देवाः, पितरः, मनुष्याः, गन्धर्वाः, अप्सरसः च सर्वे शेषात् अभवन्। देवा दिवि स्थिताः, दिवि वसन्ति। यदा क्रोधः संकल्पात् पत्नीं उत्पादितवान्, तदा तस्याः अपत्यानि, श्रेष्ठानि, ज्येष्ठानि के? तपः कर्म च महोदधौ स्थितम्। तानि अपत्यानि, तानि श्रेष्ठानि। ब्रह्मा ज्येष्ठः श्रेष्ठः अभवत्। दश देवाः एकत्र पूर्वं देवात् अभवन्। यः तान् प्रत्यक्षं वेद, सः अद्य महत्त्वं उद्घोषयेत्। प्राणः, अपानः, दृष्टिः, श्रुतिः, अक्षरम्, क्षरम्, व्यानः, उदानः, वाक्, मनः, तानि सर्वे संकल्पं उत्पादितवन्तः। ऋतवः अजाताः आसन्; तदा स्रष्टा बृहस्पतिः, इन्द्रः, अग्निः, अश्विनौ च। ते केन ज्येष्ठं उपासितवन्तः? तपः कर्म च महोदधौ स्थितम्। तपः कर्मात् जातम्; तद् ज्येष्ठं उपासितम्। या पूर्वभूमिः, यां स्रष्टारः जानन्ति, यः तस्याः नाम्ना वेद, सः प्राचीनवेदः स्यात्। इन्द्रः कुत्र जातः? सोमः कुत्र? अग्निः कुत्र? त्वष्टा कुत्र? धात्रः कुत्र? इन्द्रात् इन्द्रः, सोमात् सोमः, अग्न्यात् अग्निः, त्वष्टा त्वष्टारः, धात्रात् धात्रः अभवत्। ते दश देवा अन्यदेवात् पूर्वं अभवन्। ते जगत् पुत्रेभ्यः दत्त्वा, कस्मिन् लोके अधुना वसन्ति? यदा सः केशं, अस्थि, स्नायु, मांसं, मज्जा च समाहितवान्, पदाभ्यां देहम् निर्माय, कस्मिन् लोके प्रविष्टः? सः केशं कुत्र समाहितवान्? स्नायु, अस्थि कुत्र? अङ्गानि, सन्धयः, मज्जा, मांसं कुत्र समाहितवान्? संचिकाः इत्याख्याः देवाः सर्वं समाहृत्य, मृत्युमानुषे प्रविष्टवन्तः। जङ्घा, पादौ, अस्थिभिः, शिरः, हस्तौ, मुखं, पृष्ठं, पसवः, पार्श्वौ—कः एतानि सर्वाणि संयोजितवान्, ऋषे? शिरः, हस्तौ, मुखं, जिह्वा, ग्रीवा, हनू—सर्वं त्वचया आवृत्य, भूमिः संयोजितवती। यत् शरीरं सन्धिभिः संयुक्तं, विशालरूपम्, तेन प्रकाशते, कः वर्णं आवहद्? सर्वे देवा तं अन्वेषितवन्तः। वधूः, विदुषी, तं अवगतवती। सा, शक्तिपतिः पत्नी, वर्णं आवहद्। यदा त्वष्टा विभक्तवान्, त्वष्टारः पिता, तस्य अनन्तरः च, निवासं कृत्वा, देवाः मृत्युमानुषे प्रविष्टवन्तः। निद्रा, तन्द्रा, जरः, पापम्—एते देवतानाम् नामानि। वार्धक्यं, श्मश्रुच्छेदः, श्मश्रुशुक्लता शरीरं प्रविष्टवन्तः। चौर्यम्, अधर्मः, पापम्, सत्यम्, यज्ञः, महतेजः, बलम्, राज्यम्, वीर्यम् शरीरं प्रविष्टवन्तः। समृद्धिः, विपत्तिः, दानम्, निवारणम्, सर्वा भूख्तृष्णा