స్కంభ గురించి ఋషులు ప్రశ్నలు అడుగుతారు. "బ్రహ్మణ్ అతని నోరు, తేనె వంటి మధురమైన అతని నాలుక, విరాజ్ అతని బుద్ధి అని చెబుతారు. ఆ స్కంభ దేవుడు ఎవరు?" అని వారు అడుగుతారు. "ఋచా మంత్రాలు ఆయన నుంచి ఉద్భవించాయి, యజుస్ ఆయన నుంచి వచ్చాయి, ఆయన రోమాలు సామన్ మంత్రాలు, ఆయన నోరు అథర్వన్ మరియు అంగిరస్ అని చెబుతారు. ఆ స్కంభ ఎవరు?" అని తెలుసుకోవాలని కోరుతారు. కొంతమంది, అస్థిరమైన శాఖను అత్యున్నతమైనదిగా భావిస్తారు, మరికొందరు, తక్కువ స్థాయిలో ఉన్నవారు, ఆ శాఖను వాస్తవమైనదిగా పూజిస్తారు. స్కంభలో ఆదిత్యులు, రుద్రులు, వసువులు స్థాపితమయ్యారు; గతం, భవిష్యత్తు, అన్ని లోకాలు అక్కడే స్థిరంగా ఉన్నాయి. "ఆ స్కంభ దేవుడు ఎవరు?" అని వారు ప్రశ్నిస్తారు. ముప్పైమూడు దేవతలు ఎల్లప్పుడూ ఆయన ధనాన్ని కాపాడుతారు; ఆ దేవతలు రక్షించే ఆ ధనాన్ని ఎవరు తెలుసుకుంటారు? బ్రహ్మాన్ని తెలిసిన దేవతలు, అతిపురాతన బ్రహ్మణ్ను ఆరాధిస్తారు; వారిని నేరుగా తెలుసుకున్నవాడు బ్రహ్మజ్ఞుడు అవుతాడు. బృహంత్ దేవతలు, అవాస్తవం నుంచి జన్మించారు; స్కంభ యొక్క ఒక అవయవం అవాస్తవమే అని ప్రజలు అంటారు. స్కంభ సంతానాన్ని సృష్టిస్తూ, పురాతనాన్ని విడిచిపెట్టాడు; ప్రజలు స్కంభ యొక్క ఒక అవయవాన్ని పురాతనంగా గుర్తిస్తారు. స్కంభ యొక్క ఒక అవయవంలో ముప్పైమూడు దేవతలు శరీరాన్ని విభజించారు; బ్రహ్మాన్ని తెలిసిన కొందరు, ఆ ముప్పైమూడు దేవతలను కూడా తెలుసుకుంటారు. ప్రజలు బంగారు గర్భాన్ని అత్యున్నతమైనదిగా, అపరాజితంగా భావిస్తారు; స్కంభ మొదట ఆ బంగారాన్ని లోకంలో పోశాడు. స్కంభలోనే లోకాలు ఉన్నాయి, స్కంభలోనే తపస్సు ఉంది, స్కంభలోనే ధర్మం స్థాపితమైంది. "స్కంభా, నిన్ను నేరుగా తెలుసుకున్నాను; నీలో, ఇంద్రా, అన్నీ స్థాపితమయ్యాయి." ఇంద్రలో కూడా లోకాలు, తపస్సు, ధర్మం ఉన్నాయి; "ఇంద్రా, నిన్ను నేరుగా తెలుసుకున్నాను; స్కంభలో అన్నీ స్థిరంగా ఉన్నాయి." అతడు, సూర్యుని, ఉదయాన్ని ఉద్భవించే ముందు, పేరును పేరుగా పిలిచాడు. అజన్ముడు మొదట ఉద్భవించినప్పుడు, అతడు శబ్దానికి పరమాధికారం పొందాడు; దాని మీద ఉన్నది, ఉన్నదీ లేదు. అతని చేత భూమి, విశాలమైన మధ్యలోకాలు, గర్భం ఉన్నాయి; ఆకాశాన్ని తలగా చేసుకున్న అతిపురాతన బ్రహ్మణ్కు నమస్కారం. అతని కన్ను సూర్యుడు, చంద్రుడు ఎప్పటికీ పునరుత్తానమవుతాడు, అగ్ని అతని నోరుగా ఉంది; ఆ అతిపురాతన బ్రహ్మణ్కు నమస్కారం. అతని శ్వాస వాయువు, అతని ఊపిరితిత్తులు అంగిరస్, దిక్కులను బుద్ధిగా చేసుకున్నాడు; ఆ అతిపురాతన బ్రహ్మణ్కు నమస్కారం. స్కంభ ఆకాశాన్ని, భూమిని, విశాలమైన వాయువును, ఆరు దిక్కులను నిలిపాడు; స్కంభ ఈ సర్వజీవజాతిలో ప్రవేశించాడు. అతడు తపస్సు, వేడిమి నుంచి జన్మించాడు, అన్ని లోకాలలో సమానంగా ఉన్నాడు, సోమాన్ని సృష్టించాడు; ఆ అతిపురాతన బ్రహ్మణ్కు నమస్కారం. "వాయువు ఎందుకు స్థిరంగా ఉండదు? మనస్సు ఎందుకు ఆనందించదు? నీళ్ళు, సత్యాన్ని కోరుతూ, ఎప్పుడూ స్థిరంగా ఉండవు?" అని ప్రశ్నలు వేస్తారు. ప్రపంచ మధ్యలో మహాదేవుడు తపస్సులో స్థిరంగా, నీటి మీద ఉన్నాడు; అందులో అన్ని దేవతలు, చెట్టు తాడుపై శాఖలు లాగా, ఆయనపై ఆధారపడి