సప్త ఛన్దాంసి చతురుత్తరాణ్యన్యో అన్యస్మిన్న్ అధ్యార్పితాని । కథం స్తోమాః ప్రతి తిష్ఠన్తి తేషు తాని స్తోమేషు కథమార్పితాని
ఏడు ఛందస్సులు, ఒక్కోటి నాలుగు చొప్పున, ఒకదానిపై మరొకటి స్థాపించబడ్డాయి. వాటిలో స్తోత్రాలు ఎలా నిలుస్తాయో, ఆ స్తోత్రాలు వాటి లోపల ఎలా స్థాపించబడ్డాయో చెప్పండి.
కథం గాయత్రీ త్రివృతం వ్యాప కథం త్రిష్టుప్పఞ్చదశేన కల్పతే । త్రయస్త్రింశేన జగతీ కథమనుష్టుప్కథమేకవింశః
గాయత్రీ ఛందస్సు ఎలా మూడుగా విస్తరించింది? త్రిష్టుప్ పదిహేనుతో ఎలా ఏర్పడింది? జగతీ ముప్పైమూవుతో, అనుష్టుప్, ఏకవింశము ఎలా ఏర్పడినవో చెప్పండి.
{౨౩} అష్ట జాతా భూతా ప్రథమజా ఋతస్యాష్టేన్ద్రర్త్విజో దైవ్యా యే । అష్టయోనిరదితిరష్టపుత్రాష్టమీం రాత్రిమభి హవ్యమేతి
ఎనిమిది జాతులు పుట్టాయి, అవి సత్యానికి మొదటి పుట్టినవారు. ఎనిమిది ఇంద్రునికి దైవ ఋత్వికులు. ఆదితి ఎనిమిది గర్భాల తల్లి, ఎనిమిది కుమారుల తల్లి. ఎనిమిదవ రాత్రి హవిని స్వీకరిస్తుంది.
ఇత్థం శ్రేయో మన్యమానేదమాగమం యుష్మాకం సఖ్యే అహమస్మి శేవా । సమానజన్మా క్రతురస్తి వః శివః స వః సర్వాః సం చరతి ప్రజానన్
ఇలా ఇది ఉత్తమమని భావించి, మీ స్నేహానికి నేను వచ్చాను. మీ సంకల్పం ఒకటే, శుభంగా ఉంది. ఆ పరమాత్ముడు, జ్ఞానంతో, మీ అందరిలో సంచరిస్తూ ఉండుగాక.
అష్టేన్ద్రస్య షడ్యమస్య ఋషీణాం సప్త సప్తధా । అపో మనుష్యాన్ ఓషధీస్తాము పఞ్చాను సేచిరే
ఇంద్రునికి ఎనిమిది, యమునికి ఆరు, ఋషులకు ఏడూ, ఏడుగా. నీళ్లు, మనుషులు, ఔషధాలు — ఈ ఐదు వాటిపై పోశారు.
కేవలీన్ద్రాయ దుదుహే హి గృష్టిర్వశం పీయూషం ప్రథమం దుహానా । అథాతర్పయచ్చతురశ్చతుర్ధా దేవాన్ మనుష్యానసురాన్ ఉత ఋషీన్
ఆ గోవు మొదటగా ఇంద్రునికే పాలు ఇచ్చింది, మధురమైన సారం. ఆ తరువాత ఆమె దేవతలు, మనుషులు, అసురులు, ఋషులు — వీరిని నాలుగు విధాలుగా తృప్తిపరిచింది.
కో ను గౌః క ఏకఋషిః కిము ధామ కా ఆశిషః । యక్షం పృథివ్యామేకవృదేకర్తుః కతమో ను సః
గోవు ఎవరు? ఏక ఋషి ఎవరు? నివాసం ఏమిటి? ఆశలు ఏమిటి? భూమిపై ఉన్న ఆ అద్భుతం, ఒక్క రూపం, ఒక్క కర్త ఎవరు?
ఏకో గౌరేక ఏకఋషిరేకం ధామైకధాశిషః । యక్షం పృథివ్యామేకవృదేకర్తుర్నాతి రిచ్యతే
ఒకే గోవు, ఒకే ఋషి, ఒకే నివాసం, ఒకే ఆశ. భూమిపై ఉన్న ఆ అద్భుతం, ఒక్క రూప కర్తను ఎవరూ మించలేరు.
విరాడ్వా ఇదమగ్ర ఆసీత్తస్యా జాతాయాః సర్వమబిభేదియమేవేదం భవిష్యతీతి
ప్రారంభంలో విరాట్ మాత్రమే ఉండేది. ఆమె పుట్టిన తర్వాత, 'ఇదే భవిష్యత్తు' అని ఆలోచించి, అన్నిటిని విభజించింది.
