यः सर्वत्र व्याप्य स्थितः, सागरयोः पूर्वपश्चिमयोः पर्यन्तं पृथिवीं एकेनैव दृष्ट्या पश्यति—स एव मत्स्यान्, शिशुमारान्, कवचान्, पन्नगान्, ये च रजसा तवया हन्यन्ते, तानपि नित्यं व्याप्नोति। न तव किञ्चिद् दूरं, न किञ्चिद् अप्राप्यं, सर्वं तव दृष्टिपथे एव अस्ति। हे रुद्र, त्वं नः न तापेन न विषेण न दिव्येन वह्निना क्षपय; तव विद्युत् अन्यत्रैव पततु, न अस्मासु। स्वर्गे भवः, भूमौ त्वं ईशः, अन्तरिक्षं त्वया व्याप्यते; यत्र यत्र ते शक्तिः प्रवर्तते, तस्मै नमः। हे भव राजन्, यजमानस्य कृते त्वं कृपां कुरु; पशूनां त्वमेव अधिपः अभवः। यो जनः श्रद्धया वदति 'देवा अस्ति'—तस्य चतुष्पदां द्विपदां च कृपया रक्ष। न अस्माकं महान्तं हन्याः, न बालं, न गर्भिणीं, न या भविष्यति गर्भिणी। न पितरं, न मातरं, न आत्मनं, हे रुद्र, नः मा हिंसीः। रुद्रस्य रौरवस्वरूपेभ्यः, ये अनुत्तिष्टमानान् स्तोत्राणि ग्रसन्ति, ये महन्मुखाः, ये श्वानाः—तेभ्यः नमः। कर्कशस्वरेभ्यः, दीर्घकेशेभ्यः, अभिवादितेभ्यः, सहभोजिभ्यश्च नमः। दिव्यसेनाभ्यः नमः; अस्माकं कल्याणं, रक्षां च भवतु। तत्र यः यज्ञपायस्य शिरः बृहस्पतिः, तस्य मुखं ब्रह्मैव। तस्य कर्णौ द्यावापृथिव्यौ, चक्षुषी सूर्यचन्द्रमसौ, श्वासप्रश्वासौ सप्तर्षयः। उलूखलं तस्य चक्षुः, मनः मुषलः। दितिः शूपः, अदितिः शूपधारिणी, वायुः प्रोत्कर्ता। अश्वा धान्यं, गावः तण्डुलाः, मक्षिकाः तुषाः। कब्रवः फलिकर्तारः, शरः मेघः। तस्य मांसं कृष्णायसम्, रक्तं लोहितम्। ताम्रं, भस्म, हरितवर्णः, पद्मगन्धः। कर्षणभूमिः, पात्रम्, उलूखलं, मुषलः, वृषभस्थानं—एतानि तस्य अवयवाः। तस्य अन्त्राणि, हनू, गुदं, संधयः च। एषा एव पृथिवी पक्त्याः पात्रं, व्योम आवरणम्। कर्षणभूमिः, पार्श्वे, वालुकाः, सीमन्तौ। सत्यं हस्तप्रक्षालनम्, सिंच्याः प्रवाहः। स्तोत्रं पात्रे स्थाप्यते, होतृप्रेषितम्। मन्त्रेण समालिङ्गिता, साम्ना परिवृता। महान् आयवनः, रथन्तरः, चमसः—एते तस्य अङ्गानि। ऋतवः पाचकाः, ऋतुषु यज्ञाग्निः प्रदीप्यते। पञ्चमुखं यज्ञपात्रं, घर्मः तं तापनं करोति। तण्डुलेन सर्वे यज्ञस्य लोकाः परिपूर्णाः। यस्मिन् सागरः, द्यौः, पृथिवी—एते त्रयः ऊर्ध्वाधः प्रतिष्ठिताः। यस्मै देवा षडशीत्यधिकानि अवशिष्टानि योजयन्ति। अहं तस्य तण्डुलस्य महत्त्वं पृच्छामि, यस्य महिमा अनन्तः। यो तण्डुलस्य महत्त्वं वेद, स न वदेत्—'अल्पं', न 'असिक्तम्', न 'किमेतत्'। यावत् दाता इच्छति, तावत् एव वदेत्, न अधिकम्। ब्रह्मविदः वदन्ति—'कोऽपि बहिर्मुखः तण्डुलं भुङ्क्ते, अन्यः अन्तरमुखः।' 'त्वं तण्डुलं अश्नासि, तण्डुलः त्वां अश्नाति'—इति वदन्ति। यदि बहिर्मुखः तण्डुलं भुङ्क्ते, तस्मै वदन्ति—'प्राणाः त्वत्तः गच्छन्ति।' यदि अन्तरमुखः, वदन्ति—'श्वासप्रश्वासौ त्यजसि।' 'नाहं तण्डुलस्य भोक्ता, न तण्डुलः मम भोक्ता'—इति वदेत्। तण्डुलं तण्डुलरूपेण एव भक्षयेत्। ततः अन्येन शिरसा तम् अन्नं भक्षयितुम् अकारयन्; तेनैव प्राचीनाः ऋषयः तम् अन्नं भक्षयामासुः। स उवाच—'ते तव सन्ततिः ज्येष्ठा म्रियेत'। स पुनरुवाच—'नाहं अधोमुखः, न बहिर्मुखः, न अन्तरमुखः, किं तु बृहस्पतेः शिरसा। तेनैव तम् अन्नं भक्षयामि, तेनैव तम् आप्नोमि। अयं तण्डुलः सर्वाङ्गैः, सर्वसंधिभिः, सर्वशरीरैः पूर्णः। यो एवं वेद, स एव सर्वाङ्गैः, सर्वसंधिभिः, सर्वशरीरैः पूर्णो भवति।' पुनः द्वाभ्याम् अन्याभ्याम् कर्णाभ्याम् तम् अन्नं भक्षयितुम् अकारयन्; ताभ्यां प्राचीनाः ऋषयः तम् अन्नं भक्षयामासुः। स उवाच—'त्वं बधिरः भविष्यसि'। स पुनरुवाच—'नाहं अधोमुखः, न बहिर्मुखः, न अन्तरमुखः, किं तु दिवापृथिव्योः कर्णाभ्याम्। ताभ्यां तम् अन्नं भक्षयामि, ताभ्यां तम् आप्नोमि। अयं तण्डुलः सर्वाङ्गैः, सर्वसंधिभिः, सर्वशरीरैः पूर्णः। यो एवं वेद, स एव सर्वाङ्गैः, सर्वसंधिभिः, सर्वशरीरैः पूर्णो भवति।