श्रूयतां, भगवन्, यथेदं विश्वं धान्यस्य महिम्ना व्याप्यते। दितिः एव शूपः, अदितिः तु शूपधारिणी, वायुः शोषकः। अश्वाः एव तत्र तण्डुलाः, गावः शाल्याः, यत्र मशका एव तुका इव स्यु:। काब्रवः शिम्बिकाकर्तारः, शरः एव मेघः। तस्य मांसं कृष्णायसजातं, रक्तं तु तस्य शोणितम्। तत्रैव कस्यचिद् धातुः, भस्म, हरिता वर्णः, पद्मगन्धः च दृश्यन्ते। तत्र यवपीठः, पात्रं, मुसलं, उपलः, वृषस्थानं च सन्ति। तत्रान्त्राणि, हनू, गुदं, सन्धयः च विद्यन्ते। अयं भूमिः एव तण्डुलपाकस्य पात्रं, व्योम तु तस्यावरणम्। कर्षणरज्जवः, पार्श्वे, वालुकाः, द्वे सीम्ने च सन्ति। सत्यं हस्तप्रक्षालनम्, स्रोतो यः सिञ्चनम्। मन्त्रः पात्रे स्थाप्यते, ऋत्विजा प्रेषितः। सः मन्त्रेण समालिङ्गितः, साम्ना परिवृतः। महान् आयवनः, रथन्तरः, चमसः च तत्र सन्ति। ऋतवः एव पाचकाः, ऋतुयज्ञैः वह्निः प्रज्वलितः। पञ्चमुखी हविष्पात्रं, घर्मः तद् तापयति। तण्डुलेन सर्वे लोका यज्ञस्य पूर्णतां यान्ति। यस्मिन् सागरः, द्यौः, पृथिवी च, त्रयः, उपरि अधस्ताच्च प्रतिष्ठिताः। यस्य कृते देवाः षडशीत्युत्तरषट् शेषान् यच्छन्ति। अहं त्वां पृच्छामि तण्डुलस्य विषये, यस्य महिमा महान्। यः तण्डुलस्य महिमानं वेद, न स एवमवदेत्—"अल्पम् इदं", न वा "असिञ्चितम्", न च "किमेतत्"? यथेष्टं दातारं, नातिक्रामेत् वचसा। ब्रह्मविदो वदन्ति—"कोऽपि बहिर्मुखः भुङ्क्ते, कोऽपि अन्तरमुखः।" "त्वं तण्डुलं भुक्तवान्, तण्डुलः त्वां भुक्तवान्," इति वदन्ति। यदि बहिर्मुखः भुङ्क्ते, तदा तस्मै वदन्ति—"प्राणाः त्वां त्यक्ष्यन्ति।" यदि अन्तरमुखः भुङ्क्ते, तदा वदन्ति—"अपानप्राणौ त्वां वियच्छेते।" नाहं तण्डुलस्य भोक्ता, न तण्डुलो मम भोक्ता। तण्डुलं तण्डुलरूपेणैव भेतव्यम्। ततः अन्येन शिरसा तं भक्षयितुम् अकार्षुः; तेनैव पूर्वऋषयः तम् अत्तवन्तः। "ते सुताः ज्येष्ठाः म्रियन्ते" इति तस्मै उक्तम्। "नाहं अधोमुखः, न बहिर्मुखः, न अन्तरमुखः, किंतु बृहस्पतेः शिरसा। तेनैव तं भक्षयितुम् अकार्षम्, तेनैव तम् अवाप्नुवम्। अयं तण्डुलः सर्वाङ्गसम्पूर्णः, सर्वसन्धिसम्पूर्णः, सर्वशरीरसंपूर्णः। य एवं वेद, सः सर्वाङ्गसम्पूर्णः, सर्वसन्धिसम्पूर्णः, सर्वशरीरसंपूर्णः भवति।" पुनः, अन्याभ्यां कर्णाभ्यां तम् अत्तुं कृतवन्तः; ताभ्यां पूर्वऋषयः तम् अत्तवन्तः। "त्वं बधिरः भविष्यसि" इति तस्मै उक्तम्। "नाहं अधोमुखः, न बहिर्मुखः, न अन्तरमुखः, किंतु दिवापृथिव्योः कर्णाभ्यां। ताभ्यां तं भक्षयितुम् अकार्षम्, ताभ्यां तं प्राप्नुवम्। अयं तण्डुलः सर्वाङ्गसम्पूर्णः... य एवं वेद, सः सम्पूर्णः भवति।" ततः अन्याभ्यां नेत्राभ्यां तम् अत्तुं कृतवन्तः; ताभ्यां पूर्वऋषयः तम् अत्तवन्तः। "त्वं अन्धः भविष्यसि" इति तस्मै उक्तम्। "नाहं अधोमुखः, न बहिर्मुखः, न अन्तरमुखः, किंतु सूर्यचन्द्रमसोः नेत्राभ्यां। ताभ्यां तं भक्षयितुम् अकार्षम्, ताभ्यां तं प्राप्नुवम्। अयं तण्डुलः सर्वाङ्गसम्पूर्णः... य एवं वेद, सः सम्पूर्णः भवति।" अन्यया वाचा तम् अत्तुं कृतवन्तः; तया पूर्वऋषयः तम् अत्तवन्तः। "ते सुताः