यः एवं वेद, स ज्ञातृषु निरीक्षिता भवति, स प्राणं निगृह्णाति। स च प्राणं न निगृह्णाति, सर्वाणि भूतानि अतिशेते। स च सर्वाणि भूतानि न अतिशेते, तस्मात् पूर्वं प्राणः तं जरसा परित्यजति। प्राणाय नमः, येन इदं सर्वं नियन्ति, यः सर्वेषां भूतानां स्वामी, यस्मिन्सर्वं प्रतिष्ठितम्। नमस्ते प्राणाय, त्वं गर्जन्, त्वं निनादन्, त्वं विद्युत्, त्वं वर्षा इति नमः। यदा प्राणः गर्जनं कृत्वा ओषधीनां रुदनं करोति, तदा ताः विकसन्ति, ताः प्रजनन्ति, अनेके च जाताः भवन्ति। ऋतौ आगच्छति यदा प्राणः ओषधीनां रुदनं करोति, तदा सर्वं प्रमुद्यते, यद् यद् पृथिव्याम् अस्ति तत् हृष्यति। प्राणः यदा विस्तीर्णायां पृथिव्यां वर्षया वर्षति, तदा पशवः प्रमुद्यन्ते, वयं हि महत्त्वं प्राप्स्यामः। ओषधयः, प्राचीनप्राणेन सम्यग् सिक्ताः, उदिताः; प्राण एव नः प्रियतमः सहचारी—सर्वं नः सुरभिं भूयात्। त्वं यदा आगच्छसि, नमस्ते; यदा गच्छसि, नमस्ते; यदा स्थित्वा उपविशसि, प्राण, तुभ्यं नमः। यदा प्राणः आपानं करोति, तदा नमः; यदा निष्वसिति, तदा नमः; यदा बहिर्गच्छति, तदा नमः; यदा अन्तर्गच्छति, तदा नमः; सर्वथा तुभ्यं नमः। एष तव रूपं, प्राण, यत् प्रियं, यत् प्रियम्—यच्च तव औषधि—तत् नः जीवाय ददातु। प्राणः अपत्यं अनुवर्तते, यथा पिता प्रियं पुत्रं पालयति; प्राण एव सर्वस्य स्वामी—यस्य प्राणो अस्ति, यस्य नास्ति। प्राणः मृत्युः, प्राणः व्याधिः; देवा अपि प्राणं यजन्ति; प्राण एव सत्यवदिन् उत्तमं लोकं स्थापयति। प्राणः राजन्, प्राणः नेता; सर्वे प्राणं यजन्ति; प्राण एव सूर्यः, चन्द्रमाः, प्रजापति इति कथ्यते। प्राणश्च आपानश्च ओदनं यवाश्च इति कथ्येते; यवे प्राणः प्रतिष्ठितः, आपानः ओदनः इति। ब्रह्मचारिणः पृथिवीं दिवं च चरति; तस्मिन् देवा एकचित्ताः भवन्ति। स पृथिवीं दिवं च धारयति, तपसा आचार्यं पालयति। पितरः, दिव्यानि भूतानि, सर्वे च देवा पृथक् पृथक् ब्रह्मचारिणं अनुयान्ति; गन्धर्वाः त्रयस्त्रिंशत् षट्सहस्राणि च तं अनुयान्ति—स तपसा देवान् पालयति। आचार्यः ब्रह्मचारिणं दीक्षयित्वा तं गर्भमिव अन्तः कृत्वा त्रिरात्रं वहति; यदा सः जातः, तदा देवा समागत्य तं पश्यन्ति। अयं समिध्दण्डः पृथिवी, द्वितीयः द्यौः, अन्तरिक्षं समिद्धेन पूर्यते; ब्रह्मचारी समिद्धण्डेन, मेखलया, श्रमेण च लोकान् तपसा धारयति। ब्रह्मचारिणः प्रथमः ब्रह्मणः जातः, उपवीत्य तिष्ठन् तपसा उदेति; तस्मात् ब्राह्मणः, ज्येष्ठं ब्रह्म, सर्वे च देवा अमृत्युत्वेन जाताः। ब्रह्मचारी