सः महत् प्रभुः, पूर्णत्वेन दूरस्थो वर्तते, अपूर्णत्वेन तु क्षीयते। सः लोकेषु मध्ये स्थितः, तस्मै प्रजापतयः स्वं बलिम् वहन्ति। यत्र सूर्य उदेति, यत्र च अस्तं गच्छति, तदेव अहम् अत्युत्तमं मन्ये; तस्मात् परं किञ्चन नास्ति। ये वर्तमानं, मध्ये स्थितं, प्राचीनं च विज्ञानं वदन्ति, ते सर्वे सूर्यं प्रथमं, अग्निं द्वितीयं, त्रिपक्षेण हंसं प्राहुः। सः शीघ्रः हंसः सहस्रदिनाभ्यां पक्षा आकाशे स्वर्गाय पतति; सः सर्वान् देवान् वक्षसि निधाय, सर्वान् लोकान् पश्यन् गच्छति। सः सत्यम् ऊर्ध्वं दीप्तवान्, ब्रह्मणा अधस्तात् पश्यति; प्राणेन तिर्यग् गच्छति, यस्मिन् महत्तमं प्रतिष्ठितम्। यः तव यमाभ्याम् अरन्याभ्याम् वेद, येन निधिः सम्पद्यते, सः प्राज्ञः महत्तमं मन्येत, सः महद् ब्राह्मणं वेद। आदौ सः अपादः जातः, तदा सः शब्दं बिभ्रत्; चतुर्पद् भूत्वा, भोग्यः सन्, सर्वम् अन्नं स्वीकृतवान्। सः भोग्यत्वम् प्राप्तः, ततः बहु अन्नं दत्तवान्; यः तं शाश्वतं देवम् उपास्ते, तम् एव प्राप्नोति। तम् शाश्वतम् आहुः, सः अद्य अपि पुनः नवः भवति; दिवस् च रात्रिः जातौ, पृथक् रूपेण। शतं, सहस्रं, अयुतं, कोटिः—अनन्तानि तस्य अंशानि तस्मिन् एव प्रतिष्ठितानि; तानि पश्यन्तः तं तुदन्ति, तस्मात् देवः प्रकाशते—एषः सः। शिशुः, अणीयान्, अन्यः च अप्रत्यक्षः; सा देवी, एताभ्यः व्यापकतराः, मम प्रियासि। एषा शुभा, अजरामृताः, मर्त्यस्य गृहे स्थिताः; यस्यै सा शयितुं कृता, यः तां निर्माति, सः क्षीणः भवति। त्वं स्त्री, त्वं पुंसि; त्वं कुमारः, त्वं कन्या अपि। त्वं वृद्धः यः दण्डेन चरति; त्वं सर्वदिक् मुखः जातः। त्वं तेषां पिता अथवा पुत्रः; त्वं तेषां ज्येष्ठः अथवा कनिष्ठः। एकः देवः, मनसि प्रविष्टः, प्रथमः जातः; सः गर्भे स्थितः। पूर्णात् पूर्णं जायते; पूर्णम् पूर्णेन पूर्यते। अद्य वयं जानीयाम, यतः तत् निष्कसति। एषः प्राचीनः, नित्यनूतनः, पुनः पुनः जातः; सा सर्वम् अभवत्, प्राचीना। सा महादेवी, उषाः, प्रकाशते, च सर्वेषां पश्यता दृश्यते। अविर्वै इति नाम देवी, या सर्वम् आवृत्य स्थिताः; तस्या रूपेण एते वृक्षा हरिता, हरितमाल्यैः भूषिताः। सा समीपस्थम् न परित्यजति, अपि तु समीपस्थम् न पश्यति। पश्य देवस्य आश्चर्यम्—सा न म्रियते, न जरा भवति। अपूर्वेण प्रेरिताः वदन्ति यथायोग्यम्; यत्र यत्र गच्छन्ति, ते वक्तारः महा ब्राह्मणाः स्मृताः। यत्र देवाः मनुष्याः च, चक्रनाभायाम् इव