वाचा म्रियन्ते" इति तस्मै उक्तम्। "नाहं अधोमुखः, न बहिर्मुखः, न अन्तरमुखः, किंतु ब्रह्मणः वाचा। तया तं भक्षयितुम् अकार्षम्, तया तं प्राप्नुवम्। अयं तण्डुलः सर्वाङ्गसम्पूर्णः... य एवं वेद, सः सम्पूर्णः भवति।" अन्यया जिह्वया तम् अत्तुं कृतवन्तः; तया पूर्वऋषयः तम् अत्तवन्तः। "ते जिह्वा म्रियते" इति तस्मै उक्तम्। "नाहं अधोमुखः, न बहिर्मुखः, न अन्तरमुखः, किंतु अग्नेः जिह्वया। तया तं भक्षयितुम् अकार्षम्, तया तं प्राप्नुवम्। अयं तण्डुलः सर्वाङ्गसम्पूर्णः... य एवं वेद, सः सम्पूर्णः भवति।" अन्यदन्तैः तम् अत्तुं कृतवन्तः; तैः पूर्वऋषयः तम् अत्तवन्तः। "ते दन्ताः पतिष्यन्ति" इति तस्मै उक्तम्। "नाहं अधोमुखः, न बहिर्मुखः, न अन्तरमुखः, किंतु ऋतूनां दन्तैः। तैः तं भक्षयितुम् अकार्षम्, तैः तं प्राप्नुवम्। अयं तण्डुलः सर्वाङ्गसम्पूर्णः... य एवं वेद, सः सम्पूर्णः भवति।" अन्यैः प्राणैः तम् अत्तुं कृतवन्तः; तैः पूर्वऋषयः तम् अत्तवन्तः। "ते प्राणाः त्यक्ष्यन्ति" इति तस्मै उक्तम्। "नाहं अधोमुखः, न बहिर्मुखः, न अन्तरमुखः, किंतु सप्तर्षीणां प्राणैः। तैः तं भक्षयितुम् अकार्षम्, तैः तं प्राप्नुवम्। अयं तण्डुलः सर्वाङ्गसम्पूर्णः... य एवं वेद, सः सम्पूर्णः भवति।" अन्यया तालुना तम् अत्तुं कृतवन्तः; तया पूर्वऋषयः तम् अत्तवन्तः। "राजरोगः त्वां ग्रहीष्यति" इति तस्मै उक्तम्। "नाहं अधोमुखः, न बहिर्मुखः, न अन्तरमुखः, किंतु अन्तरिक्षस्य तालुना। तया तं भक्षयितुम् अकार्षम्, तया तं प्राप्नुवम्। अयं तण्डुलः सर्वाङ्गसम्पूर्णः... य एवं वेद, सः सम्पूर्णः भवति।" अन्यया पृष्ठया तम् अत्तुं कृतवन्तः; तया पूर्वऋषयः तम् अत्तवन्तः। "विद्युल्लता त्वां हनिष्यति" इति तस्मै उक्तम्। "नाहं अधोमुखः, न बहिर्मुखः, न अन्तरमुखः, किंतु दिवसः पृष्ठया। तया तं भक्षयितुम् अकार्षम्, तया तं प्राप्नुवम्। अयं तण्डुलः सर्वाङ्गसम्पूर्णः... य एवं वेद, सः सम्पूर्णः भवति।" अन्यया मज्जया तम् अत्तुं कृतवन्तः; तया पूर्वऋषयः तम् अत्तवन्तः। "क्षेत्रात् न भक्षयिष्यसि" इति तस्मै उक्तम्। "नाहं अधोमुखः, न बहिर्मुखः, न अन्तरमुखः, किंतु पृथिवीनां मज्जया। तया तं भक्षयितुम् अकार्षम्, तया तं प्राप्नुवम्। अयं तण्डुलः सर्वाङ्गसम्पूर्णः... य एवं वेद, सः सम्पूर्णः भवति।" अन्यया उदरेण तम् अत्तुं कृतवन्तः; तया पूर्वऋषयः तम् अत्तवन्तः। "उदररोगः त्वां ग्रहीष्यति" इति तस्मै उक्तम्। "नाहं अधोमुखः, न बहिर्मुखः, न अन्तरमुखः, किंतु सत्यस्य उदरेण। तया तं भक्षयितुम् अकार्षम्, तया तं प्राप्नुवम्। अयं तण्डुलः सर्वाङ्गसम्पूर्णः... य एवं वेद, सः सम्पूर्णः भवति।" अन्यया वस्त्या तम् अत्तुं कृतवन्तः; तया पूर्वऋषयः तम् अत्तवन्तः। "आप्सु म्रियसे" इति तस्मै उक्तम्। "नाहं अधोमुखः, न बहिर्मुखः, न अन्तरमुखः, किंतु समुद्रस्य वस्त्या। तया तं भक्षयितुम् अकार्षम्, तया तं प्राप्नुवम्। अयं तण्डुलः सर्वाङ्गसम्पूर्णः... य एवं वेद, सः सम्पूर्णः भवति।" एवं, यः तण्डुलस्य सर्वाङ्गसम्पूर्णतां वेद, सः एव सर्वाङ्गसम्पूर्णो भवति। इति।