प्राचीनाः ऋषयः तं यज्ञं द्वाभ्यां ऊरुभ्यां, बलिष्ठाभ्यां ऊरुभ्यां, पोषयामासुः। तस्मिन्नेव क्षणे तं ऊरुभ्यां पोषयन्तः, "ऊरू ते विनश्येताम्," इति तं प्रोचुः। अहं तु नान्तर्मुखाभ्यां, न बहिर्मुखाभ्यां, न पश्चान्मुखाभ्यां ऊरुभ्यां तं पोषयामास, किं तु मित्रावरुणयोः ऊरुभ्यां तं पोषयित्वा, ताभ्यां तं प्राप्तवान्। एष यज्ञः सर्वाङ्गः, सर्वसन्धिः, सर्वशरीरः एव। यः एवं वेद, स एव सर्वाङ्गः, सर्वसन्धिः, सर्वशरीरः भवति। पुनः प्राचीनैः ऋषिभिः तं द्वाभ्यां जानुभ्यां, बलिष्ठाभ्यां जानुभ्यां, पोषितः। तस्मिन्नेव ते प्रोचुः, "क्लान्तो भविष्यसि," इति। अहं तु नान्तर्मुखाभ्यां, न बहिर्मुखाभ्यां, न पश्चान्मुखाभ्यां जानुभ्यां तं पोषयामास, किं तु त्वष्टुः जानुभ्यां तं पोषयित्वा, ताभ्यां तं प्राप्तवान्। एष यज्ञः सर्वाङ्गः, सर्वसन्धिः, सर्वशरीरः एव। यः एवं वेद, स एव सर्वाङ्गः, सर्वसन्धिः, सर्वशरीरः भवति। ततो द्वाभ्यां पादाभ्यां, बलिष्ठाभ्यां पादाभ्यां, प्राचीनाः ऋषयः तं पोषयामासुः। ते प्रोचुः, "बहु विचरिष्यसि," इति। अहं तु नान्तर्मुखाभ्यां, न बहिर्मुखाभ्यां, न पश्चान्मुखाभ्यां पादाभ्यां तं पोषयामास, किं तु अश्विनोः पादाभ्यां तं पोषयित्वा, ताभ्यां तं प्राप्तवान्। एष यज्ञः सर्वाङ्गः, सर्वसन्धिः, सर्वशरीरः एव। यः एवं वेद, स एव सर्वाङ्गः, सर्वसन्धिः, सर्वशरीरः भवति। अनन्तरं प्राचीनैः ऋषिभिः द्वाभ्यां अग्रपदाभ्यां, बलिष्ठाभ्यां अग्रपदाभ्यां, तं पोषयन्तः, "सर्पः त्वां हनिष्यति," इति प्रोचुः। अहं तु नान्तर्मुखाभ्यां, न बहिर्मुखाभ्यां, न पश्चान्मुखाभ्यां अग्रपदाभ्यां तं पोषयामास, किं तु सवितुः अग्रपदाभ्यां तं पोषयित्वा, ताभ्यां तं प्राप्तवान्। एष यज्ञः सर्वाङ्गः, सर्वसन्धिः, सर्वशरीरः एव। यः एवं वेद, स एव सर्वाङ्गः, सर्वसन्धिः, सर्वशरीरः भवति। पुनः, द्वाभ्यां हस्ताभ्यां, बलिष्ठाभ्यां हस्ताभ्यां, प्राचीनाः ऋषयः तं पोषयामासुः। ते प्रोचुः, "ब्राह्मणं हनिष्यसि," इति। अहं तु नान्तर्मुखाभ्यां, न बहिर्मुखाभ्यां, न पश्चान्मुखाभ्यां हस्ताभ्यां तं पोषयामास, किं तु ऋतस्य हस्ताभ्यां तं पोषयित्वा, ताभ्यां तं प्राप्तवान्। एष यज्ञः सर्वाङ्गः, सर्वसन्धिः, सर्वशरीरः एव। यः एवं वेद, स एव