शरीरं प्रविष्टवन्तः। निन्दा, अनिन्दा, यत् ‘ताडय’ वा ‘मा ताडय’—श्रद्धा, दानम्, अश्रद्धा शरीरं प्रविष्टवन्तः। विद्या, अविद्या, यत् अन्यद् उपदेष्टव्यम्—वेदः, ऋचः, सामन्, यजुः शरीरं प्रविष्टवन्तः। हर्षः, आनन्दः, सुखम्, परमसुखम्, प्रसन्नता, हासः, अहिंसा, नृत्यम् शरीरं प्रविष्टवन्तः। वाक्, जल्पः, कामः, वाक्प्रलापः शरीरं प्रविष्टवन्तः, संयुक्तम्, असंयुक्तम् च। प्राणः, अपानः, दृष्टिः, श्रुतिः, द्वे भूम्यौ, दृढम्, अधस्तात्, प्राणः, उदानः, वाक्, मनः, सर्वे शरीरं सह गतवन्तः। आशीः, आज्ञाः, अनुमतिः, भेदः, सर्वे संकल्पाः, सर्वे धृतयः शरीरं प्रविष्टवन्तः। चौर्यवृत्तिः, निवासवृत्तिः, शीघ्रता, दुःखम्, गूढम्, शुद्धम्, स्थूलम्, त्यक्तम्, अप्रियं सर्वे निविष्टवन्तः। अस्थि समिधम् कृत्वा, अष्टौ आपः निविष्टवन्तः। शुक्रं घृतं कृत्वा, देवाः पुरुषे प्रविष्टवन्तः। आपः, देवाः, राज्ञः, ब्रह्मणः सह शरीरं प्रविष्टवन्तः। ब्रह्मा शरीरं प्रविष्टवान्, प्रजापतिः शरीरं अधिष्ठितवान्। सूर्यः नेत्रं अभवत्, वायुः पुरुषस्य प्राणः अभवत्। तदा देवाः तस्य अन्यं आत्मानं अग्नये दत्तवन्तः। अतः, यः वेद, सः पुरुषं ब्रह्म इति मन्यते; तस्मिन सर्वे देवाः वसन्ति, गोष्ठे गाः इव। प्रथममित्या त्रिधा सर्वत्र गच्छति; एकेन तत्र गच्छति; अन्येन तत्र; एकेन अत्र स्थाति। आप्सु स्थितः, मातृषु वृद्धः, शरीरं अन्तः स्थितम्; तस्मिन् छाया अस्ति, अतः ‘छाया’ इति कथ्यते। सर्वे भुजाः, शराः, धनुषः शक्तयः, खड्गः, परशु, आयुधानि, हृदयस्थः संकल्पः, धृतिः—एतत् सर्वं, हे अर्बुद, तव अस्ति। शत्रूणां दर्शनाय अस्माकं दर्शय, वीर्यं प्रकटय। उत्तिष्ठ, संयोज्य, हे दिव्याः, मित्राः, ये दृश्याः, ये गूढाः, ते रक्षकाः स्युः, अर्बुदे अस्माकं मित्राः। उत्तिष्ठ, गृह्णातु, द्वाभ्यां गृह्य, बन्धनं कुर्यात्; शत्रुसैन्यानि अर्बुदे निहन्यन्तु। अर्बुदः देवस्य नाम, न्यर्बुदिः प्रभुः; ताभ्यां अन्तरिक्षं महाभूमिः च व्याप्यते। ताभ्यां, इन्द्रेण सह, सैन्येन विजयम् अन्विष्यामि। उत्तिष्ठ, हे दिव्याः, अर्बुदे सैन्येन सह; शत्रुसैन्यं भञ्जयित्वा, तान् भोगैः परिवेष्टय। एवं, अथर्ववेदस्य एते मन्त्राः ब्रह्माण्डस्य आदिभूतस्य, देवानां, मनुष्याणां, सृष्ट्याः, पुरुषस्य निर्माणस्य, धर्मस्य, अधर्मस्य, सुखदुःखयोः, सर्वस्य एकत्वं दर्शयन्ति।