ఒకప్పుడు, విశిష్టమైన యజ్ఞాల మహిమ గురించి మునులు మనకు తెలియజేశారు. రాజసూయ, వాజపేయ, అగ్నిష్టోమ, అర్క, అశ్వమేధ వంటి మహాయజ్ఞాలు, ఇంకా జీవంతమైన బర్హిష్, అత్యంత మత్తునిచ్చే యజ్ఞాలు—all these are, in essence, gathered into what is called the "శేషం" (remainder, remnant). అగ్ని ప్రతిష్ఠ, దీక్ష, కావలసిన ఛందసులు, మరిచిపోయిన యజ్ఞాలు, సమారంభాలు—ఇవి కూడా అంతా శేషంలో కలిసిపోతాయి. అగ్నిహోత్రం, విశ్వాసం, వషట్కారము, వ్రతం, తపస్సు, దక్షిణాయన హోమం, పుణ్యకర్మ—all are embraced within the remainder. ఒక్క రాత్రి, రెండు రాత్రుల యజ్ఞాలు, తక్షణ యజ్ఞాలు, పునరావృత యజ్ఞాలు, ఉక్త్య యజ్ఞాలు, నేసినవి, వేసినవి—ఈ శేషంలో యజ్ఞపు సూక్ష్మాంశాలు తెలిసిపోతాయి. నాలుగు, ఐదు, ఆరు రాత్రుల యజ్ఞాలు, పదహారు, ఏడు రాత్రుల యజ్ఞాలు—all these are born from the remainder and are established in immortality. ప్రతీహార, ఉపసంహార, విజేత యజ్ఞాలు, సాహ్న, అతిరాత్ర, ద్వాదశాహ యజ్ఞాలు—all are present in the remainder and thus in me. సత్యం, వినయం, రక్షణ, హవనం, అమృతత్వం, బలము—ఇవి అన్నీ శేషంలో నిండిపోతాయి. మన కోరికలు అన్నీ శేషంలో తీరిపోతాయి. తొమ్మిది భూములు, సముద్రాలు, ఆకాశంలో స్థాపించబడ్డాయి; సూర్యుడు ప్రకాశించేలా, పగలు, రాత్రి—all these abide in the remainder, within me. హవనాలు, సమానదిన రాత్రులు, రహస్యంగా నిర్వహించబడే యజ్ఞాలు—అన్నీ శేషంలో స్థాపించబడ్డాయి. ఈ శేషమే సర్వాన్ని మోయడమే కాదు, సృష్టికి తండ్రిగానూ నిలుస్తుంది. తండ్రి, సృష్టికర్త, శేషం, ప్రాణం, మనవడు, తాత—అతడు సర్వానికి అధిపతిగా, భూమికి వృషభుడిగా, అపరాజితుడిగా నిలుస్తాడు. ఋతు, సత్యం, తపస్సు, రాజత్వం, ప్రయత్నం, ధర్మం, కర్మ—ఇవి అన్నీ గతంలోనూ, భవిష్యత్తులోనూ శేషంలోనే ఉన్నాయి. శక్తి, ఐశ్వర్యం, శక్తిలో శక్తి—all are gathered here. సంపూర్ణత, కాంతి, సంకల్పం, అధికారము, పరిపాలన, ఆరు ఋతువులు, సంవత్సరం, ఇడ, ఆజ్ఞ, సోమకళశాలు, హవనాలు—అన్నీ శేషంలోనే ఉన్నాయి. నాలుగు పురోహితులు, హోతా, చతుర్మాస్యాలు, ప్రకటనలు—శేషంలో యజ్ఞాలు, పురోహిత్య కర్తవ్యాలు, పశుబంధాలు, కోరిన హవనాలు—all are preserved. పక్షాలు, నెలలు, ఋతువులు, ఋతువులతో పాటు కాలచక్రం—శేషంలోనే గర్జించే నీళ్ళు, మెరుపు, వాన, భూమి—all are contained. రాళ్లు, ఇసుక, రాళ్ళు, ఔషధులు, మొక్కలు, గడ్డి, మేఘాలు, మెరుపు, వాన—ఇవి అన్నీ శేషంలో సమాహితమయ్యాయి. విజయము, సాఫల్యం, సంపూర్ణత, వ్యాప్తి, మహత్తు, వృద్ధి, అధికంగా పొందడం, శ్రేయస్సు, ఇక్కడ నిలిపినవి, ఉంచినవి, శుభమయమైనవి—all are in the remainder. ప్రాణంతో ఊపిరి పీల్చే ప్రతి జీవి, కళ్లతో చూసే ప్రతి జీవి—అన్నీ శేషం నుండి పుట్టాయి; దేవతలు, స్వర్గంలో ఉన్నవారు—all are born from the remainder. ఋగ్వేద మంత్రాలు, సామగానాలు, ఛందస్సులు, పురాతన జ్ఞానం, యజుర్వేదంతో కూడినవి—all emerged from the remainder. ఉపిరి, శ్వాస, చూపు, శ్రవణం, నశ్వరమైనవి, నశ్వరముకాని—all are born from the