सर्वाङ्गः, सर्वसन्धिः, सर्वशरीरः भवति। अथान्येनाधारेण, स्थिरेणाधारेण, प्राचीनैः ऋषिभिः तं पोषयन्तः, "अनधारः, अनवस्थः, विनङ्क्ष्यसि," इति प्रोचुः। अहं तु नान्तर्मुखाधारेण, न बहिर्मुखाधारेण, न पश्चान्मुखाधारेण तं पोषयामास, किं तु सत्यमेवाधारेण तं पोषयित्वा, तेन तं प्राप्तवान्। एष यज्ञः सर्वाङ्गः, सर्वसन्धिः, सर्वशरीरः एव। यः एवं वेद, स एव सर्वाङ्गः, सर्वसन्धिः, सर्वशरीरः भवति। एष एव ब्रध्नस्य क्षेत्रम्—यज्ञ एव। यः एवं वेद, स ब्रध्नस्य लोकं प्राप्नोति, ब्रध्नस्य क्षेत्रे तिष्ठति। अस्मादेव यज्ञात् प्रजापतिः त्रयस्त्रिंशत् लोकान् असृजत्। तेषां विज्ञाने स यज्ञं निर्ममे। यः एवं वेद, स ज्ञातृषु निरीक्षिता भवति, स प्राणं नियमयति। स तु प्राणं न नियमयति, सर्वाणि भूतानि अतिशेते। स तु सर्वाणि भूतानि न अतिशेते, तस्मात् पूर्वं प्राणः तम् जरसा त्यजति। नमः प्राणाय, येनिदं सर्वं नियन्ति, यः सर्वेषां भूतानां ईशः, यस्मिन् सर्वं प्रतिष्ठितम्। नमः ते प्राणाय, अभ्राण्याय; नमः ते गर्जताय; नमः ते प्राणाय, विद्युताय; नमः ते प्राणाय, वर्ष्मणे। यदा प्राणः स गर्जन् ओषधीः रोरूयते, तदा ताः अभिवर्धन्ते, प्रजनयन्ति, बहवः अपि जन्यन्ते। यदा प्राणः ऋतौ ओषधीः रोरूयते, तदा सर्वं प्रीयते, यद् यद् पृथिव्याम् अस्ति, तत् हृष्यति। यदा प्राणः विस्तीर्णायां पृथिव्यां वर्षेण वर्षति, तदा पशवः प्रीयन्ते; वयं हि महत्त्वं प्राप्स्यामः। ओषधयः, प्राणेन सम्यग् सिक्ताः, उत्थिताः; प्राण एव अस्माकं प्रियतमः सखः—सर्वं नः सुरभि भूयात्। नमः ते आगच्छन्त्यै, नमः ते गच्छन्त्यै; नमः ते प्राण, स्थिताय, उपविष्टाय—नमः अपि ते। नमः ते प्राण, अनश्वासाय; नमः ते निष्वासाय; नमः ते व्यानाय; नमः ते समानाय—सर्वतः नमः ते। यद् ते रूपं प्रियम्, प्राण, यच्च ते प्रियतमम्, यच्च ते औषधम्—तद् नः जीवाय ददातु। प्राणः अपत्यं अनुयाति, यथा पिता प्रियं पुत्रं पालयति; प्राण एव सर्वस्य ईशः—यस्य प्राणं, अप्राणं च। प्राणः मृत्यु, प्राणः व्याधिः; देवा अपि प्राणं यजन्ति; प्राण एव सत्यवदिन् उत्तमं लोकं स्थापयति। प्राणः राजा, प्राणः नेता; सर्वे प्राणं यजन्ति; प्राण एव सूर्यचन्द्रमसौ उच्येते, प्राणः प्रजापतिः इति च। प्राणः च निष्वासः च—एव अन्नं, यवः; यवे