ప్రాచీన కాలంలో, బ్రహ్మన్ నుండి మొదటగా జన్మించిన విద్యార్థి, పవిత్ర దుస్తులు ధరించి, తపస్సుతో ఎదిగాడు. అతని నుండి బ్రాహ్మణుడు, బ్రహ్మానే కాకుండా, సమస్త దేవతలు మరియు అమృతత్వం కూడ జన్మించాయి. ఆ విద్యార్థి, అరణికను చేతబట్టి, నల్లని వస్త్రాలు ధరించి, దీర్ఘజటను కలిగి, ఉపనయన సంస్కారంతో, ఒక సముద్రం నుండి మరొక సముద్రానికి తక్షణమే ప్రయాణించగలిగాడు; అతను క్షణంలోనే లోకాలను పట్టుకున్నాడు. ఈ విద్యార్థి, విద్యను, జలాలను, లోకాన్ని, ప్రజాపతిని, పరమేశ్వరుడిని, రాజాధిరాజుడిని సృష్టించాడు. అమృత గర్భంలో భ్రూణమై, ఇంద్రుడై, అసురులను జయించాడు. గురువు ఈ విస్తృతమైన భూమి, ఆకాశాన్ని ఆవిర్భావం చేశాడు; విద్యార్థి తన తపస్సుతో వాటిని కాపాడాడు. దేవతలు అతనిలో మనస్సుతో ఏకమయ్యారు. విద్యార్థి, భిక్షువుగా, మొదటగా ఈ భూమి, ఆకాశాన్ని స్వీకరించాడు; అరణికను చేతబట్టి ఆరాధన చేశాడు. వాటిపై అన్ని లోకాలు స్థాపించబడ్డాయి. ఒకటి సమీపంలో, మరొకటి దూరంలో, పరమాకాశంలో దాగి ఉన్న రెండు నిధులు బ్రాహ్మణునిలో స్థాపించబడ్డాయి; విద్యార్థి తపస్సుతో వాటిని రక్షిస్తాడు. బ్రహ్మజ్ఞాని వాటిని తన స్వంతంగా చేసుకుంటాడు. ఇక్కడ రెండు అగ్నులు ఉన్నాయి: ఒకటి ఇక్కడి నుండి వస్తుంది, మరొకటి భూమి నుండి; అవి మధ్యలో ఆకాశంలో ఏకమవుతాయి. వాటి కాంతివంతమైన కిరణాలపై విద్యార్థి తపస్సుతో నిలబడతాడు. అగ్నిలా గర్జిస్తూ, మెరుపులా ఎరుపు రంగుతో, తెలుపు అంచులతో, దీర్ఘజ్వాలలతో భూమిని ఆక్రమించాడు. విద్యార్థి అగ్రభాగంలో బీజాన్ని నింపగా, భూమి నాలుగు దిశల్లో జీవం ప్రసరించింది. అగ్నిలో, సూర్యునిలో, చంద్రునిలో, వాయువులో, విద్యార్థి జలాల్లో అరణికను ఉంచాడు. వాటి జ్వాలలు వేర్వేరు దిశగా ప్రయాణించాయి, కలిసిపోయాయి; వాటి ద్వారా clarified butter (నెయ్యి), వర్షం, నీరు లభించాయి. గురువు యముడు, వరుణుడు, సోముడు, ఔషధాలు, పాలు; మేఘాలు జీవరాశులు. వీటివల్ల ప్రకాశమంతమైన లోకం నిలబడింది. ఇంట్లో గురువు పవిత్రమైన నెయ్యిని తయారు చేశాడు; వరుణుడై, యావత్ సృష్టిలో ఏదైనా ఆకాంక్షించినా, విద్యార్థి తన మిత్రుడై, ఆత్మకు అర్పించాడు. గురువు విద్యార్థి, విద్యార్థి ప్రజాపతి; ప్రజాపతి ప్రకాశించాడు. రాజు ఇంద్రుడయ్యాడు. విద్యార్థి తపస్సుతో, రాజు తన రాజ్యాన్ని కాపాడతాడు. గురువు విద్యార్థి తపస్సుతో విద్యార్థిని వెతుకుతాడు. విద్యార్థి తపస్సుతో యువతి తన వరుడిని పొందుతుంది; తపస్సుతో ఎద్దు గడ్డి కోసం, గుర్రం మేత కోసం ఆశపడతాయి. తపస్సుతో దేవతలు మరణాన్ని పారద్రోలారు; ఇంద్రుడు తపస్సుతో ప్రకాశవంతమైన లోకాన్ని దేవతలకు అందించాడు. ఔషధాలు, గత భవిష్యత్తులు, పగలు రాత్రి, వృక్షాలు, సంవత్సరమూ, ఋతువులతో పాటు—వీన్నీ విద్యార్థి నుండి జన్మించాయి. భూమ్యాకాశీయ జంతువులు, అడవి, గృహస్థ జంతువులు, రెక్కలున్నవి, లేనివి—అన్నీ విద్యార్థి నుండి పుట్టాయి. ప్రజాపతి సృష్టించిన జీవరాశులు తమ శ్వాసను వేరుగా మోయుతారు; ఇవన్నీ విద్యార్థి ద్వారా నిండిపోతాయి, బ్రహ్మన్ వాటిని కాపాడుతుంది. ఇది దేవతలలో అత్యున్నతమైనది; అది అందరికి అందని ప్రకాశవంతమైనది. దానిలో నుండి దేవతలు, అమృతులు, బ్రాహ్మణుడు