ఓ శ్రోత, ఇప్పుడు నేను నీకు ఋషులు దర్శించిన ఆ గాఢమైన రహస్యాన్ని, అథర్వవేదంలోని ఈ మహా సంకేతాలను ఒక కథలాగా వివరించబోతున్నాను. సవితా దేవుడు, ఆ పరమాత్మ, ఆరు కలిసి జన్మించినవారు, ఒకరు ఒంటరిగా జన్మించినవాడు అని తెలుసుకోమని ఉపదేశించబడింది. అందరూ ఆ ఒంటరి జన్ముడిలోనే విశ్రాంతి కోరుతారు. ఆయన స్పష్టంగా కనిపిస్తూ, అంతర్భాగంలో రహస్యంగా ఉన్న పురాతనమైన, మహత్తరమైన స్థలంలో స్థితి చెందాడు. అక్కడే సర్వం స్థాపితమై, కదిలి, ఊపిరి పీల్చి, నిలబడింది. ఒకే చక్రం, ఒకే అంచుతో, వెయ్యి ఆకులు కలిగి ముందుకు వెనక్కు తిరుగుతుంది. దాని అర్ధంతో సమస్త ప్రాణులు సృష్టించబడ్డాయి. మరి మిగిలిన అర్ధం ఎక్కడికి పోయింది? అయిదువారు లాగుతూ, వాటిలో ప్రధానమైనది ముందుకు నడిపించబడుతుంది. యుక్తులు వరుసగా కట్టబడి, దాని ప్రయాణం ఎవరికీ కనిపించదు. అది వెళ్ళిందో లేదో ఎవరికీ తెలుసు కాదు. ఒకటి దగ్గర కాదు, మరొకటి దూరం కాదు. ఆ అజ్ఞేయ పాత్ర తలకిందులుగా ఉంది. అందులో నానావిధాలైన మహిమ నిక్షిప్తమై ఉంది. అక్కడే ఏడుగురు ఋషులు కూర్చుని, ఆ మహిమకు రక్షకులయ్యారు. ముందుగా యుక్తమైనది, వెనుక యుక్తమైనది, చుట్టూ యుక్తమైనది, ఎక్కడా యుక్తమైనది—ఇవి యజ్ఞాన్ని ముందుకు నడిపిస్తాయి. వాటిలో ఏది మంత్రమో తెలుసుకోవాలని ప్రశ్నించబడింది. ఏదైనా కదిలేది, ఎగిరేది, నిలబడేది, ఊపిరి పీల్చేది కాని, కన్ను మూసేది, అవన్నీ భూమి మీద నానావిధ రూపాలతో ఆయన ఆధారంగా ఉన్నవి. అన్నీ కలిసి ఒకటే అవుతాయి. అనంతమైన, అనేక చోట్ల వ్యాపించిన, పరిమితి లేని, అయినా అన్ని వైపులా పరిమితమైన ఆ పరమాత్మ, స్వర్గానికి కాపలాదారిగా, గత, భవిష్యత్తు అన్నిటినీ అన్వేషిస్తూ సంచరిస్తాడు. ప్రాణికోటి అధిపతి గర్భంలో ఉండి, ఎవరికీ కనిపించకుండా, అనేక రూపాలలో జన్మిస్తాడు. తన అర్ధంతో సమస్త ప్రాణికోటిని సృష్టించాడు. మరి మిగిలిన అర్ధం ఏమైందో గుర్తించమని ప్రశ్న. ఆయన నీటిని పైకి ఎత్తుతాడు, అది గడియారంలో నీరు తీయడంలా. అందరూ ఆయనను కన్నులతో చూస్తారు, కాని మనసుతో తెలుసుకోరు. ఆయన దూరంగా సంపూర్ణంగా నివసిస్తాడు, లోపముతో తగ్గిపోతాడు. లోక మధ్యంలో ఉన్న ఆ మహాదేవునికి ప్రజాధిపతులు నివాళులు అర్పిస్తారు. ఎక్కడినుండి సూర్యుడు ఉదయిస్తాడో, ఎక్కడ అస్తమించునో, అదే నాకు గొప్పదనంగా అనిపిస్తుంది. దానిని మించి మరొకటి లేదు. ప్రస్తుత, మధ్య, పురాతన