एकदा ब्रह्मविदः धर्ममार्गे सञ्चरन्तः अनुदानस्य महत्त्वं विविच्य उपदिशन्ति। यः कश्चन दानं प्राप्नोति, सः न कदापि एवं वदेत्—“इदं लघु,” “इदं न सिक्तम्,” “किं नामैतत्?”—इति। यथेष्टं दातारः यत् इच्छन्ति, तावता तेन संतोषः करणीयः, न तु ततोऽधिकं वदेत्। ब्रह्मविदः एवमाहुः—“कश्चन अन्नं बहिः पश्यन् भुङ्क्ते, अन्यः अन्तः पश्यन् भुङ्क्ते।” तत्रापि केचन वदन्ति—“त्वं अन्नं अदः, अन्नं त्वामदत्।” यदि कश्चन बहिः पश्यन् अन्नं भुङ्क्ते, तदा तस्मै वदन्ति—“ते प्राणाः गमिष्यन्ति।” यदि अन्तः पश्यन् भुङ्क्ते, तदा वदन्ति—“ते प्राणापानौ विहाय गमिष्यतः।” किन्तु ज्ञानी एवं मन्यते—“नाहमन्नस्य भोक्ता, न च अन्नं मम भोक्ता। केवलं अन्नं एव अन्नत्वेन भक्षयेत्।” एवं प्राचीन ऋषयः, अन्यं शिरसा तम् अन्नं भक्षयामासुः। तस्मिन्नैव शिरसि भक्षयित्वा, तस्मै वदन्ति—“ते सुताः ज्येष्ठतया म्रियन्ते।” स तु प्रत्यवदत्—“नाहं अधःमुखः, न बहिर्मुखः, नान्तर्मुखः; बृहस्पतेः शिरसा अन्नं भक्षयामासम्, तेनैव तं प्राप्नुवम्। एतदन्नं सर्वाङ्गेषु, सर्वसन्धिषु, सर्वशरीरेषु समग्रं वर्तते। य एवं वेद, स एव सर्वाङ्गः, सर्वसन्धिः, सर्वशरीरः भवति।” ततोऽन्याभ्यां कर्णाभ्यां तं भक्षयामासुः। तत्र वदन्ति—“त्वं बधिरः भविष्यसि।” स पुनरुवाच—“नाहं अधोमुखः, न बहिर्मुखः, नान्तर्मुखः; दिवा पृथिव्योः कर्णाभ्यां भक्षयामासम्, ताभ्यां तं प्राप्नुवम्। एतदन्नं सर्वाङ्गेषु, सर्वसन्धिषु, सर्वशरीरेषु समग्रं वर्तते। य एवं वेद, स एव सर्वाङ्गः, सर्वसन्धिः, सर्वशरीरः भवति।” एवमेव नेत्राभ्यां, सूर्यचन्द्रमसोः नेत्राभ्यां, तं भक्षयामासुः। तत्र वदन्ति—“अन्धः भविष्यसि।” स उवाच—“नाहं अधोमुखः, न बहिर्मुखः, नान्तर्मुखः; सूर्यचन्द्रमसोः नेत्राभ्यां भक्षयामासम्, ताभ्यां तं प्राप्नुवम्। एतदन्नं सर्वाङ्गेषु, सर्वसन्धिषु, सर्वशरीरेषु समग्रं वर्तते। य एवं वेद, स एव सर्वाङ्गः, सर्वसन्धिः, सर्वशरीरः भवति।” तथा अन्यया वाचा, ब्रह्मणो वाचा, तं भक्षयामासुः—“ते सुताः मुखतः म्रियन्ते।” स उवाच—“नाहं अधोमुखः, न बहिर्मुखः, नान्तर्मुखः; ब्रह्मणो वाचा भक्षयामासम्, तेनैव तं प्राप्नुवम्। एतदन्नं सर्वाङ्गेषु, सर्वसन्धिषु, सर्वशरीरेषु समग्रं वर्तते। य एवं वेद, स एव सर्वाङ्गः, सर्वसन्धिः, सर्वशरीरः