श्रूयतां दिव्यं कथामिमां, अथर्ववेदस्य मन्त्रेषु प्रतिष्ठिताम्। एकदा, वनेषु महान् ऋषिः औषधीं सम्पूज्य प्रार्थयामास—"हे दिव्ये औषधे, केशं केशेन संयोजय, त्वचं त्वचा योजय, अस्थि रक्तेन सन्धीयताम्, छिन्नं यच्छ संयुनक्ति।" स औषध्या प्रार्थितः, शरीरस्य सर्वाङ्गानि पुनः एकत्र करोतु इति। ततो यानस्य यत्र चक्राणि सुस्थिराणि, युक्तानि, नाभिभिः सम्यक् संयोजितानि, तत्र ऋषिः आह—"उत्तिष्ठ, प्रस्थितव्या, पूर्वं धाव, रथः सुसंयुक्तः, सुसंवृत्तचक्रः, सम्यग्युक्तः। सम्यगुत्तिष्ठ।" यदि अक्षात् पतित्वा रथः भग्नः स्यात्, अश्मना वा भग्नः, तर्हि ऋभवः, यथा रथस्य अङ्गानि, सन्धिं सन्धिना संयुञ्जन्तु। एवं देवाः अधस्तात् स्थापयन्ति, देवाः पुनरुत्थापयन्ति, देवाः सम्पूर्णं कुर्वन्ति, देवाः पुनरजीवनं यच्छन्ति। तत्र वायोः सम्बन्धे ऋषिः प्रार्थयामास—"द्वे वातौ, हे वायो, दूरात् नदीतीरात् आगच्छतः; एकः त्वां कौशलं आनयतु, अपरः पापं दुरितं द्रावयतु।" वायुः सर्वभैषज्यो भूत्वा, रोगं नाशयतु, आरोग्यं ददातु, यः देवदूतः सन् सर्वत्र गच्छति। ऋषिः देवांश्च मरुतः च प्रार्थयामास—"देवाः एनं रक्षन्तु, मरुतां गणाः च रक्षन्तु, सर्वाणि भूतानि एनं रक्षन्तु, सः अभयं प्राप्नुयात्।" आशिषा च रक्षायै समागतः, बलं यच्छामि, रोगं अपाकरोमि। "इयं मे हस्तः पुण्या, इयं मे हस्तः अतिपुण्या; सा सर्वभैषज्या, शुभस्पर्शिनी।" उभाभ्यां हस्ताभ्यां दशाङ्गुलीभ्यां, वाचस्प्रवर्तिनी जिह्वया, आरोग्यदायिनीभिः हस्तैः त्वां स्पृशामि। अथ किञ्चिद् दिव्यं जातम्। अग्नेः तापात् अजः अजायत; सः आदौ स्वजनयितारं अपश्यत्। तेनैव देवाः प्रथमं देवत्वं प्राप्नुवन्, तेन शुद्धाः बभूवुः। अग्निना सह परमं दिवं प्रयात, नेतॄन् हस्तयोः वहन्; दिवः शिखरं स्पृश, देवैः सह गच्छ। पृथिव्याः सतः मध्ये अन्तरिक्षं प्राप्य, तस्मात् दिवं, तस्मात् दिवः शिखरात् ज्योतिष्मन्तं लोकं प्राप्य। ये स्वर्गमिच्छन्ति, ते न पृष्ठतः पश्यन्ति; ते द्वौ लोकौ आरोहन्ति; ये यज्ञं सर्वत्र व्यापयन्ति, ते एव आरोहन्ति। अग्ने, देवेषु प्रथमः भूत्वा, देवमानुषाणां चक्षुः सन्, यजमानाः भृगुभिः संयुक्ताः स्वर्गं गच्छन्तु, यजमानाः समृद्धिं प्राप्नुयुः। अजं पयसा, घृतैः, दिव्यं, महापक्षिणं, पूर्णं पयः पीत्वा, धर्मिणां लोकं गच्छामः, परं दिवं आरोहामः। पञ्चधान्यं पञ्चभिः अङ्गुलिभिः, स्रुचा चोर्ध्वं कुर्यात्; अजस्य शिरः पूर्वदिशि स्थापयेत्, दक्षिणं पार्श्वं दक्षिणदिशि स्थापयेत्। अजस्य भस्म पश्चिमदिशि स्थापयेत्, वामं पार्श्वं उत्तरदिशि स्थापयेत्; पृष्ठं ऊर्ध्वदिशि स्थापयेत्, अधिष्ठानं स्थिरदिशि, मध्ये अन्तरिक्षे स्थापयेत्। पक्त्वा अजं घृतैः सिञ्चेत्, त्वचा आच्छादयेत्, सर्वाङ्गसम्पूर्णं सर्वरूपं च; सः परं दिवं