జ్ఞానం చెప్పేవారు అందరూ సూర్యునే మొదటిగా, అగ్నినే రెండవదిగా, త్రిపక్షపక్షి హంసను ప్రస్తావిస్తారు. వెయ్యి రోజులవంటి రెండు రెక్కలతో ఆ హంసాకారుడు ఆకాశంలో వేగంగా స్వర్గానికి ఎగురుతాడు. అన్ని దేవతలను తన వక్షస్సుపై ఉంచుకుని, అన్ని లోకాలను దర్శిస్తూ వెళ్తాడు. సత్యంతో పైకి ప్రకాశిస్తాడు, మంత్రశక్తితో క్రింద చూస్తాడు, ప్రాణంతో అడ్డంగా కదలుతాడు. అందులోనే పరమమైనది స్థితమై ఉంది. నీరు వెలికితీయడానికి ఉపయోగించే రెండు అరాణీలను, వాటితో సంపదను పొందే మార్గాన్ని ఎవరూ తెలుసుకుంటే, వారు మహా బ్రాహ్మణుడిని అవగాహన చేసుకోవాలి. మొదట ఆయన అడుగులు లేకుండా జన్మించాడు, తరువాత ధ్వనిని మోయాడు. నలుగురి పాదాలతో, అనుభూతికి తగినవాడిగా మారి, అన్నీ భోజ్యాలను స్వీకరించాడు. ఆయన అనుభవానికి తగినవాడిగా మారి, మరెన్నో భోజ్యాలను ప్రసాదించాడు. ఎవరైనా ఆ శాశ్వతమైన, సర్వోత్కృష్ట దేవుణ్ణి పూజిస్తే, వారు ఆయనను పొందుతారు. ఆయనను శాశ్వతుడని అంటారు, కాని నేడు ఆయన మళ్ళీ కొత్తగా అవుతాడు. పగలు, రాత్రి, వేర్వేరు రూపాలతో జన్మిస్తాయి. వంద, వెయ్యి, పదివేలు, కోటిలెక్కలేనన్ని భాగాలు ఆయనలో స్థితమై ఉన్నాయి. వాటిని చూచి, వారు ఆయనను తాకుతారు. అందుకే ఆ దేవుడు ప్రకాశిస్తాడు—ఇదే అది. ఒకరు శిశువు, మరొకరు చాలా చిన్నవాడు, ఇంకొకరు కనబడని వాడు. వాటన్నింటికన్నా ఎక్కువగా ఆ దేవి నాకు ప్రియమైనది. ఆ మంగళకరమైన, వయస్సు లేని అమ్మవారు, మరణించేవారి ఇంట్లో అమరత్వాన్ని నిలుపుతుంది. ఆమెను పడుకోబెట్టినవాడు, ఆమెను సృష్టించినవాడు, అలసిపోతాడు. నీవు స్త్రీ, నీవు పురుషుడు; నీవు బాలుడు, నీవు బాలిక. నీవు దండతో నడిచే వృద్ధుడు; నీవు అన్ని దిక్కుల ముఖాలతో పుట్టేవాడవు. నీవు వారి తండ్రివి, వారి కుమారుడివి; వారిలో నీవే పెద్దవాడు, నీవే చిన్నవాడు. ఆ ఒక్క దేవుడు మనస్సులో ప్రవేశించి, మొదట పుట్టాడు; ఆయన గర్భంలో ఉన్నాడు. సంపూర్ణత నుండి సంపూర్ణత ఉద్భవిస్తుంది; సంపూర్ణత సంపూర్ణతతో నిండిపోతుంది. అది ఎక్కడినుండి ప్రవహించిందో ఈరోజు తెలుసుకోవాలని కోరుకుంటున్నాము. ఈ దేవుడు పురాతనుడు, ఎప్పుడూ కొత్తవాడు, పునఃపునః జన్మిస్తాడు. ఆమె అన్నీ అయింది, ఆ పురాతన దేవి. మహాదేవి, ఉషోదయమై ప్రకాశిస్తుంది; ప్రతి ఒక్కరితో ఆమె ఋషికి కనిపిస్తుంది. అవిర్వై అనే దేవికి పేరు, ఆమె ద్వారా అన్నీ చుట్టుముట్టబడ్డాయి. ఆమె