भवति।” एवमेव अग्नेः जिह्वया, ऋतूनां दन्तैः, सप्तर्षीणां प्राणैः, अन्तरिक्षस्य तालुना, दिवसः पृष्ठेन, पृथिव्याः मज्जया, सत्यस्य उदरेण, समुद्रस्य मूत्रेण, मित्रावरुणयोः ऊरुभ्यां, त्वष्टुः जानुभ्यां, अश्विनोः पादाभ्यां, सवितुः पूर्वपादाभ्यां, ऋतस्य हस्ताभ्यां, सत्यस्य अधिष्ठानेन—एतेषां सर्वेषां शक्तिभिः एव तं भक्षयामासुः। प्रत्येकस्मिन् अवसरे ऋषयः तस्मै शापं ददुः—“ऊरू नश्यन्ति, जानुनी क्लिश्येते, पादौ भ्रमन्ति, पूर्वपादौ सर्पेण हन्यन्ते, हस्ताभ्यां ब्राह्मणघातः, अधिष्ठानं नश्यति”—इत्यादि। स तु प्रत्यवदत्—“नाहं अधोमुखः, न बहिर्मुखः, नान्तर्मुखः; अमुकस्य देवस्य अमुकया शक्त्या अन्नं भक्षयामासम्, तेनैव तं प्राप्नुवम्। एतदन्नं वा एष सर्वाङ्गं, सर्वसन्धि, सर्वशरीरं; य एवं वेद, स एव सर्वाङ्गः, सर्वसन्धिः, सर्वशरीरः भवति।” एवं ब्रध्नस्यैष क्षेत्रं, यदिदं हविः। य एवं वेद, स ब्रध्नस्य लोकं प्राप्नोति, तस्मिन्नेव क्षेत्रे विश्रान्तिं लभते। अस्मादेव हविषः प्रजापतिः त्रयस्त्रिंशत् लोकान् असृजत्। तेषां विवेकाय स यज्ञं कल्पयामास। य एवं वेद, स ज्ञातृषु अधिपः भवति, स प्राणं संयच्छति। यद्यपि स प्राणं संयच्छति, तथापि स सर्वाणि भूतानि अतिशेते। परन्तु स सर्वाणि भूतानि नातिशेते; तस्मात् पूर्वं प्राणः तं जरसा त्यजति। अथ प्राणाय नमः—येनिदं सर्वं नियन्ति, यः सर्वभूतानां स्वामी, यस्मिन्सर्वं प्रतिष्ठितम्। प्राणाय नमो वज्रिणे, नमो गर्जिने, प्राणाय नमो विद्युत्प्रभाय, प्राणाय नमो वर्ष्मणे। यदा प्राणः सवज्रः ओषधीः गर्जयति, तदा ताः प्रसूयन्ते, संतानं यान्ति, अनेके जन्यन्ते। यदा प्राणः ऋतुकाले ओषधीः गर्जयति, तदा सर्वं मोदते, यदिदं पृथिव्यां तिष्ठति तत् सर्वं हृष्यति। यदा प्राणः पृथिवीं वर्षेण आप्लावयति, तदा पशवः प्रमोदन्ते, नः महत्त्वं स्यात्। स्निग्धा ओषधयः प्राणेन सहोत्थिता, नः प्राणः प्रियतमो बन्धुः—सर्वं नः सुरभि भवतु। प्रणमामि त्वां आगच्छन्तं, प्रणमामि त्वां प्रतियन्तं, प्रणमामि त्वां प्राण, स्थितं चासीनं च—प्रणमामि अपि च। एवं ब्रह्मविदः प्राचीनाः ऋषयः अन्नस्य, हविषः, प्राणस्य च रहस्यम् अवगम्य, तस्मिन्नेव आत्मन्येकत्वं पश्यन्ति। य एवं वेद, स एव पूर्णत्वं, सर्वाङ्गत्वं, सर्वशरीरतां च प्राप्नोति।