श्रुणु, भगवन्, कुश्ठस्य महिमानं यथा मन्त्रेषु प्रतिपादितम्। अस्य त्रयाणि नामानि सन्ति—नदीजातमिति, नद्याः प्रियतममिति, नद्याः पुरुष इति च। तं कुश्ठं सायं प्रातः दिवा च अहं सम्बोधये। अस्य माता 'जीविका' इत्युच्यते, पिता 'जीविनः' इति कथ्यते। तमेव अहं सायं प्रातः दिवा च सम्बोधये। स एष औषधीनां श्रेष्ठतमः, यथा मृगेषु व्याघ्रः, वन्येषु पशुषु सिंहः। तमेव अहं सायं प्रातः दिवा च सम्बोधये। एषः कुश्ठः, विश्वभेषजः, सोमेन सह तिष्ठति। सः त्रिः शम्भुभ्यः, त्रिः अङ्गिरोभ्यः, त्रिः आदित्येभ्यः, त्रिः सर्वदेवेभ्यः जातः। अश्वत्थवृक्षः, दिव्यं निवासस्थानं, तृतीये अनन्ते दिवि स्थितम्—तत्रैव अमृतस्य स्थानम्, तस्मात् कुश्ठः जातः। स्वर्णमय्या नौका, स्वर्णबन्धनया, दिवि सञ्चलिता—तत्रैव अमृतस्य स्थानम्, तस्मात् कुश्ठः जातः। यत्र नौकायाः पतनं, यत्र हिमालयस्य शिरः, तत्रैव अमृतस्य स्थानम्, तस्मात् कुश्ठः जातः। यं पूर्वं इक्ष्वाकुणा ज्ञातः, यं वा कुश्ठेन वाञ्छितः, यं वासुना उपभुक्तः, तेन सः विश्वभेषजः अभवत्। शिरोरुग्, तृतीयः, सदंदिरः, हायनः च—एते सर्वे व्याधयः, सर्वगाः, अधःप्रवर्तिन्यः, कुश्ठेन निवार्यन्ताम्। यद् मनसि, वाचि वा, विवरं विद्यते, यत्र सरस्वती कोपेन प्रविष्टा—तत् बृहस्पतिः सर्वैः देवैः सह पूरयतु। आपः, बुद्धिं मे मा हरन्त; ब्रह्मन्, त्वमपि मा हरः। अप्सु शोषयित्वा, आहूता निर्गच्छन्तु; अहम् आहूतोऽस्मि, प्रज्ञः, तेजस्वी च। नो बुद्धिं, नो दीक्षा, नो तपः हन्यताम्; आयुष्मती शुभता अस्माकं भूयात्, मातरः शुभाः स्युः। अश्विनौ, यौ प्रकाशं अवहताम्, तमः अपाकुरुताम्—तयोः यद् दत्तं, तदन्नं अस्मभ्यं अस्तु। ऋषयः, स्वर्गविदः, श्रेयसं इच्छन्तः, पूर्वं तपः दीक्षां च उपनिन्युः; तस्मात् ऐश्वर्यं, वीर्यं, तेजश्च उत्पन्नम्—देवास्तद् अस्मै ददतु। ब्रह्मा होतृ, ब्रह्मा यज्ञः, ब्रह्मणा स्तोमा नीयन्ते। अध्वर्यु ब्रह्मणो जातः, हविः ब्रह्मणि निहितम्। ब्रह्मा घृतपूर्णानि चमसी, ब्रह्मणा वेदी प्रतिष्ठिता। ब्रह्मैव यज्ञस्य सारः, ब्रह्मैव होत्रारः। शमयित्रे स्वाहा। पापापहर्त्रे मन्म समर्पयामि; कल्याणं वृणोमि। इन्द्र, एतद् हविः गृहाण; यजमानस्य कामाः सिध्यन्ताम्। पापापहर्त्रे, पशुषु वृषभाय, कर्मणाम् अग्रे प्रकाशमानाय, आपां नपात्रे, अश्विनौ, प्रज्ञया आह्वये; बलं वीर्यं च मे दत्तम्। यत्र ब्रह्मविदः दीक्षया तपसा च यान्ति, तत्र मां अग्निः नेतु, मेधां च ददातु। अग्नये स्वाहा। तत्रैव मां वायुः नेतु, प्राणं च ददातु। वायवे स्वाहा। तत्रैव मां सूर्यः नेतु, चक्षुश्च ददातु। सूर्याय