సూర్యుని మహిమను వర్ణిస్తూ ఋషులు ఇలా కథను紡ించారు— సర్వజ్ఞుడైన సూర్యుడు, వేగవంతుడూ, జ్యోతిర్మయుడూ, సమస్త లోకాలను తన కాంతితో ప్రకాశింపజేస్తూ వెలుగుతాడు. దేవతల సమూహాలవైపు, మానవ సమాజాలవైపు, వెలుగుతో నిండిన లోకాలవైపు తన దృష్టిని మళ్లిస్తూ, పరమ తేజోమయుడైన సూర్యుడు తన దివ్య దృష్టితో సమస్త భూతాలను పరిశీలిస్తాడు. వరుుణుడవైన ఆయన, ఆ కాంతిమయమైన నేత్రంతో అన్నిటిని గమనిస్తాడు. విశాలమైన వాయుమండలంలో ఆయన తన కాంతిని వెంటబెట్టుకుని, ప్రతి జన్మను దర్శిస్తూ ప్రయాణిస్తాడు. ఆ సూర్యుని రథాన్ని ఏడు పచ్చని గుర్రాలు, అగ్నివర్ణ మయూరపక్షాలతో, వేగంగా లాక్కెళ్తాయి. ఆ ఏడు తురగాలు సూర్యుని రథసంతానమే; వాటిని యోగ్యంగా జోడించుకుని, ఆయన తన స్వీయ శక్తితో లోకాల్లో సంచరిస్తాడు. రక్తవర్ణుడు తపస్సుతో పరమధామాన్ని చేరి, మళ్లీ గర్భంలో ప్రవేశించి పునర్జన్మను పొందాడు; ఆయన దేవతల అధిపతిగా మారాడు. ఆయన సమస్త ప్రజల్లో సంచరిస్తూ, అన్ని దిశలను ఎదుర్కొంటూ, తన చేతులు అన్నిచోట్ల వ్యాపింపజేసి, రెండు భుజాలతో, రెక్కలతో ఆ పరమేశ్వరుడు ఆకాశ భూములను సృష్టిస్తూ సంచరిస్తాడు. ఒక కాలు ఉన్నవాడు రెండు కాళ్లవారిని మించిపోతాడు; రెండు కాళ్లవాడు మూడు కాళ్లవాడిని వెనకనుంచి చేరుకుంటాడు; రెండు కాళ్లవాడు ఆరు కాళ్లవారిని మించిపోతాడు; ఒక్క కాలు ఉన్నవారు తమ దేహాలను నిర్మించుకుంటారు. క్లాంతి లేకుండా ముందుకు సాగుతూ, పింగళవర్ణుడైన సూర్యుడు తేజస్సుతో రెండు రూపాలను సృష్టించి, ధ్వజంతో అలంకరించబడి, ఆకాశాన్ని దాటి, సూర్యుని మార్గాలను ప్రకాశింపజేస్తాడు. ఓ సూర్యదేవా! నీ మహిమ అపారమైనది. ఆదిత్యులలో నీవు గొప్పవాడవు; నీ మహత్త్వం నిజంగా అపూర్వమైనది. నీవు ఆకాశంలో, మధ్యలో, భూమిపై, జలాల్లో ప్రకాశిస్తావు. నీ తేజస్సుతో రెండు సముద్రాలను వ్యాపించి, నీవు పరాక్రమశాలి, జ్యోతిర్మయుడవు. దూరం నుండి సమీపిస్తూ, మార్గంలో వేగంగా ప్రయాణించే, జ్ఞానవంతుడైన, విస్తృత దృష్టిగల పక్షివంటి సూర్యుడు, విష్ణువు శక్తితో నిలబడి, తన ధ్వజాన్ని ఎత్తిపట్టి, సమస్త చలనం ఉన్నదాన్ని దాటి నిలుస్తాడు. ప్రకాశవంతుడు, మేధావి, మహాబలశాలి, అద్భుతమైన రెక్కలతో, ఆకాశ భూములను, మధ్యలోని లోకాలను వెలిగిస్తూ, సూర్యుని పగలు రాత్రులతో ఆవరించి, తన శౌర్యకార్యాలను అన్ని దిశల్లో విస్తరించేస్తాడు. తీవ్రమైన, ప్రకాశవంతమైన, అందరికీ అందని రూపాన్ని ధరించి, ప్రవాహాలను పోస్తూ, తేజోమయమైన రెక్కలతో, పక్షుల నాయకుడవై, సమస్త దిశలను ఆక్రమించి, వాటిని క్రమపరచుకుంటాడు. దేవతల ధ్వజంలా, ముఖంలా, ఆ ప్రకాశవంతమైన సూర్యుడు దిశల్లో ఉదయిస్తాడు. దినకర్తగా, ప్రకాశంలో అత్యుత్తముడిగా, వెలుగుతో అంధకారాన్ని, దురదృష్టాన్ని తొలగిస్తాడు. దేవతలలో అద్భుతంగా ఉదయించిన ముఖమూ, మిత్ర, వరుణ, అగ్నుల కంటిపాపయిన సూర్యుడు, భూమి, ఆకాశం, మధ్యలోని లోకాలను నింపి, చలించునటువంటి, నిలిచినటువంటి సమస్తానికి ఆత్మగా నిలుస్తాడు. మేము నిన్ను, ఓ సవితృదేవా! ఆకాశంలో ఎగురుతూ, పింగళవర్ణుడు, అద్భుతమైన రెక్కలతో మధ్యలో ప్రకాశిస్తూ, నిత్యజ్యోతిగా పిలువబడే దానిని చూస్తున్నాము. ఆ త్రిమూర్తులు కనుగొన్న నిత్యజ్యోతి నీవే. ఆకాశ శిఖరంపై పరుగెత్తే, అద్భుతమైన రెక్కలతో, అదితి కుమారుడవైన సూర్యుని రక్షణ కోసం భయంతో