రూపం వల్లే ఈ చెట్లు ఆకుపచ్చగా, ఆకుల అలంకారంతో మెరిసిపోతున్నాయి. ఆమె దగ్గర ఉన్నవారిని వదిలిపెట్టదు, అయినా ఆమె దగ్గర ఉన్నవారిని చూడదు. ఆ దేవుని అద్భుతాన్ని చూడు: ఆమె మరణించదు, వృద్ధాప్యంలోకి పోదు. అపూర్వమైనద్వారా ప్రేరేపించబడి, వారు తగినట్లు మాటలు మాట్లాడతారు. ఎక్కడికైనా వెళ్ళినా, వారు బ్రాహ్మణుడని చెబుతారు. దేవతలు, మనుషులు, చక్రపు ఆకుల్లా ఒక కేంద్రంలో స్థాపించబడ్డారు. ఈ మాయ ద్వారా ఏర్పడిన ఆ స్థలం ఎక్కడో నీటిపుష్పమా, చెప్పు. ఎవరి వల్ల వాయువు వీస్తుంది, ఎవరు ఐదు దిక్కులను కలిపారు? ఎవరు తామే హవిస్సులు అని భావించేవారు? వారు దేవతలు, నీటి నాయకులు—వారు ఎవరు? వారిలో ఒకరు భూమిపై నివసిస్తాడు, మరొకరు మధ్యాకాశంలో సంచరిస్తాడు; మరొకరు ఆకాశాన్ని ఇచ్చాడు, అతడే వ్యవస్థాపకుడు; మిగిలినవారు అన్ని దిక్కులను కాపాడతారు. ఈ ప్రాణులు అల్లబడ్డ ఆ దారాన్ని ఎవరు తెలుసుకుంటే, ఆ దారానికి దారాన్ని తెలుసుకునేవాడు మహా బ్రాహ్మణుడిని అవగాహన చేస్తాడు. ఈ ప్రాణులు అల్లబడ్డ దారాన్ని నేను తెలుసుకున్నాను; ఆ దారానికి దారాన్ని తెలుసుకున్నాను, అందువల్లనే మహా బ్రాహ్మణుడిని తెలుసుకున్నాను. ఆకాశం, భూమి మధ్య అగ్ని దహించుకుంటూ మండుతుంది. అక్కడ అతడు ఒక్క భార్యతో నిలబడి ఉన్నాడు. దాని అంచున మాతరిశ్వన్ ఎక్కడ ఉన్నాడు? మాతరిశ్వన్ నీటిలో ప్రవేశించాడు; దేవతలు నీటిలో ప్రవేశించాయి. మహాత్ముడు ధూళికి పరిమాణంగా నిలబడ్డాడు; పవిత్రుడు ఆకుపచ్చలోకి ప్రవేశించాడు. ఉత్తర దిశలో అమరమైన గాయత్రీపై అతడు అడుగుపెట్టాడు. సామవేదాన్ని సామంతో తెలిసినవారు ఆ ప్రదేశాన్ని చూశారు—అది ఎక్కడ? నిధుల నివాసస్థానం, కలిసే స్థలం, సత్య ధర్మంలో సవితా దేవునిలా ఉంది. ఐశ్వర్య పోరాటంలో ఇంద్రుడు నిలబడలేకపోయాడు. తొమ్మిది ద్వారాల కమలం మూడు గుణాలతో చుట్టబడి ఉంది. అందులో అధిపతి ఆత్మ ఉంటే, బ్రహ్మాన్ని తెలిసినవారు దానిని తెలుసుకుంటారు. ఆత్మ కోరికలేని, స్థిరమైన, అమరమైన, స్వయంభూతి, సారంతో సంతృప్తిగా, ఎక్కడినుంచీ ఏమీ తక్కువ లేని వాడు. అతడిని మాత్రమే తెలిసినవాడు మరణాన్ని భయపడడు; ఆ ఆత్మ స్థిరమైనది, వృద్ధాప్యములేని, ఎప్పుడూ యవ్వనంగా ఉంటుంది. ఇలా ఈ మంత్రాలలో పరమాత్మ, ఆత్మ, జగత్తు, దేవతలు, మాయ, సృష్టి, బ్రహ్మజ్ఞానం అన్నీ సంకేతాలుగా వివరించబడ్డాయి. ఇవన్నీ పరమార్థాన్ని తెలుసుకునే ఋషుల అనుభూతులు.