स्वाहा। तत्रैव मां चन्द्रमाः नेतु, मनश्च ददातु। चन्द्रमसे स्वाहा। तत्रैव मां सोमः नेतु, पोषणं च ददातु। सोमाय स्वाहा। तत्रैव मां इन्द्रः नेतु, बलं च ददातु। इन्द्राय स्वाहा। तत्रैव मां आपः नेतु, अमृतत्वं च स्थातु। आपः स्वाहा। तत्रैव मां ब्रह्मा नेतु, ब्रह्म च ददातु। ब्रह्मणे स्वाहा। त्वं जीवितस्य परित्राणं, मुनयः तव भेषजत्वं वदन्ति। हे अनुलेपन, शममावह; आपः शमय, अस्मान् अभयं कुरु। यद् कामलां, यद् भङ्गं, यद् विसर्पं—तद् सर्वं रोगं एषः अनुलेपनः त्वत्तः अपाकरोतु। भूमिजः, शुभः, मानवजीवनस्य पोषकः अनुलेपनः, दीर्घमायुः, रथकौशलं, अभयत्वं च अस्मभ्यं करोतु। हे प्राण, प्राणं पालय; जीविषु अनुग्रहं कुरु। निरृति, अस्मान् बन्धनात् मोचय। त्वं आपां गर्भः, विद्युतां पुष्पम्; वातः प्राणः, सूर्यः चक्षुः, दिवः वर्षा पोषणम्। दिव्यः अनुलेपनः, त्रिशिखः, सर्वतः माम् रक्षतु; बहिर्वनस्पतयः, गिरिस्थाः वा, त्वां मा अतिक्रामन्तु। एषः अनुलेपनः मध्ये, पार्श्वयोः, उपरि च रोगं अपाकरोतु; सर्वान् व्याधीन् निष्कासयतु, विनाशयतु च। वरुण, नृणां बहुशः अनृतं भाष्यते; तस्मात्, सहस्रशक्तिन्, सर्वतः अस्मान् आपदः विमोचय। यद् उक्तं, 'आपः न हिंस्यन्तव्याः', 'वरुण' इति, तस्मात्, सहस्रशक्तिन्, सर्वतः अस्मान् आपदः विमोचय। मित्रावरुणौ, अनुलेपनं अनुगच्छेताम्; दूरं गतौ पुनः सुखाय प्रतिनिवर्तेताम्। अनुलेपन, ऋणमिव पापमपाकुरु; क्रियते वा न क्रियते वा, तद् गृहात् निष्क्रामय; शान्तिकर्मणः नेत्रं भूत्वा, अस्माकं श्रुणु। यद् अशुभं स्वप्नं, यद् गवां मध्ये, यद् गृहे—तस्मात् पापापहर्ता, प्रियः, अस्मान् अनामयः कुर्यात्। अनुलेपनः, आपां वीर्यतेजसः जातः, अग्नेः जातवेदसः च; चतुर्भेदः, गिरिजः अनुलेपनः, दिशः विदिशश्च यं वहन्ति, सः ते शुभः अस्तु। चतुर्भेदः अनुलेपनः तव बध्न्यते; सर्वाः दिशः तव अभयाः स्युः; सूर्यवत् दृढः भव; एते जनाः तव करं वहन्तु। एकं रत्नं धारय, एकं निर्माणं कुरु, एकेन स्नानं कुरु, एकेन पिब; चतुर्भेदः अनुलेपनः अस्मान् चतुर्णां निरृतिनां बन्धेभ्यः रक्षतु। अग्निः मां तेजसा रक्षतु—प्राणाय, आपानाय, व्यानाय, आयुषे, तेजसे, वीर्याय, बलाय, स्वस्तये, पुष्टये—स्वाहा। इन्द्रः मां बलिना रक्षतु—प्राणाय, आपानाय, व्यानाय, आयुषे, तेजसे, वीर्याय, बलाय, स्वस्तये, पुष्टये—स्वाहा। सोमः मां सौम्येन रक्षतु—प्राणाय, आपानाय, व्यानाय, आयुषे, तेजसे, वीर्याय, बलाय, स्वस्तये, पुष्टये—स्वाहा। एवं देवतानां स्तवेन, औषधीनां महिम्ना, तपसा च, मनुष्यः आयुष्यमान्, बलवान्, बुद्धिमान्, तथा अमृतत्वं प्रति प्रयाति।