మేము ఆశ్రయిస్తాము. ఓ సూర్యదేవా! మమ్మల్ని దీర్ఘాయుష్కులుగా దారి తీసి, మేము నశించకుండా, నీ అనుగ్రహానికి పాత్రులమవ్వాలని కోరుకుంటున్నాం. వెయ్యి రోజుల రెక్కలతో, ఆ వేగవంతమైన హంస ఆకాశాన్ని దాటి ఎగురుతుంది. అతడు అన్నింటిని దర్శిస్తూ, అన్ని లోకాల వైపు సాగిపోతాడు. సమస్త దేవతలను తన హృదయంలో స్థాపించుకొని ప్రయాణిస్తాడు. ఆ రక్తవర్ణుడు కాలంగా మారాడు; మొదట ప్రజాపతిగా అవతరించాడు; యజ్ఞాల ముఖమవాడు; గీతలను మోసుకెళ్తాడు. అతడే జగత్తుగా మారి, ఆకాశాన్ని మించినవాడయ్యాడు; తన కిరణాలతో భూమి, సముద్రాన్ని ఆవరించి సంచరిస్తాడు. ఆ రక్తవర్ణుడు స్వర్గాధిపతిగా అన్ని దిశల్లో సంచరిస్తాడు; స్వర్గాన్ని, సముద్రాన్ని, భూమిని, సమస్త భూతాలను కాపాడతాడు. ఉదయించే ప్రకాశవంతుడు, మహానుభావుడు, అశ్రమశీలుడు, రెండు రూపాలను సృష్టించి, వాయుమార్గంలో అన్ని లోకాల్లో తన తేజస్సును విస్తరించేస్తాడు. అతడు అన్ని వైపుల నుంచి గాయపడి, చుట్టుముట్టబడి, మేషపోతుగా, పగలు రాత్రుల మాపుతో కొలవబడతాడు. మేము వెనుకపడకుండా, ఆ సూర్యుణ్ణే పిలుస్తాము; అతడు ప్రాంతంలో నివసిస్తూ మార్గాలను తెలిసినవాడు. ఆ మేషపోతు భూమిపుత్రుడవాడు, వెనుకపడడు; అతని దృష్టి మాయ లేకుండా అన్నింటిని ఆవరించింది. అన్నింటిని దర్శించి, మంచి మార్గదర్శకుడై, యజ్ఞయోగ్యుడైన అతడు మేము చెప్పేది వినాలని కోరుకుంటాము. అతని మహిమ భూమి, సముద్రాన్ని చుట్టి, తేజస్సుతో ఆకాశాన్ని, మధ్యలోని లోకాలను ఆవరించింది. అన్నింటిని దర్శించి, మంచి మార్గదర్శకుడై, యజ్ఞయోగ్యుడైన అతడు మేము చెప్పేది వినాలని కోరుకుంటాము. అగ్ని ప్రజలను మేల్కొలిపి, ఉదయాన్ని ఆవునివలె వ్యాపింపజేశాడు. వేగవంతులు లేచి పైకి దూసుకెళ్లారు; కిరణాలు ఆకాశ శిఖరాన్ని తాకాయి. ఆకాశ భూములను సృష్టించినవాడు, విశాలతను నిర్మించి లోకాలను ఆవరించినవాడు, ఆరు దిక్కులు, ఎగురుతున్న సూర్యుడు నివసించే ఆ పరమాత్మను గురించి తెలిసిన బ్రాహ్మణుడిని జయించినవాడే ఆ పరమాత్మను కోపగించుకుంటే అతడు చేసే పాపం. ఆ పరమాత్మ నుండి వాయువులు యథాక్రమంగా ఊదుతాయి, సముద్రాలు పొంగిపొర్లుతాయి. ఓ రోహితా! బ్రాహ్మణహంతకుని బంధనాలను దూరం చేయి, అతడిని విముక్తి చేయుము. అతడే ప్రాణాన్ని తీసేవాడు, ప్రాణాన్ని ఇచ్చేవాడు, సమస్త జీవులు అతడివల్ల జీవించేవారు. ఆ పరమాత్మను గురించి తెలిసిన బ్రాహ్మణుడిని జయించేవాడే అతడిని కోపపెట్టినప్పుడు చేసే దోషం. ఓ రోహితా! బ్రాహ్మణహంతకుని బంధనాలను తొలగించు, అతడిని విముక్తి చేయుము. ఆ పరమాత్మ స్వాసంతో ఆకాశ భూములను తృప్తిపరచి, ఉమ్ముతో సముద్రాన్ని నింపుతాడు. ఆ పరమాత్మను గురించి తెలిసిన బ్రాహ్మణుడిని జయించేవాడే అతడిని కోపపెట్టినప్పుడు చేసే దోషం. ఓ రోహితా! బ్రాహ్మణహంతకుని బంధనాలను తొలగించు, అతడిని విముక్తి చేయుము. విరాట్, పరమేశ్ఠి, ప్రజాపతి, అగ్ని వైశ్వానరుడు, పంక్తి—all these are established in him. He takes the breath and radiance of others. Whoever overcomes a learned Brahmin who knows thus, commits an offense when that god is angered. Rohita, shake off, drive away, and diminish the bonds of the Brahmin-slayer; release him from the fetters. ఆరు విశాల దిక్కులు, ఐదు ప్రాంతాలు, నాలుగు