सर्वेभ्यः नमः। कथां आरभामहे। ऋषिः दिव्यं प्रेरणाम्, शुभां सौम्यां च, चिन्तनस्य मातरं, आत्मनः पुरः स्थापयति। सः इच्छति यत् सा प्रेरणा तस्य मनसि स्वेच्छया प्रविशेत्, तस्य अभिलषितं प्रेरणाम् अवाप्नुयात्। ततः सः बृहस्पतिम् आवाहयति—"प्रेरणया, हे बृहस्पते, प्रेरणया समीपं आगच्छ। सौभाग्यस्य भागं अस्माकं दत्त्वा, सौम्यत्वं प्रदत्तुं कृपां कुरु।" ऋषिः पुनः बृहस्पतेः आङ्गिरसस्य वंशजस्य वाक्यम् अभिगच्छति—"सः बृहस्पतिः, यस्य देवत्वानि देवाः अभवन्, मम वाक्यं स्वीकुर्यात्। उत्तमप्रेरणाः अस्मान् अनुगच्छन्तु।" इन्द्रः चरच्छीलानां जनानाम्, पृथिव्याः, विविधरूपाणां वस्तूनां राजा अस्ति। सः यजमानं धनं ददाति, स्तुतः सन्, दूरात् अपि समीपं आनयति। तत्र पुरुषः सहस्रबाहुः, सहस्रनेत्रः, सहस्रपादः च, सर्वतः पृथिवीं आवृत्य, दशाङ्गुलं अधिकं विस्तारयति। सः त्रिभिः पादैः दिवं गच्छति, चतुर्थेन पुनः इह स्थितः। एवं सर्वत्र व्याप्य, खादन्ति अकादन्ति च, तत्र व्याप्य अस्ति। एताः पुरुषस्य महत्त्वानि, तस्मात् पुरुषः ताभ्यः अपि अधिकः। तस्य चतुर्थांशः सर्वाणि भूतानि, त्र्यंशः दिवि अमृतः। पुरुषः एव सर्वं—यत् अभवत्, यत् भविष्यति, अमृतस्य अधिपः च, यत् तेन सह वर्धते। यदा पुरुषं विभजन्, कति भागे विभक्तवन्तः? कः मुखः, कः बाहुः, का जघनं, कः पादः? तस्य मुखः ब्राह्मणः अभवत्, बाहुः राजन्यः, मध्यं वैश्यः, पादः शूद्रः अभवत्। तस्य मनसः चन्द्रः, नेत्रयोः सूर्यः, मुखात् इन्द्रः अग्निः, श्वासात् वायुः अभवत्। नाभेः अन्तरिक्षम्, शिरसः दिवम्, पादयोः पृथिवी, कर्णयोः दिशः—एवं लोकान् व्यवस्थितवन्तः। आदौ विराड् उत्पन्नः, विराजः पुरुषः जातः। जात्वा, पृथिव्याः परं, अग्रे पृष्ठे च, विस्तारयति। यदा देवाः पुरुषं हविः कृत्वा यज्ञं अकरोत्, वसन्तः घृतम्, ग्रीष्मः समिधः, शरद् हविः। तं यज्ञं, आद्यं पुरुषं, वर्षाभिः अभिषिच्य, देवाः, साध्याः, वसवः तेन यज्ञं अकरोत्। यज्ञात् अश्वाः, द्विदन्तिनः सर्वाणि प्राणी, गावः, अजाः, मेषाः च उत्पन्नाः। यज्ञात् ऋचः, साम्नि, छन्दांसि, यजुः च उत्पन्नम्। यज्ञात् मिश्रितं घृतं समाहितम्, तेन जीवाः—वाय्वीयाः, अरण्यवासिनः, ग्राम्याः—सृजिताः। सप्त समिधः, त्रिसप्त समिधः, देवाः यज्ञं कृत्वा, पुरुषं पशुं कृत्वा बध्नन्ति। महादेवस्य शिरसः, राजा सोमस्य, सप्तसप्ततिः भागाः पुरुषस्य सृजने जाताः। ऋषिः दिव्यैः ज्योतिष्भिः, पृथिव्याः शीघ्रगैः प्राणिभिः सह, उत्तमं