ఉంటారు. దేవతలు చేతులు, కాళ్లు, వాక్కు, చెవులు, కళ్ళతో ఎల్లప్పుడూ పూజను సమర్పిస్తారు; "ఆ పరిమితి, అపరిమితి స్కంభ ఎవరు?" అని అడుగుతారు. అతని వల్ల చీకటి, దుష్టత ద్వారా తొలగించబడుతుంది; అతనిలో అన్ని వెలుగులు, మూడు, ప్రాణికపతి లో ఉన్నాయి. నీళ్ళలో నిలబడి ఉన్న బంగారు రీడును తెలిసినవాడు, అతడే ప్రాణికపతి యొక్క రహస్య స్వామి. కొంతమంది, రెండు యువకులు, ఆరు కిరణాలను అల్లుతూ, వస్త్రాన్ని నేసుతారు; ఒకరు దారాన్ని ముందుకు సాగిస్తారు, మరొకరు దానిని తీసివేయరు, చివరను చేరరు. ఆ ఇద్దరిలో ఎవరు అధికంగా ఉన్నారు, నాకు తెలియదు; మనిషి దీన్ని ప్రశంసిస్తాడు, అతడు దీనిని పైకి, ఆకాశంలో మోయుతాడు. ఈ కిరణాలు ఆకాశాన్ని నిలిపాయి, వాయువు కోసం అన్ని రాగాలను సృష్టించాయి. అతడు గతాన్ని, భవిష్యత్తును నిలబెడతాడు, ఆకాశానికి ఏకైక అధిపతి; ఆ అతిపురాతన బ్రహ్మణ్కు నమస్కారం. స్కంభ ద్వారా ఇవన్నీ నిలబడ్డాయి: భూమి, ఆకాశం స్థిరంగా ఉన్నాయి; స్కంభ ఈ సర్వం, ఏది ఊపిరి తీసుకుంటుందో, కన్ను మూస్తుందో, కదులుతుందో. మూడు సంతానాలు ముందుకు వెళ్లాయి, మరికొన్ని అన్ని వైపులా సూర్యునిలో ప్రవేశించాయి; విశాలమైనవాడు, రాజ్యానికి పరిమితి, బంగారు కదలికల్లో ప్రవేశించాడు. పన్నెండు ముళ్ళు, ఒక చక్రం, మూడు నాభులు—దీన్ని ఎవరు గ్రహిస్తారు? అక్కడ మూడు వందల అరవయ్య మేకలు బిగించబడ్డాయి, అరవయ్య స్థిరంగా ఉన్నాయి. ఓ సవితా! ఇది తెలుసుకో: ఆరు కలసి జన్మించాయి, ఒకటి ఒంటరిగా జన్మించింది; అందులోనే అవి విశ్రాంతి కోరుతాయి, ఆ ఒంటరిగా జన్మించినవాడిలో. ప్రత్యక్షంగా, రహస్యంగా, పురాతనంగా, మహా స్థలంలో; అక్కడే ఇది అన్నీ స్థాపితమై, కదిలి, ఊపిరి తీసుకుని, నిలబడుతుంది. ఒకే చక్రం, ఒకే అంచు, వెయ్య spokes, ముందుకు, వెనక్కు తిరుగుతుంది; దాని అరవ భాగంతో సర్వజీవాలను సృష్టించింది—దాని మిగిలిన భాగం ఎక్కడ? ఐదుగురి ద్వారా లాకబడుతుంది, ముందువాడు మోస్తాడు; యుక్తులు అనుసరిస్తూ బిగించబడ్డాయి; దాని ప్రయాణం కనిపించదు, వెళ్లలేదు, వెళ్లడం కనిపించదు—ఒకటి దగ్గర కాదు, మరొకటి దూరం కాదు. అగ్నికుండం అడ్డంగా ఉంది, దాని మూలం పైకి; అందులో మహిమ ఉంది, అనేక రూపాల్లో; అక్కడ ఏడు ఋషులు కలసి కూర్చున్నారు, వారు దాని మహిమకు కాపలాదారులయ్యారు. ముందు యుక్తమైనది, వెనుక యుక్తమైనది, అన్ని వైపులా యుక్తమైనది, ఎక్కడైనా యుక్తమైనది—దాని ద్వారా యజ్ఞం ముందుకు సాగుతుంది—ఇవన్నీ中, ఏది మంత్రం? ఏది కదులుతుంది, ఎగురుతుంది, నిలబడుతుంది, ఊపిరి తీసుకుంటుంది లేదా తీసుకోదు, కన్ను మూస్తుంది లేదా అవుతుంది—ఈ భూమిని, అనేక రూపాల్లో, ఆయన నిలబెట్టాడు; కలసి ఒక్కటిగా మారుతుంది. అనంతమైనది, అనేక చోట్ల విస్తరించింది, అపరిమితమైనది, అన్ని వైపులా పరిమితమైనది—ఆకాశానికి కాపలాదారు, జ్ఞాని, గతాన్ని, భవిష్యత్తును వెతుకుతూ తిరుగుతాడు. ప్రాణికపతి గర్భంలో కదులుతాడు, కనిపించడు, అనేక రూపాల్లో జన్మిస్తాడు; దాని అరవ భాగంతో సర్వజీవాలను సృష్టించాడు—దాని మిగిలిన భాగానికి ఏ గుర్తు? అతడు నీటిని పైకి మోస్తాడు, పాత్రతో తీసుకునేలా; అందరూ కళ్లతో చూస్తారు, కానీ అందరూ మనస్సుతో తెలుసుకోరు.