समिद्धण्डेन दीप्तः, कृष्णाजिनवसानः, दीक्षितः, जटिलः, सः पूर्वात् पारमपारमश्नोति, क्षणेन लोकान् गृह्णाति। ब्रह्मचारी विद्यां, आपः, लोकम्, प्रजापतिं, परमेश्वरं, राजानं च सृजति; अमृतस्य गर्भे भूत्वा, इन्द्रत्वं प्राप्य, असुरान् अभिभवति। आचार्यः एते उभे विस्तीर्णे गभीरं च व्योम्नी रूपयति; ब्रह्मचारी तपसा तौ रक्षति; तस्मिन् देवा एकचित्ताः भवन्ति। भिक्षार्थी ब्रह्मचारी प्रथमं पृथिवीं दिवं च गृह्णाति; तत् कृत्वा सः समिद्धण्डेन यजते—तत्र सर्वे लोकाः प्रतिष्ठिताः। एकः समीपे, अन्यः परे, परम दिवि गुह्ये—एते निधयः ब्राह्मणे स्थाप्यन्ते; ब्रह्मचारी तपसा तान् रक्षति, ब्रह्मवित् तदेकं स्वम् करोति। अत्र द्वे अग्नी, एकः अत्र आगच्छन्, अन्यः पृथिव्याम्, तौ अन्तरिक्षे संयुक्ते; तयोः दृढा रश्मयः तिष्ठन्ति; ब्रह्मचारी तयोः तपसा स्थित्वा तिष्ठति। गर्जन्, तर्जन्, रक्तः, श्वेताग्रज्वालः, दीर्घजिह्वः, स पृथिवीं गृहीत्वा तिष्ठति; ब्रह्मचारी शिखरं बीजं सिञ्चति, तेन चत्वारः दिशः जीवति। अग्नौ, सूर्ये, चन्द्रे, वायौ, ब्रह्मचारी समिद्धं आप्सु स्थापयति; तासां ज्वालाः पृथक् विचरन्ति, संयुज्यन्ते; ताभ्यः घृतं, वर्षं, आपः च लभ्यते। आचार्यः मृत्युः, वरुणः, सोमः, ओषधयः, क्षीरं च; मेघाः भूतानि; एतेन जगत् ज्योतिषा पूर्यते। गृहे आचार्यः शुद्धं घृतं करोति; वरुणत्वं प्राप्य, यद् यद् भूतानि इच्छति, तद् ब्रह्मचारी स्वमित्रं आत्मन एव समर्पयति। आचार्यः एव ब्रह्मचारी; ब्रह्मचारी प्रजापतिः; प्रजापति दीप्तः; राजा इन्द्रः स्वामी अभवत्। ब्रह्मचर्येण तपसा च राजा राज्यं पालयति; आचार्यः ब्रह्मचर्येण शिष्यं इच्छति। ब्रह्मचर्येण कन्या यौवनं पतिं लभते; ब्रह्मचर्येण वृषभः तृणं इच्छति, अश्वः च यवसं। ब्रह्मचर्येण तपसा च देवा मृत्युम् अपास्यन्; ब्रह्मचर्येणैव इन्द्रः देवेभ्यः ज्योतिष्मद् लोकं ददात्। ओषधयः, भूतं भविष्यच्च, अहोरात्रे, वृक्षाः, संवत्सरः ऋतुभिः सह—सर्वं ब्रह्मचारिणः जातम्। पार्थिवानि दिव्यानि पशवः, ग्राम्या अरण्याश्च, अपक्षिणः पक्षिणश्च—सर्वे ब्रह्मचारिणः जाताः। प्रजापतेः सर्वे भूतानि पृथक् प्राणान् धारयन्ति; एतानि सर्वाणि ब्रह्मचारिणा पूरितानि, ब्रह्मणा रक्ष्यन्ते। एष देवेषु श्रेष्ठः, अप्राप्यः, ज्योतिष्मान्; तस्मात् देवा अमृताः, ब्राह्मणः च जाताः; ब्रह्म ज्येष्ठम्। ब्रह्मचारी तेजस्वि ब्रह्म वहति; तस्मिन् सर्वे देवा संगच्छन्ते; सः प्राणम्, आपानम्, व्यानम्, वाक्, मनः, हृदयं, ब्रह्म, प्रज्ञां च सृजति।