प्राचीनकाले, अपां गर्भे, या अमृताः सर्वं धारयन्ति, सत्यं जानन्त्यः, तासु देवः देवीनां मध्ये प्रतिष्ठितः। तासु कस्य देवस्य हविः समर्पयेम? आदि काले हिरण्यगर्भः उत्पन्नः, एक एव प्रजापतिः सर्वभूतानाम् अधिपः जातः। स पृथिवीं दिवं च धारयामास। कस्मै देवाय हविः समर्पयेम? आपः पूर्वमृषभं गर्भं च अधत्त, ताः समं संयता अभवन्। तस्मिन जातमात्रे हिरण्ययः आवरणः आसीत्। कस्मै देवाय हविः समर्पयेम? तत्र त्रयः उत्पेतुः—व्याघ्रः, नरः, वृकः। शीघ्रं नद्यः प्रवहन्ति, शीघ्रं वनस्य देवः गच्छति, शीघ्रं शत्रवः अपसरन्तु। वृकः दूरपथेन गच्छतु, चौरः उच्चमार्गे गच्छतु, दत्तः रज्जुः दूरं गच्छतु, पापकृत् अपसरतु। हे व्याघ्र! तव नेत्रे तव मुखं च निगृह्णीमः, तव सर्वाणि विंशति नखानि अपि। प्रथमं व्याघ्रं निगृह्णीमः, ततः चौरं, ततः सर्पं, ततः राक्षसं, ततः वृकं। यः अद्य चौरः आगच्छति, स निष्पीड्यताम् अपसरतु; इन्द्रः तं वज्रेण नाशयतु, पतितपथेन। पशोः शिरः, दन्ताः भग्नाः, पृष्ठानि विदारितानि; गोहः निह्नुतः भवतु, मृगः नीचैः शयीत। यत् निग्रहः स निग्रहः नास्ति, यत् अनिग्रहः स निग्रहः; अहं इन्द्रजातः सोमजातः, अथर्वणस्य व्याघ्रनिग्रहणमन्त्रः अस्मि। सा ओषधिः या गन्धर्वः वरुणाय मृत्यवे अदिद्रावीत्, तां वयं ते उत्खनमः—सौम्यां बन्धमोचन्योषधिम्। उत्थेहि, उत्थेहि, हे सूर्य, उत्थेहि, मम वाक् उत्थेहि; प्रजापतिः वृषा वीर्येण बलेन उत्थातु। यथा त्वं मूलात् न दग्धा, न सुष्कवत्, एवं एषा ओषधिः त्वां बलिष्ठं करोतु। ओषधीनां वीर्यं, वृषभाणां बलं—इन्द्र! एतत् पुरुषवीर्यं संयमिनि अत्र स्थापय। आपां रसः, आद्यः, वृक्षाणां च—त्वं सोमस्य भ्राता, अश्वस्य वीर्यं त्वम्। अद्य, हे अग्ने! अद्य, हे सवितः! अद्य, हे दिव्ये सरस्वति! अद्य, हे ब्रह्मणस्पते! बन्धनं धनुषोरजुवत् प्रसारय। अहं तव बन्धनं मुञ्चामि, यथा धनुषः ज्या विमुच्यते, यथा रोहितः सदा अनश्नन् गच्छति। अश्वस्य, गर्दभस्य, अजस्य, ऊर्णायाः, वृषभस्य च बलं—एतत् सर्वं संयमिनि अत्र स्थापय। सहस्रशृङ्गः वृषभः, यः समुद्रात् उत्पतितः, तेन महता सर्वान् जनान् निद्रां नयामः। वायुः न वाति, न कश्चन पश्यति; हे इन्द्रस्य सखिन्! सर्वाः स्त्रियः निद्रां नय, यदा गच्छसि। या भूमौ शयाना, या शय्यायाम्, या नीयमाना, या शुभगन्धा—ताः सर्वाः निद्रां नयामः। चलच्चलम्, दृग्ग्रहः, प्राणग्रहः, सर्वाङ्गग्रहः—अहं सर्वाः रात्रिः अतिक्रामामि, हे तमिष्ठ! यः उपविष्टः, यः चरति, यः स्थितः पश्यति—तेषां नेत्राणि पिधायामः, यथा एष गृहः पिहितः। माता शयीत, पिता शयीत, श्वा शयीत, गृहेश्वरः शयीत; सा बन्धवः शयन्ताम्, सर्वे जनाः शयन्ताम्। हे निद्रे! तव निद्राकर्येण सर्वान् जनान् शयय; अन्यान् आदित्यं प्रति शयय, अहं एव जागराणि, इन्द्रवत् अव्यथमानः। प्रथमं ब्रह्मा दशशिराः दशवदनः जातः। स सोमं अग्रे अपिबत्, स रसविहीनं विषं च अकार्षीत्। यावत् द्यावापृथिव्यौ, सप्त सिन्धवः यावत्, इदं वचः, विषनाशनं, अत्र प्रावोचम्। गरुत्मान् श्येनः त्वां विषं प्रथमं अनीयात्; त्वं न मुखं न अङ्गं न पितरं प्राप्तवान्। यः पञ्चाङ्गुली उपविष्टः, धनुषः कृच्छ्रः अपि, तस्य काष्ठात् विषं अपाकरोम्। काष्ठात् विषं अपाकरोम्, नलात्, पत्रात्, अस्थ्नः, शृङ्गात्, गात्रात् अपि। शरः निरसः, इषुः निरसः, तव विषं निरसम्; निरसवृक्षस्य धनुः अपि निरसम्। ये छिन्ने, ये ताडिताः, ये उपविष्टाः, ये मोक्तारः—ते सर्वे निर्बलाः कृताः; निर्बलः विषपर्वतः अपि निर्बलः कृतः। निर्बलाः तव उत्खातारः, निर्बलः त्वं ओषधे, निर्बलः स पर्वतः, स गिरिः यत्र एतद् विषं जातम्। वारणवृक्षे अप्सु वृद्धं ओषधिं जलधारण्यां विषं निगृह्णामि; तत्र अमृतं सिक्तम्—तेन तव विषं निगृह्णामि। पूर्वदिग्गतः विषं निरसम्, उत्तरदिग्गतः विषं निरसम्; इदानीं दक्षिणदिग्गतः विषं पयसा शमितम्। पयः पाचय, पार्श्वतः पिब, उष्णं बहु च; क्षुधा हि त्वां हिनस्ति, खाद, न हन्यसे। मद्येभ्यः ते मद्यम् इव पातयामः; त्वां क्षुब्धं वचोभिः निगृह्णीमः, मन्त्रेण। वचोभिः निगृह्णीमः, यथा ग्रामं संहृत्य; वृक्षवत् स्थिरः भव, न हन्यसे। शुद्धैः, दूरेभिः, अमलैः त्वां परिवृत्य; त्वं विकीर्णः, ओषधे, स्थिरः, न हन्यसे। ये त्वं पूर्वे अकुर्वन्, न आप्नुवन्तः, ते न अस्माकं वीरान् हिंसन्तु; तत् अस्माभ्यं पुरः स्थाप्यताम्। एवं ऋषयः, देवाः, ओषधयः, पशवः, सर्वे च प्रजाः—विश्वस्य कल्याणाय, शान्तये, बलाय, मोक्षाय च, मन्त्रैः, हविषा, संयमेन च, यथाक्रमं सम्यग् आचरन्ति।