సోదక్రామత్సా గార్హపత్యే న్యక్రామత్। గృహమేధీ గృహపతిర్భవతి య ఏవం వేద
ఆమె ముందుకు సాగి, గార్హపత్య అగ్నిలో ప్రవేశించింది. ఎవరు ఈ విధంగా తెలుసుకుంటారో వారు గృహస్థులు, గృహపతులు అవుతారు.
సోదక్రామత్సాహవనీయే న్యక్రామత్। యన్త్యస్య దేవా దేవహూతిం ప్రియో దేవానాం భవతి య ఏవం వేద
ఆమె ముందుకు వెళ్లి, ఆహవనీయ అగ్నిలో ప్రవేశించింది. ఈ విధంగా ఎవరికి తెలుసో, దేవతలు అతని పిలుపుకు వస్తారు; అతడు దేవతలకు ప్రియుడవుతాడు.
సోదక్రామత్సా దక్షిణాగ్నౌ న్యక్రామత్। యజ్ఞర్తో దక్షిణీయో వాసతేయో భవతి య ఏవం వేద
ఆమె ముందుకు వెళ్లి, దక్షిణ అగ్నిలో ప్రవేశించింది. ఈ విధంగా ఎవరికి తెలుసో, యజ్ఞానికి ఇచ్చేSouth దక్షిణా అతనికి సరిగ్గా సరిపోతుంది; అతడు అతిథి సేవకు యోగ్యుడవుతాడు.
సోదక్రామత్సా సభాయాం న్యక్రామత్। యన్త్యస్య సభాం సభ్యో భవతి య ఏవం వేద
ఆమె ముందుకు వెళ్లి, సభలోకి ప్రవేశించింది. ఈ విధంగా ఎవరికి తెలుసో, సభ అతని దగ్గరకు వస్తుంది; అతడు సభలో ముఖ్యుడవుతాడు.
సోదక్రామత్సా సమితౌ న్యక్రామత్। యన్త్యస్య సమితిం సామిత్యో భవతి య ఏవం వేద
ఆమె ముందుకు వెళ్లి, సమితిలోకి ప్రవేశించింది. ఈ విధంగా ఎవరికి తెలుసో, సమితి అతని దగ్గరకు వస్తుంది; అతడు సమితిలో ప్రధానుడవుతాడు.
సోదక్రామత్సామన్త్రణే న్యక్రామత్। యన్త్యస్యామన్త్రణమామన్త్రణీయో భవతి య ఏవం వేద
ఆమె ముందుకు వెళ్లి, ఆమంత్రణలోకి ప్రవేశించింది. ఈ విధంగా ఎవరికి తెలుసో, ఆమంత్రణ అతని దగ్గరకు వస్తుంది; అతడు ఆమంత్రణలో ప్రముఖుడవుతాడు.
సోదక్రామత్సాన్తరిక్షే చతుర్ధా విక్రాన్తాతిష్ఠత్
ఆమె ముందుకు వెళ్లి, మధ్యలో నాలుగు దిశలుగా అడుగులు వేసి నిలిచింది.
తాం దేవమనుష్యా అబ్రువన్న్ ఇయమేవ తద్వేద యదుభయ ఉపజీవేమేమాముప హ్వయామహా ఇతి
దేవతలు, మనుష్యులు ఆమెతో ఇలా అన్నారు: 'మనం ఇద్దరం జీవించడానికి ఏది అవసరమో ఆమెకే తెలుసు; ఆమెను ఇక్కడికి పిలుద్దాం.'
తాముపాహ్వయన్త
వారు ఆమెను పిలిచారు.
ఊర్జ ఏహి స్వధ ఏహి సూనృత ఏహీరావత్యేహీతి
'ఓ పోషకత్వమా, రా! ఓ స్వధా, రా! ఓ మధురమైన మాట, రా! ఓ సమృద్ధిగా పోషణ కలదానివి, రా!' అని పిలిచారు.
తస్యా ఇన్ద్రో వత్స ఆసీద్గాయత్ర్యభిధాన్యభ్రమూధః
ఆమెకు వత్సంగా ఇంద్రుడు ఉండేవాడు; గాయత్రీను పలుకుతూ, చుట్టూ తిరుగుతూ, ఎక్కడికీ వెళ్ళకుండా ఉండేవాడు.
బృహచ్చ రథంతరం చ ద్వౌ స్తనావాస్తాం యజ్ఞాయజ్ఞియం చ వామదేవ్యం చ ద్వౌ
బృహత్, రథంతరము ఆమెకు రెండు పాలు ఇచ్చే వక్షోజాలు; యజ్ఞాయజ్ఞియ, వామదేవ కూడా ఆమెకు ఇంకో రెండు వక్షోజాలు.
ఓషధీరేవ రథంతరేణ దేవా అదుహ్రన్ వ్యచో బృహతా
దేవతలు రథంతరంతో ఔషధులను పాలు దోచారు; బృహతుతో కాంతిని పాలు దోచారు.
