేపినవారు, "అతనికి అడుగు ఉండాలి" అని చెప్పారు.
క్రోడ ఆసీజ్జామిశంసస్య సోమస్య క్లశో ధృతః । దేవాః సంగత్య యత్సర్వ ఋషభం వ్యకల్పయన్
కడుపు జామిశంసునిది, మూత్రాశయం సోమునికి. దేవతలు కూడి, ఆ ఎద్దును సంపూర్ణంగా రూపొందించారు.
తే కుష్ఠికాః సరమాయై కూర్మేభ్యో అదధుః శఫాన్ । ఊబధ్యమస్య కీటేభ్యః శ్వవర్తేభ్యో అధారయన్
ఆ కాళ్ల గోర్లు సరమకు ఇచ్చారు, నఖాలు తాబేళ్ళకు ఇచ్చారు. వెంట్రుకలను పురుగులకు, భూమిలో దాగే జంతువులకు కేటాయించారు.
శృఙ్గాభ్యాం రక్ష ఋషత్యవర్తిం హన్తి చక్షుషా । శృణోతి భద్రం కర్ణాభ్యాం గవాం యః పతిరఘ్న్యః
తన కొమ్ములతో రక్షిస్తాడు, తోకతో తరిమేస్తాడు, కళ్లతో దెబ్బతీయగలడు. చెవులతో మంగళాన్ని వింటాడు. ఆవులకు, దూడలకు అధిపతి అతడే.
శతయాజం స యజతే నైనం దున్వన్త్యగ్నయః । జిన్వన్తి విశ్వే తం దేవా యో బ్రాహ్మణ ఋషభమాజుహోతి
వెయ్యి యజ్ఞాలు చేసే వాడిని అగ్నులు హానిచేయవు. బ్రాహ్మణుడికి ఎద్దును సమర్పించే వాడిని అన్ని దేవతలు ఆశీర్వదిస్తారు.
బ్రాహ్మణేభ్య ఋషభం దత్త్వా వరీయః కృణుతే మనః । పుష్టిం సో అఘ్న్యానాం స్వే గోష్ఠేఽవ పశ్యతే
బ్రాహ్మణులకు ఎద్దును ఇచ్చినవాడు తన మనస్సును ఉత్తమంగా చేసుకుంటాడు. తన ఆవుల గోతెలో ఆవుల ఐశ్వర్యాన్ని చూస్తాడు.
గావః సన్తు ప్రజాః సన్త్వథో అస్తు తనూబలమ్ । తత్సర్వమను మన్యన్తాం దేవా ఋషభదాయినే
పశువులు పెరిగిపోవాలి, సంతానం కలగాలి, శరీరబలం ఉండాలి. ఈ అన్నీ విషయాలు ఎద్దు దానం చేసే వారికి దేవతలు అనుగ్రహించాలి.
అయం పిపాన ఇన్ద్ర ఇద్రయిం దధాతు చేతనీమ్ । అయం ధేనుం సుదుఘాం నిత్యవత్సాం వశం దుహాం విపశ్చితం పరో దివః
ఇంద్రా! ఈయన పాలు తాగుతూ, గోపాలకులకు జ్ఞానం కలిగించాలి. ఈయన ఎప్పుడూ దూడతో ఉండే, మంచి పాలు ఇస్తూ, మనసు వచ్చినప్పుడు పాలు ఇచ్చే, తెలివైన, ఆకాశాన్ని మించిపోయే ఆవును ప్రసాదించాలి.
పిశఙ్గరూపో నభసో వయోధా ఐన్ద్రః శుష్మో విశ్వరూపో న ఆగన్ । ఆయురస్మభ్యం దధత్ప్రజాం చ రాయశ్చ పోషైరభి నః సచతామ్
పసుపు రంగుతో, ఆకాశపు గాలులను పట్టుకుని, అన్ని రూపాలుగలిగిన ఇంద్రుని శక్తి మన దగ్గరకు వచ్చింది. అది మనకు దీర్ఘాయువు, సంతానం, సంపదను సమృద్ధిగా ఇవ్వాలి; ఎప్పుడూ మనతో ఉండాలి.
ఉపేహోపపర్చనాస్మిన్ గోష్ఠ ఉప పృఞ్చ నః । ఉప ఋషభస్య యద్రేత ఉపేన్ద్ర తవ వీర్యమ్
వద్దిరా, బలి కోసం గోశాలలోకి రా, మమ్మల్ని చేరవు. ఎద్దు వీర్యానికి, ఇంద్రా! నీ బలానికి దగ్గరగా రా.
ఏతం వో యువానం ప్రతి దధ్మో అత్ర తేన క్రీడన్తీశ్చరత వశామను । మా నో హాసిష్ట జనుషా సుభాగా రాయశ్చ పోషైరభి నః సచధ్వమ్
ఈ యువకునికి మిమ్మల్ని ఇక్కడ సమర్పించాము; ఇతనితో కలిసి, ఆనందంగా తిరుగుతూ, అతని ఇష్టానికి అనుగుణంగా ఉండండి. మేము మంచి అదృష్టంతో పుట్టినవారమని మమ్మల్ని వదలవద్దు; సంపదతో, సమృద్ధితో ఎప్పుడూ మాతో ఉండండి.