प्राणः प्रतिष्ठितः, निष्वासः अन्नं उच्यते। ब्रह्मचारी पृथिव्यां स्वर्गे च चरति; तस्मिन् देवाः मनसा एकीभवन्ति। स पृथिवीं दिवं च धारयति, तपसा आचार्यं पालयति। पितरः, दिव्याः, सर्वे देवाः पृथक् पृथक् ब्रह्मचारिणं अनुयान्ति; गन्धर्वाः त्रयस्त्रिंशत्, षट्सहस्राः च, तम् अनुयान्ति—स तपसा देवान् धारयति। आचार्यः ब्रह्मचारिणं दीक्षयन् गर्भत्वेन स्थापयति; त्रिरात्रं स तम् गर्भे धारयति, जातः च देवाः सन्निपत्य तम् पश्यन्ति। एष समिध् पृथिवी, द्वितीया दिवः, अन्तरिक्षं समिधां पूरयति; ब्रह्मचारी समिधा, मेखला, श्रमेण च लोकान् तपसा धारयति। ब्रह्मचारी, ब्रह्मणः प्रथमजः, व्रती, तपसा उदेति; तस्मात् ब्राह्मणः, ज्येष्ठं ब्रह्म, सर्वे देवाः अमृत्येन सह जाताः। समिद्धः ब्रह्मचारी, कृष्णाजिनवसनः, दीक्षितः, जटिलः—स तत्क्षणाद् पूर्वस्मात् पारमपारमर्णवं गच्छति, लोकान् क्षणेन गृह्णाति। ब्रह्मचारी, ब्रह्म, आपः, लोकम्, प्रजापतिं, परमेश्वरं, अधिपतिं जनयन्—अमृतस्य गर्भे सन्, इन्द्रत्वं प्राप्य, असुरान् विजित्य स्थितः। आचार्यः एतौ विशालौ, गम्भीरौ देशौ—पृथिवीं दिवं च—संस्कृतवान्; ब्रह्मचारी तपसा तौ पालयति; तस्मिन् देवाः मनसा एकीभवन्ति। भिक्षुः ब्रह्मचारी प्रथमं पृथिवीं दिवं च गृह्णाति; तौ गृहित्वा समिधा यजते—तयोः सर्वे लोकाः प्रतिष्ठिताः। एकः समीपे, अन्यः दूरतः, परमे व्योम्नि गुह्यः स्थितः—एते द्वौ निधी ब्राह्मणे स्थाप्येते; ब्रह्मचारी तपसा तौ पालयति, ब्रह्मवित् तं एव स्वं करोति। अत्र द्वौ अग्नी; एकः इतः आगच्छन्, अन्यः पृथिव्याः, अन्तरिक्षे संयुक्तौ; तयोः स्थिराः रश्मयः स्थिताः, ब्रह्मचारी तपसा तयोः स्थितः। स गर्जन्, निनादन्, रक्तः, श्वेताग्रज्वालः, दीर्घजिह्वः, पृथिवीं गृहीत्वा स्थितः; ब्रह्मचारी शिखरे बीजं सिञ्चति, तेन चतुर्दिशः पृथिव्याः जीवन्ति। वह्नौ, सूर्ये, चन्द्रे, वायौ, ब्रह्मचारी आप्सु समिधं स्थापयति; तेषां ज्वालाः पृथक् विचरन्ति, संयुज्यन्ते; तस्मात् घृतं, वर्षं, आपः च मानवः प्राप्नोति। आचार्यः मृत्युः, वरुणः, सोमः, ओषधयः, क्षीरं च; मेघाः भूतानि; एतेन सर्वं ज्योतिष्मान् लोकः स्थितः। एवं, ऋषिभिः, यज्ञेन, प्राणेन, ब्रह्मचार्येण च, सर्वे लोकाः, देवाः, जीवनं च सम्यक् प्रतिष्ठितम्।