आरोहत्व्, चतुर्दिशं पादैः स्थित्वा। ततः दिशः उद्यन्तु, मेघवाहिनः वाताः गच्छन्तु; बलवन्तः गर्जन्तः जलसम्भूताः आपः पृथिवीं तर्पयन्तु। बलवन्तः उदाराः अनुग्रहेण पश्यन्तु; आपां रसा ओषधीभिः संयुक्ताः स्युः; वर्षधाराः पृथिवीं पूरयन्तु, नानारूपाः ओषधयः जायन्ताम्। गायकः स्वर्गं अनुग्रहेण पश्यतु; शीघ्रवाहिन्यः आपः पृथक् उद्यन्तु; वर्षधाराः पृथिवीं पूरयन्तु, नानारूपाः ओषधयः जायन्ताम्। मरुतां गणाः गानं कुर्वन्तु, मेघगर्जितेन शब्दयन्तु, स्वस्वरूपेण; वर्षधाराः पृथिवीं सिञ्चन्तु। मरुतः समुद्रात् आपः उद्यन्तु; महाबलः सूर्यः दिवं आरोहतु; आपः, वृषभस्य गर्जनात् प्रेरिताः, पृथिवीं तर्पयन्तु। गर्ज, वज्र, समुद्रं च पृथिवीं च कम्पय; यद् त्वया सृष्टं वर्षं, तद् सान्द्रं भवतु, कृशाय स्थूलाय च, स्वकाले। उदाराः, कूपाः, गम्भीरजलाशयाः च सर्वान् रक्षन्तु; मेघाः मरुतैः प्रेरिताः पृथिवीं सिञ्चन्तु। आशा प्रकाशयतु; वाताः सर्वतः वहन्तु; मेघाः मरुतैः प्रेरिताः पृथिव्यां संयुक्ताः स्युः। आपः, विद्युत्, मेघाः, वर्षं च सर्वान् रक्षन्तु; उदाराः, कूपाः, गम्भीरजलाशयाः च; मेघाः मरुतैः प्रेरिताः पृथिवीं पूरयन्तु। अग्निः, आपः संयुक्तः, ओषधीपतिः, जातवेदाः, अस्मभ्यं दिवः वर्षं, प्राणं, अमृतं च सन्तानाय ददातु। प्रजापतिः, समुद्रात् आपः सञ्चालयन्, सागरं क्षोभयति; महावृषभस्य बीजं स्फुरतु; वज्रधरः तेन वर्षयतु। असुरः पितरः आपः सिञ्चति; गम्भीरजलाशयाः श्वासयन्तु; वरुणः च आपः च प्रवाहान् विसृजन्तु; शुष्के स्थले बकाः कूजन्तु। संवत्सरं ब्राह्मणाः मौनव्रतं पालयित्वा, वर्षेण प्रहृष्टाः बकाः वदन्ति। "वद, हे बक, वर्षं आह्वय, हे तादुरी; सरः मध्ये स्रावय, चत्वारः पादान् प्रसारय।" "खन्वखा, खैमखा, मध्ये, हे तादुरी; वर्षं आह्वय, हे पितरः, मरुतां अनुग्रहं इच्छन्तु।" "महापात्रं आपूरय, वातः विद्युत् सहितः वहतु; नानाविधं हविः क्रियताम्; ओषधयः जलसंपर्केण प्रमुद्यन्ताम्।" एवं यः महदधीक्षकः अस्ति, सः समीपवद् पश्यति; यः मन्यते गूढमस्ति, चलन्, तम् सर्वे देवाः जानन्ति। यः तिष्ठति, गच्छति, मिथ्याचारं करोति, गृहम् गच्छति, विदेशं याति, यत्र द्वौ उपविश्य योजनं कुर्वन्ति, तत्र तृतीयः राजा वरुणः जानाति। एषा पृथिवी वरुणस्य, सा च दीर्घा दिवः; समुद्राः वरुणस्य गर्भाः; यः अल्पे कूपे च गूढः, सः अपि तस्य अन्तर्गतः। यः दिवः पारं गच्छति, सः अपि वरुणात् न मुञ्च्यते; तस्य सहस्राक्षिणः चराः सर्वां पृथिवीं पश्यन्ति। राजा वरुणः यत् किञ्चिद् दिवि पृथिव्यां च, तस्मात् परं च, सर्वं पश्यति; सः जनानां निमेषगणनां करोति, यथा अक्षवापः स्वक्रीडायाः गण्यं करोति। एवं दिव्यैः मन्त्रैः ऋषयः, देवाः, औषधयः, आपः च, जगत् पूरयन्ति, रक्षन्ति, पुनः पुनः जीवनं ददाति।