ఆ నయైతమా రభస్వ సుకృతాం లోకమపి గచ్ఛతు ప్రజానన్ । తీర్త్వా తమాంసి బహుధా మహాన్త్యజో నాకమా క్రమతాం తృతీయమ్
ఈయనను తీసుకెళ్ళి, పట్టుకుని, మంచి పనులు చేసిన వారి లోకానికి చేర్చు. అనేక విధాలుగా ఉన్న గొప్ప చీకటిని దాటి, ఈ మేక మూడవ స్వర్గానికి ఎక్కిపోవాలి.
ఇన్ద్రాయ భాగం పరి త్వా నయామ్యస్మిన్ యజ్ఞే యజమానాయ సూరిమ్ । యే నో ద్విషన్త్యను తాన్ రభస్వానాగసో యజమానస్య వీరాః
ఇంద్రునికి భాగంగా, ఈ యజ్ఞంలో యజమానునికి మిమ్మల్ని చుట్టి తీసుకెళ్తున్నాను. మనకు ద్వేషించే వారిని, యజమానునికి నిష్పాపులైన వీరులారా, మీరు పట్టుకోండి.
ప్ర పదోఽవ నేనిగ్ధి దుశ్చరితం యచ్చచార శుద్ధైః శఫైరా క్రమతాం ప్రజానన్ । తీర్త్వా తమాంసి బహుధా విపశ్యన్న్ అజో నాకమా క్రమతాం తృతీయమ్
నీ కాళ్లు చెడ్డ పనులతో మచ్చపడకూడదు; శుద్ధమైన కాళ్లతో ముందుకు నడవు. అనేక రకాల గొప్ప చీకటిని దాటి, స్పష్టంగా చూసి, ఈ మేక మూడవ స్వర్గానికి ఎక్కిపోవాలి.
అనుఛ్య శ్యామేన త్వచమేతాం విశస్తర్యథాపర్వసినా మాభి మంస్థాః । మాభి ద్రుహః పరుశః కల్పయైనం తృతీయే నాకే అధి వి శ్రయైనమ్
ఈ నల్ల చర్మాన్ని, ముక్కలు ముక్కలుగా చేసే కత్తితో తీసినట్టు తీసివేయండి; మమ్మల్ని హాని చేయవద్దు. కఠినతతో గానీ, ద్వేషంతో గానీ ఇతనిని బాధించవద్దు; ఇతను మూడవ స్వర్గంలో విశ్రాంతి పొందాలి.
ఋచా కుమ్భీమధ్యగ్నౌ శ్రయామ్యా సిఞ్చోదకమవ ధేహ్యేనమ్ । పర్యాధత్తాగ్నినా శమితారః శృతో గచ్ఛతు సుకృతాం యత్ర లోకః
ఒక మంత్రంతో ఇతనిని పాత్రలో, మధ్యలో అగ్నిలో ఉంచాను; నీళ్లు పోయండి. అగ్నితో శాంతి కలిగించే వారు ఇతనిని చుట్టూ ఉండాలి; వండినవాడు మంచి పనులు చేసిన వారి లోకానికి వెళ్లాలి.
ఉత్క్రామాతః పరి చేదతప్తస్తప్తాచ్చరోరధి నాకం తృతీయమ్ । అగ్నేరగ్నిరధి సం బభూవిథ జ్యోతిష్మన్తమభి లోకం జయైతమ్
వండకపోయినా, వండినప్పటికీ, పైకి మూడవ స్వర్గానికి ఎక్కిపో. నువ్వు అగ్నిలోంచి అగ్నిగా మారావు; వెలుతురు నిండిన లోకాన్ని జయించు.
అజో అగ్నిరజము జ్యోతిరాహురజం జీవతా బ్రహ్మణే దేయమాహుః । అజస్తమాంస్యప హన్తి దూరమస్మింల్లోకే శ్రద్దధానేన దత్తః
మేకే అగ్ని, మేకే వెలుగు అని అంటారు; బ్రాహ్మణునికి జీవంతో మేకను ఇవ్వాలి. మేక చీకటిని దూరంగా తరిమేస్తుంది; ఈ లోకంలో భక్తితో ఇచ్చినది.
పఞ్చౌదనః పఞ్చధా వి క్రమతామాక్రంస్యమానస్త్రీణి జ్యోతీంషి । ఈజానానాం సుకృతాం ప్రేహి మధ్యం తృతీయే నాకే అధి వి శ్రయస్వ
ఐదు రకాల అన్నప్రసాదం ఐదు దారుల్లో, మూడు వెలుగుల వైపు ప్రయత్నిస్తూ పోవాలి. మంచి పనులు చేసిన వారి లోకాన్ని కోరుతూ, మధ్య భాగంలో, మూడవ స్వర్గంలో విశ్రాంతి పొందు.
అజా రోహ సుకృతాం యత్ర లోకః శరభో న చత్తోఽతి దుర్గాన్యేషః । పఞ్చౌదనో బ్రహ్మణే దీయమానః స దాతారం తృప్త్యా తర్పయాతి
మేకా! మంచి పనులు చేసిన వారి లోకానికి, అడవి ఎద్దు లాగా, ఎవరూ ఆపలేక, కష్టాలను దాటి ఎక్కిపో. ఐదు రకాల అన్నప్రసాదం బ్రాహ్మణునికి ఇచ్చినపుడు, దాతకు తృప్తిని ఇస్తుంది.