remainder. ఆనందాలు, సంతోషాలు, పరమానందం, హర్షం—all are born from the remainder. దేవతలు, పితృదేవతలు, మనుషులు, గంధర్వులు, అప్సరసలు—even they are all born from the remainder. ఇప్పుడు, మరో గాథలో, కోపం సంకల్పం ఇంటి నుండి భార్యను పుట్టించింది. ఆ భార్యకు ఎవరు సంతానమయ్యారు? ఎవరు శ్రేష్ఠులు, ఎవరు పెద్దవారు అయ్యారు? మహా సముద్రంలో తపస్సు, కర్మ ఉండేవి. అవే సంతానమయ్యాయి, అవే శ్రేష్ఠులయ్యాయి. బ్రహ్మానే పెద్దవాడయ్యాడు, శ్రేష్ఠుడయ్యాడు. పది దేవతలు ఒకేసారి పుట్టారు, దేవతల నుండి దేవతలు. వీరిని నేరుగా ఎవరైనా తెలుసుకుంటే, అతడే గొప్పవాడని చెప్పగలడు. ప్రాణం, శ్వాస, చూపు, వినికిడి, నశ్వరమైనది, నశ్వరముకాని, వ్యాప్తి, ఉదాన వాయువు, మాట, మనసు—ఇవి సంకల్పాన్ని పుట్టించాయి. ఋతువులు అప్పట్లో పుట్టలేదు. ఆ తరువాత సృష్టికర్త, బృహస్పతి, ఇంద్రుడు, అగ్ని, అశ్వినులు పుట్టారు. వారు ఎవరిని పెద్దవారిగా పూజించారు? మహాసముద్రంలో తపస్సు, కర్మ ఉండేవి; తపస్సు కర్మ నుండి పుట్టింది. దానినే వారు పెద్దదిగా పూజించారు. మునుపటి భూమి ఏమిటో సృష్టికర్తలు తెలుసుకున్నారు; దాని పేరు ఎవరికి తెలుసు, అతడే పురాతన విషయాలవాడు. ఇంద్రుడు ఎక్కడి నుండి పుట్టాడు? సోముడు ఎక్కడి నుండి? అగ్ని ఎక్కడి నుండి? త్వష్ట్రు ఎక్కడి నుండి? ధాతృ ఎక్కడి నుండి? ఇంద్రుడి నుండి ఇంద్రుడు, సోముని నుండి సోముడు, అగ్నిలో నుండి అగ్ని పుట్టారు. త్వష్ట్రు త్వష్ట్రుని నుండి, ధాతృ ధాతృ నుండి పుట్టాడు. ఈ పది దేవతలు మిగతా దేవతలకు ముందుగా పుట్టారు; వారు తమ సంతానానికి లోకాన్ని ఇచ్చారు. ఇప్పుడు వారు ఎక్కడ నివసిస్తున్నారు? యవ్వనంలో శరీరాన్ని, వెంట్రుకలు, ఎముకలు, నరాలు, మాంసము, మెదడు—all were gathered together. పాదాలతో శరీరాన్ని నిర్మించారు. ఆ తరువాత వారు ఏ లోకంలో ప్రవేశించారు? వెంట్రుకలు ఎక్కడి నుండి, నరాలు ఎక్కడి నుండి, ఎముకలు ఎక్కడి నుండి? అవయవాలు, ముడులు, మెదడు, మాంసం—all were brought together from somewhere. సంశిక దేవతలు అన్నీ పదార్థాలను సమీకరించాయి; అన్నీ కలిపి దేవతలు మానవునిలో ప్రవేశించారు. తొడలు, పాదాలు, ఎముకలు, తల, చేతులు, నోరు, వెనుక, పక్కలు—ఈ అన్నింటిని ఎవరు కలిపారు? తల, చేతులు, నోరు, నాలుక, మెడ, దవడలు—చర్మంతో కప్పి, భూమి వాటిని కలిపింది. ఈ కండలు, ముడులు కలిపిన శరీరానికి రంగు ఎవరు ఇచ్చారు? అన్ని దేవతలు దానిని వెతికాయి; ముద్దుబారిన వధువు, జ్ఞానవంతురాలు, శక్తిపతి భార్య, రంగును అందించడమే కాక, శరీరానికి జీవాన్ని ప్రసాదించింది. త్వష్ట్రు విడగొట్టి, తండ్రి త్వష్ట్రు, ఆయన తరువాతి వాడు—ఇల్లు నిర్మించి, దేవతలు మానవునిలో ప్రవేశించారు. నిద్ర, అలసట, క్షయం, పాపం—ఇవి దేవతల పేర్లు; వృద్ధాప్యం, నెరిసిన వెంట్రుకలు, తెల్లటి వెంట్రుకలు—ఇవి అన్నీ శరీరంలో ప్రవేశించాయి. ఈ విధంగా, సృష్టి, యజ్ఞం, దేవతలు, మానవుని శరీరం—all are born, gathered, and sustained by that one remainder, the శేషం, which encompasses everything—visible, invisible, mortal, immortal—in its boundless embrace.