జలాలు, యజ్ఞంలోని మూడు అక్షరాలు—all these are established in him. He, when angry, glances between heaven and earth. Whoever overcomes a learned Brahmin who knows thus, commits an offense when that god is angered. Rohita, shake off, drive away, and diminish the bonds of the Brahmin-slayer; release him from the fetters. He became the eater of food, the lord of food, the lord of speech, and is, and will be, the lord of all beings. Whoever overcomes a learned Brahmin who knows thus, commits an offense when that god is angered. Rohita, shake off, drive away, and diminish the bonds of the Brahmin-slayer; release him from the fetters. He measured out the thirteenth month, composed of thirty parts, by days and nights. Whoever overcomes a learned Brahmin who knows thus, commits an offense when that god is angered. Rohita, shake off, drive away, and diminish the bonds of the Brahmin-slayer; release him from the fetters. కృష్ణవర్ణపు, హేమపక్షాల అద్భుత పక్షులు, జలాలతో ఆవృతులై, ఆకాశాన్ని ఎగిరి, సత్యాసనంనుండి తిరిగి వస్తారు. Whoever overcomes a learned Brahmin who knows thus, commits an offense when that god is angered. Rohita, shake off, drive away, and diminish the bonds of the Brahmin-slayer; release him from the fetters. ఓ కశ్యపా! నీదైన ఆ ప్రకాశవంతమైన, సంపూర్ణమైన, తేజోమయమైన వర్ణం, ఇందులో ఏడు సూర్యులు కలిసివుంటారు. Whoever overcomes a learned Brahmin who knows thus, commits an offense when that god is angered. Rohita, shake off, drive away, and diminish the bonds of the Brahmin-slayer; release him from the fetters. బృహత్ ముందర, రథంతర వెనుక, వెలుగుతో ఆవరించబడి స్థిరాసనంలో కూర్చుంటాడు. Whoever overcomes a learned Brahmin who knows thus, commits an offense when that god is angered. Rohita, shake off, drive away, and diminish the bonds of the Brahmin-slayer; release him from the fetters. బృహత్ ఒక రెక్క, రథంతర మరొకటి, రెండూ బలంగా కలిసివుంటాయి; ఆ రోహితను దేవతలు సృష్టించారు. Whoever overcomes a learned Brahmin who knows thus, commits an offense when that god is angered. Rohita, shake off, drive away, and diminish the bonds of the Brahmin-slayer; release him from the fetters. అతడు సాయంకాలంలో వరుణుడవుతాడు, అగ్నిగా అవతరిస్తాడు; ఉదయాన్నప్పుడు మిత్రుడవుతాడు. మధ్యలో సవితృదేవుడవై, ఆకాశంలో ఇంద్రుడవై తేజస్సుతో ప్రకాశిస్తాడు. Whoever overcomes a learned Brahmin who knows thus, commits an offense when that god is angered. Rohita, shake off, drive away, and diminish the bonds of the Brahmin-slayer; release him from the fetters. ఇలా సూర్యుని మహిమను, ఆ పరమాత్మను, ఆయన ఆవిర్భావాలను, లోక సంచారాన్ని, ఆయన తేజస్సు, కరుణ, శక్తిని ఋషులు స్మరించగా, ఆయనను స్మరించేవారికి ఆయుష్షు, రక్షణ, జ్ఞానం, మోక్షం దక్కుతాయని వారు ఉపదేశించారు.