జన్మించారు; బ్రహ్మన్ ప్రథముడు. విద్యార్థి ప్రకాశవంతమైన బ్రహ్మన్ను మోస్తాడు; అందులో దేవతలు ఏకమవుతారు. అతను ప్రాణ, అపాన, వ్యాన, వాక్కు, మనస్సు, హృదయం, బ్రహ్మన్, జ్ఞానాన్ని సృష్టిస్తాడు. దృష్టి, శ్రవణ, కీర్తి, ఆహారం, బీజం, రక్తం, పొట్ట—ఇవన్నీ మాకందించుమని ప్రార్థన. విద్యార్థి ఇవన్నీ నిర్మించి, నీటి మీద నిలబడి తపస్సు చేశాడు; సముద్రంలో తపస్సుతో దగ్ధమయ్యాడు. స్నానముచేసి, పింగళవర్ణంతో, బంగారు-గోధుమ రంగుతో, భూమిపై ప్రకాశించాడు. ఇప్పుడు, మనము అగ్నిని, అరణ్య వృక్షాలను, ఔషధాలను, హర్బులను ఆహ్వానిస్తున్నాము. ఇంద్రుడు, బృహస్పతి, సూర్యుడు మనలను పాపాల నుండి విమోచించుగాక అని ప్రార్థించాము. రాజు వరుణుడు, మిత్రుడు, విష్ణువు, భగుడు, అంషుడు, వివస్వంతుడు—వీరు మనలను పాపాల నుండి విమోచించుగాక. దైవిక సవిత, సృష్టికర్త, పూషణుడు, త్వష్టా—వీరు మనలను కష్టాల నుండి విమోచించుగాక. గంధర్వులు, అప్సరసలు, అశ్వినులు, బృహస్పతి, అర్యమన్ దేవతను ఆహ్వానించాము; వారు కష్టాల నుండి విమోచించుగాక. పగలు, రాత్రి, సూర్యుడు, చంద్రుడు, ఆదిత్యులు—వీరు మనలను కష్టాల నుండి విమోచించుగాక. వాయువు, పర్జన్యుడు, మధ్యలోకము, దిశలు, ప్రాంతాలన్నీ—వీరు మనలను కష్టాల నుండి విమోచించుగాక. పగలు, రాత్రి, ఉదయాలు శాపాల నుండి విమోచించుగాక; సోముడు, చంద్రునిగా పిలువబడే దేవుడు, మనలను విమోచించుగాక. భౌమ, దైవిక పశువులు, అడవి జంతువులు, పక్షులు, రెక్కలున్నవి—వీటిని ఆహ్వానించాము; అవి మనలను కష్టాల నుండి విమోచించుగాక. భవుడు, శర్వుడు, రుద్రుడు, పశుపతి—వీరి బాణాలను మేము తెలుసు; అవి మనకు శుభంగా ఉండుగాక. ఆకాశం, నక్షత్రాలు, భూమి, యక్షులు, పర్వతాలు, సముద్రాలు, నదులు, గ్రామాలు—వీటి ద్వారా మనలను కష్టాల నుండి విమోచించుగాక. సప్తర్షులు, దైవిక జలాలు, ప్రజాపతి, పితృదేవతలు, యముడు—వీరు మనలను కష్టాల నుండి విమోచించుగాక. ఆకాశంలో, మధ్యలోకంలో, భూమిపై ఉన్న సమస్త దేవతలు, మహాశక్తులు మనలను కష్టాల నుండి విమోచించుగాక. ఆదిత్యులు, రుద్రులు, వసువులు, స్వర్గీయ దేవతలు, అథర్వణులు, అంగిరసులు, మునులు—వీరు మనలను కష్టాల నుండి విమోచించుగాక. యజ్ఞం, యజమానుడు, ఋగ్వేద మంత్రాలు, సామగానం, ఔషధాలు, యజుర్వేద మంత్రాలు, హోతృలు—వీరు మనలను కష్టాల నుండి విమోచించుగాక. ఐదు రాజౌషధాలు, వాటిలో ఉత్తమమైన సోమ, దర్భ, అవిజ, యవాలు, ఇతర ఔషధాలు—వీరు మనలను కష్టాల నుండి విమోచించుగాక. శత్రువులు, రాక్షసులు, పాములు, సద్గుణులు, పితృదేవతలు, మరణ రూపాలు—వీరు మనలను కష్టాల నుండి విమోచించుగాక. ఋతువులు, వాటి అధిపతులు, కాలాలు, సంవత్సరాలు, మాసాలు, చక్రాలు—వీరు మనలను కష్టాల నుండి విమోచించుగాక. దక్షిణ, పడమర, తూర్పు, ఉత్తర దిశలలో ఉన్న దేవతలు, సమస్త మహాశక్తులు మనలను కష్టాల నుండి విమోచించుగాక. ధర్మంలో స్థిరమైన, సత్యంలో పెరిగిన సమస్త దేవతలు, వారి భార్యలతో కలసి—we invoke them all—వారు మనలను కష్టాల నుండి విమోచించుగాక. ఇలా, విద్యార్థి తపస్సు, ఆరాధన, గురువు, దేవతలు, ఔషధాలు, ప్రకృతి, సమస్త జీవరాశుల మధ్య అనుసంధానం, పరమార్థాన్ని ప్రతిపాదిస్తూ, ఈ మహాత్మ్య గాథ సాగుతుంది.