प्रतिष्ठिताः, तत्र अहम् त्वां पृच्छामि, आपां पुष्प, यत्र तत् मायया स्थापितम्। ये वायुम् प्रेरयन्ति, ये पञ्च दिशः योजयन्ति; ये स्वं हविर्भाजम् मन्यन्ते, ते देवाः, आपां नेता—के ते? तेषां एकः पृथिव्याम् वसति, अन्यः अन्तरिक्षे विचरति; एकः तान् दिवम् ददाति, यः व्यवस्थापकः; अन्ये सर्वाः दिशः रक्षन्ति। यः तं सूत्रम् विद्यात्, येषु सर्वाणि भूतानि प्रविष्टानि; यः सूत्रस्य सूत्रम् वेद, सः महद् ब्राह्मणं वेद। अहम् तं सूत्रम् जानामि, येषु भूतानि प्रविष्टानि; अहम् सूत्रस्य सूत्रम् वेद, तेन महद् ब्राह्मणं वेद। द्यावापृथिव्योः मध्ये अग्निः दहति, यद् दाह्यम्; यत्र सः एकया भार्यया स्थितः, ततः परे—क्व मातारिश्वन् तदा? मातारिश्वन् आपः प्रविष्टः; देवाः आपः प्रविष्टाः। महतः धूलिमानम् स्थितवान्, शुद्धः हरितम् प्रविष्टः। सः अमृतां गायत्रीं उत्तरस्याम् अतीत्य स्थितवान्; ये साम्ना साम् जानन्ति, तं देशं अपश्यन्—कुत्र? निवासः, निधीनां संनिधानम्, सवितुः इव, सत्यधर्मा; इन्द्रः धनस्य स्पर्धायाम् न स्थितवान्। नवद्वारपद्मं, त्रिगुणैः आवृतम्—तस्मिन्यदि आत्मा ईश्वरः, सः एव ब्रह्मविद्भिः ज्ञायते। अकामः, धृतिमान्, अमृतः, स्वयम्भूः, सारपूर्णः, सर्वतः अपर्याप्तः—तम् एव ज्ञात्वा, मृत्युम् न बिभेति: आत्मा स्थिरः, अजरः, नित्ययुवाः। नः मुखानि दुष्टं न वदन्तु; वज्रः प्रतिद्विषः प्राप्नुयात्। प्रथमः, शतपच्यः, इन्द्रेण दत्तः, शत्रुघ्नः, यजमानस्य पन्थाः। त्वदीयं चर्म वेदी भूयात्, रोमाणि कुशाः; एषः बन्धः गृह्णामि, अयं शिला त्वयि नृत्यतु। त्वदीयाः शिशवः प्राशकाः भवन्तु; जिह्वा शुद्धिं करोतु, अघ्न्ये। शुद्धः, यज्ञियः सन्, स्वर्गं गच्छ, शतपच्य। यः शतपच्यं कामेन पचति, सः युक्तः; तस्मिन् सर्वे ऋत्विजः तुष्टाः, यथायोग्यम् प्रवर्तन्ते। यः हुत्वा शतपच्यं ददाति, सः स्वर्गं, अमिलितं देवलोकं गच्छति। यः हुत्वा हिरण्यरुचिना शतपच्यं ददाति, सः सर्वान् लोकान्, दिव्यान् च पार्थिवान् च, प्राप्नोति। हे देवि, ये तव छागिनः, पाचकाः, जनाः च, ते सर्वे त्वां रक्षन्तु; नः मा बिभीषीः, शतपच्य। वसवः दक्षिणतः त्वां रक्षन्तु, मरुतः उत्तरतः; आदित्याः पृष्ठतः रक्षन्तु। अग्निष्टोमेण धाव। देवाः, पितरः, मनुष्याः, गन्धर्वाः, अप्सराः च—सर्वे त्वां रक्षन्तु। सातिरात्रेण धाव। यः शतपच्यं ददाति, सः सर्वान् लोकान्—अन्तरिक्षं, दिवम्, पृथिवीं, आदित्याः, मरुतः, दिशः—प्राप्नोति।