అపో వామదేవ్యేన యజ్ఞం యజ్ఞాయజ్ఞియేన
వామదేవతో జలాలను, యజ్ఞాయజ్ఞియతో యజ్ఞాన్ని పాలు దోచారు.
ఓషధీరేవాస్మై రథంతరం దుహే వ్యచో బృహత్
ఔషధులు అతనికి రథంతరాన్ని పాలు దోచాయి; కాంతి బృహతును పాలు దోచింది.
అపో వామదేవ్యం యజ్ఞం యజ్ఞాయజ్ఞియం య వేద
వామదేవంగా జలాలను, యజ్ఞాయజ్ఞియంగా యజ్ఞాన్ని ఎవరికి తెలుసో—
సోదక్రామత్సా వనస్పతీన్ ఆగచ్ఛత్తాం వనస్పతయోఽఘ్నత సా సంవత్సరే సమభవత్। తస్మాద్వనస్పతీనాం సంవత్సరే వృక్ణమపి రోహతి వృశ్చతేఽస్యాప్రియో భ్రాతృవ్యో య ఏవం వేద
ఆమె ముందుకు వెళ్లి, వృక్షాల దగ్గరకు చేరింది. వృక్షాలు ఆమెను కొట్టాయి; ఆమె సంవత్సరంతో ఏకమైంది. అందుకే వృక్షాల్లో ఏది కోసినా, సంవత్సరం తిరిగిన తర్వాత మళ్లీ మొలుస్తుంది. ఈ విధంగా ఎవరికి తెలుసో, అతని శత్రువు ప్రియుడవాడు కాదు.
సోదక్రామత్సా పితౄన్ ఆగచ్ఛత్తాం పితరోఽఘ్నత సా మాసి సమభవత్। తస్మాత్పితృభ్యో మాస్యుపమాస్యం దదతి ప్ర పితృయాణం పన్థాం జానాతి య ఏవం వేద
ఆమె ముందుకు వెళ్లి, పితృదేవతల దగ్గరకు చేరింది. పితృదేవతలు ఆమెను కొట్టారు; ఆమె మాసంతో ఏకమైంది. అందుకే పితృదేవతలకు మాసంలో ఉపమాసం ఇస్తారు. ఈ విధంగా ఎవరికి తెలుసో, అతడు పితృయాణ మార్గాన్ని తెలుసు.
సోదక్రామత్సా దేవాన్ ఆగచ్ఛత్తాం దేవా అఘ్నత సార్ధమాసే సమభవత్। తస్మాద్దేవేభ్యోఽర్ధమాసే వషట్కుర్వన్తి ప్ర దేవయానం పన్థాం జానాతి య ఏవం వేద
ఆమె ముందుకు వెళ్లి, దేవతల దగ్గరకు చేరింది. దేవతలు ఆమెను కొట్టారు; ఆమె అర్ధమాసంతో ఏకమైంది. అందుకే దేవతలకు అర్ధమాసంలో వషట్ చేస్తారు. ఈ విధంగా ఎవరికి తెలుసో, అతడు దేవయాణ మార్గాన్ని తెలుసు.
సోదక్రామత్సా మనుష్యాన్ ఆగచ్ఛత్తాం మనుష్యా అఘ్నత సా సద్యః సమభవత్। తస్మాన్ మనుష్యేభ్య ఉభయద్యురుప హరన్త్యుపాస్య గృహే హరన్తి య ఏవం వేద
ఆమె అక్కడినుంచి బయలుదేరి మనుషుల దగ్గరకు వచ్చింది. మనుషులు ఆమెను కొట్టగా, వెంటనే ఆమె ప్రత్యక్షమైంది. అందుకే, ఇలాంటివి తెలిసిన వారు రాత్రింబవళ్ళు ఆమెను దగ్గర చేసుకుంటారు, ఇంట్లో పూజించడానికి ఆమెను తీసుకువస్తారు.
సోదక్రామత్సాసురాన్ ఆగచ్ఛత్తామసురా ఉపాహ్వయన్త మాయ ఏహీతి । తస్యా విరోచనః ప్రాహ్రాదిర్వత్స ఆసీదయస్పాత్రం పాత్రమ్ । తాం ద్విమూర్ధార్త్వ్యోఽధోక్తాం మాయామేవాధోక్॥ తాం మాయామసురా ఉప జీవన్త్యుపజీవనీయో భవతి య ఏవం వేద
ఆమె అక్కడినుంచి బయలుదేరి అసురుల దగ్గరకు వచ్చింది. అసురులు ఆమెను పిలిచి, 'ఓ మాయా, రా' అన్నారు. ఆమెకు విరోచనుడు ప్రహ్లాదుడు దూడగా, పానపాత్రగా మట్టి పాత్రను వేశారు. రెండు తలల పూజారి క్రిందనుంచి ఆమెను పీల్చగా, మాయ మాత్రమే వచ్చింది. అసురులు ఆ మాయతో జీవిస్తారు. ఇది తెలిసినవాడు మాయతో జీవించగలడు.