एष वृात्यः, गूढः परमः देवः, तं आहुः — "तम् आनीयेत, न च आनीयेत," इति। तस्य देवस्यार्थे अहम् आपः याचे; स देवः तिष्ठतु; अहम् तं देवम् आवृत्य आवृत्य तिष्ठामि। यस्य तस्मिन्नेव देवतायां हवनं क्रियते, स एव एतद् वेद। यदा स पूर्वदिशं प्रस्थितवान्, वायुसैन्यरूपः भूत्वा अग्रे गतवान्, तदा मनः अन्नादः अभवत्; मनसा अन्नं उपयुज्यते — यः एवं वेद। यदा दक्षिणदिशं गच्छन् इन्द्रः अभवत्, स बलम् अन्नादं कृतवान्; बलाद् अन्नं उपयुज्यते — यः एवं वेद। यदा पश्चिमदिशं गतवान्, स वरुणराजा अभवत्, आपः अन्नाद्यः कृतः; आपः अन्नं उपयुज्यन्ते — यः एवं वेद। यदा उत्तरदिशं प्रस्थितः, सोमराजः सप्तर्षिभिः सह गतः, हविः अन्नाद्यं कृतम्; हविषा अन्नं उपयुज्यते — यः एवं वेद। यदा स्थाणुदिशं गतः, विष्णुरूपः अभवत्, विराड् अन्नाद्यः कृतः; विराड् अन्नं उपयुज्यते — यः एवं वेद। यदा पशुषु प्रविष्टः, रुद्रः अभवत्, ओषधयः अन्नाद्यः कृतः; ओषधिभिः अन्नं उपयुज्यते — यः एवं वेद। यदा पितृषु प्रविष्टः, यमराजः अभवत्, स्वधा अन्नाद्यरूपः कृतः; स्वधया अन्नं उपयुज्यते — यः एवं वेद। यदा मनुष्येषु अग्निरूपः अभवत्, "स्वाहा" इति उच्चार्य, अन्ननादं कृतवान्; स्वाहानादेन अन्नं उपयुज्यते — यः एवं वेद। यदा ऊर्ध्वदिशं बृहस्पतिर्भूत्वा गतः, "वषट्" इति उच्चार्य, अन्ननादं कृतवान्; वषटनादेन अन्नं उपयुज्यते — यः एवं वेद। यदा देवेषु ईशानरूपः अभवत्, "मन्यु" इति उच्चार्य, अन्ननादं कृतवान्; मन्युना अन्नं उपयुज्यते — यः एवं वेद। यदा प्रजापतिरूपः स प्राणं उच्चार्य, अन्ननादं कृतवान्; प्राणनादेन अन्नं उपयुज्यते — यः एवं वेद। यदा परमेष्ठिरूपः स सर्वान्तरिक्षेषु गतः, ब्रह्म उच्चार्य, अन्ननादं कृतवान्; ब्रह्मनादेन अन्नं उपयुज्यते — यः एवं वेद। तस्य वृात्यस्य सप्त प्राणा, सप्त अपाना, सप्त व्याना सन्ति। तस्य प्रथमः प्राणः ऊर्ध्वः, स अग्निः; द्वितीयः प्रौढः, स आदित्यः; तृतीयः अभ्यूदः, स सोमः; चतुर्थः विभूः, स पवमानः; पञ्चमः योनिः, आपः; षष्ठः प्रियः, पशवः; सप्तमः अपरिमितः, प्राणिनः। तस्य प्रथमः अपानः पौर्णमासः; द्वितीयः अष्टका; तृतीयः सामावास्या; चतुर्थः श्रद्धा; पञ्चमः पदः दीक्षा; षष्ठः पदः यज्ञः; सप्तमः पदः दानानि। तस्य प्रथमः व्यानः पृथिवी; द्वितीयः व्यानः अन्तरिक्षम्; तृतीयः व्यानः द्यौः; चतुर्थः व्यानः तारे; पञ्चमः व्यानः ऋतवः; षष्ठः व्यानः कालाः; सप्तमः व्यानः संवत्सरः। देवाः तं वृात्यं एकस्मिन्न् अर्थे संचरन्ति; ऋतवः संवत्सरं अनुवर्तन्ते, तथा वृात्यं अपि। यदा ते सूर्ये प्रवेशन्ति, अमावास्यायां च पौर्णमास्यां च...