मेधाम् इच्छन्, तुर्मिषं दिव्यं वाक्यैः नमति। अग्निः, कृतिका, रोहिणी, शुभा मृगशिरा, आर्द्रा, पुनर्वसु, पुष्यः, अश्लेषा, उत्तरायणं, मघा—एते सर्वे शुभं ददतु। पूर्व-उत्तर फाल्गुनी, हस्तः, चित्रा, स्वाति, राधा, विशाखा, अनुराधा, ज्येष्ठा, मूलः—एते शुभं ददतु। पूर्वाषाढा अन्नं ददातु, उत्तराषाढा बलं ददातु, अभिजित् पुण्यं ददातु, श्रवणः, श्रविष्ठा पुष्टिं ददतु। शतभिषक् श्रेष्ठः आगच्छतु, प्रोष्टपदौ सौभाग्यं ददातु, रेवती, अश्वयुजा समृद्धिं ददतु, भरणी धनं ददातु। याः नक्षत्राणि दिवि, अन्तरिक्षे, आपः, पृथिव्यां, पर्वतेषु, दिशासु—याः चन्द्रः व्यवस्थित्य गच्छति—सर्वाः शुभं ददतु। अष्टाविंशति शुभाः नक्षत्राणि मम सह योगं कुर्वन्तु। अहं योगं, कल्याणं, नमः अहः रात्रे। प्रातः, सायं, दिवा, शुभलक्षणैः, शुभसंकेतैः मम कल्याणं भूयात्। अग्ने, सुहवः, शुभं दत्तु, गत्वा हर्षेण प्रत्यागच्छतु। सर्वं दुष्टं, निन्दा, अपवादः, दुरुक्तिः दूरं गच्छतु। सवितरः, शून्यं पात्रं मम दूरं कुरु। शुद्धं, शुभं, दोषरहितं, निन्दारहितं खादामः। शुभे, तव नासिका दोषरहितं भूयात्, पुण्यं मम प्रवाहयतु। ब्रह्मणस्पते, विविधदिशः वाताः, हे इन्द्र, सर्वे मम अनुकूलाः सन्तु, परमं शुभं दत्तु। कल्याणं अस्माकं भूयात्, भयमुक्ताः स्याम। नमः अहः रात्रे। दिवः शान्तिः भूयात्, भूमेः शान्तिः, विस्तीर्णं अन्तरिक्षं शान्तिः। प्रवाहिण्यः आपः शान्तिः, ओषधयः शान्तिः। भूतपूर्वाणां रूपाणि शान्तिः, कृतं, अकृतं कर्म शान्तिः। भूतं, भविष्यत्, सर्वं शान्तिः। एषा वाणी, वाग्देवी, ब्रह्मणि स्थिता, येन भीषणं सृजितम्—सा शान्तिं ददातु। एषा तव मनः, परमे, ब्रह्मणि स्थितम्, येन भीषणं सृजितम्—तदपि शान्तिं ददातु। पञ्चेन्द्रियाणि, मनः षष्ठम्, हृदये ब्रह्मणि स्थितानि, येन भीषणं सृजितम्—तानि शान्तिं ददातु। मित्रः शान्तिं ददातु, वरुणः शान्तिं ददातु, विष्णुः शान्तिं ददातु, प्रजापतिः शान्तिं ददातु, इन्द्रः, बृहस्पतिः शान्तिं ददातु, अर्यमन् शान्तिं ददातु। मित्रः, वरुणः, विवस्वत्, अमन्तकः शान्तिं ददातु, पृथिव्याः दिवः चिह्नानि, ग्रहाः शान्तिं ददातु। कम्पमानायाः भूमेः शान्तिः, उल्काः, पतितानि सर्वाणि शान्तिं ददातु, रक्तदुग्धाः गावः शान्तिं ददातु, भूमिः, सर्वाणि तस्याः मार्गाणि शान्तिं ददातु। एवं ऋषिः, देवाः, नक्षत्राणि, सर्वं जगत्, पुरुषस्य महत्त्वं, यज्ञस्य उत्पत्तिं, शान्तिं, शुभं, सौम्यत्वं च, भगवतः कृपया प्रार्थयन्ति।