शृणुत, हे साधकाः! सवित्रे ज्ञातव्यं यत् षट् सहजातानि भवन्ति, एकं तु एकजातम् अस्ति; तस्मिन्नेव सर्वे विश्राम्यन्ति, यः स एकजातः। सः प्रकटः सन् अपि रहस्यमध्ये गूढः, सनातनं महत् स्थानं सः; तत्रैव सर्वं प्रतिष्ठितम्, तत्रैव गच्छति, श्वसिति, तत्रैव धार्यते च। एकं चक्रं प्रवर्तते एकेन निम्नेन, सहस्रारं, अग्रे च पृष्ठे च गच्छन्ति; अर्धेन एव सः सर्वं भूतगणं सृजति—कुत्र तस्यान्यदर्धं गतं? पञ्चभिः आकर्ष्यमाणं तत्र श्रेष्ठं वह्यते; युक्तयः क्रमशः बद्धाः, तस्य गतिर्दृश्यते न, न गतः, न च गमनं दृश्यते—एकः न समीपतरः, अन्यो न दूरतमः। स्रुक् तिर्यग् स्थितः, मूलं चोर्ध्वम्; तस्मिन् एव तेजः नानारूपं स्थाप्यते; तत्र सप्तर्षयः समुपविविशुः, ये तस्य महत्त्वस्य रक्षकाः अभवन्। यत् पुरतः युक्तम्, यत् पृष्ठतः, यत् सर्वतः, यत् सर्वत्र युक्तम्—येन यज्ञः प्रसरति—एतेषां कः सवितुः ऋचः इति पृच्छामि। यत् किंचित् चरति, पतति, तिष्ठति, यत् श्वसति वा न श्वसति, निमेषति वा भवति—एषा पृथिवी नानारूपा सः धारयति; संगत्य एक एव भवति। अनन्तः, बहुधा विस्तृतः, अनन्तः सन् सर्वतः सीमितः—सः दिवः रक्षकः विचरति, सर्वं ज्ञातुम् इच्छन्, यत् अभूत् यच्च भविष्यति। प्रजापतिः गर्भे चरति, अदृश्यः सन् नानारूपेण जायते; अर्धेन एव सः सर्वं भूतगणं सृजति—तस्यान्यदर्धस्य किं लिङ्गम्? सः जलं ऊर्ध्वं वहति, इव पात्रेण आहृत्य; सर्वे तं चक्षुषा पश्यन्ति, न तु सर्वे मनसा जानन्ति। सः दूरस्थः सन् पूर्णेन वसति, अपूर्णेन क्षीयते; सः महत्तमः प्रभुः जगतः मध्ये, तमेव जनाः करैः बलिं वहन्ति। यत्र सूर्यः उदेति, यत्र च अस्तं गच्छति—तदेव अहं महान् मन्ये; ततः परं न किञ्चन अस्ति। ये वर्तमानं, मध्ये, प्राचीं वा विद्याम् वदन्ति, सर्वतः—सर्वे सूर्यं प्रथमं, अग्निं द्वितीयं, त्रिपक्षं हंसं वदन्ति। सहस्रदिनाभ्यां तस्य त्वरमाणस्य हंसस्य पक्षौ दिवं प्रति पततः; सः सर्वान् देवतान् वक्षसि स्थापयित्वा, पश्यन् सर्वान् लोकान् गच्छति। सत्येन सः ऊर्ध्वं दीप्तिम् प्राप्नोति, ब्रह्मणा अधस्तात् पश्यति; प्राणेन तिर्यक् गच्छति, यस्मिन्महत् प्रतिष्ठितम्। यस्तव द्वौ समिधौ वेत्ति, येन निधिः उत्पाद्यते—सः प्राज्ञः महत्तमं चिन्तयेत्, सः ब्राह्मणं महान्तं वेद। पूर्वं सः अपादः जातः, ततः शब्दम् आदौ बिभ्रत्; चतुर्पादो भूत्वा भोग्यः अभवत्, सर्वं अन्नम् आत्मन्येव अदत्त। भोग्यः सन् सः बहु अन्नं ददौ; यः शाश्वतं देवं परं यजति, सः तं प्राप्नोति। तम् शाश्वतम् आहुः, किन्तु अद्य सः पुनः नूतनः भवति; अह्निश्च रात्रिश्च जाते, प्रत्येकं रूपेण। शतम्, सहस्रम्, दशसहस्रम्, शतम् कोटीनि—अनन्तानि तस्य अङ्गानि तस्मिन् एव स्थापितानि; एतानि दृष्ट्वा तं हन्ति, तस्मात् देवः दीप्तिमान् भवति—एष एव। बालः, अति लघुः, अपरः च अदृश्यः; सा देवी एतेभ्यः अधिकं व्याप्य स्थिता, सा मे प्रिया। एषा शुभा, अजरामृतं मृत्युमतां गृहे; यस्यै सा शय्यां कृतवती, यः ताम् अकुर्वत्, सः क्षीणः भवति। त्वं स्त्री, त्वं पुरुषः; त्वं कुमारः, त्वं कन्या; त्वं वृद्धः दण्डेन चरन्, त्वं जातः सर्वतोमुखः। त्वं तेषां पिता वा पुत्रः, त्वं तेषां ज्येष्ठः वा कनिष्ठः; स एकः देवः मनसि प्रविष्टः, सः प्रथमः जातः, गर्भे स्थितः। पूर्णात् पूर्णम् उद्भवति; पूर्णं पूर्णेन पूर्यते। अद्य वयं जानीयाम—कुतः तत् सिञ्च्यते। एषा प्राची, सदा नवीना, पुनः पुनः जायमाना; सा सर्वं अभवत्, प्राची। महती देवी उषाः दीप्तिम् दधाति, प्रत्येकं सः मुनिना दृश्यते। अविर्वै इति नाम देवी, या सर्वं परिवेष्टि; तस्या रूपेण एते वृक्षा हरितगुच्छाः शोभन्ते। सा समीपस्थं न परित्यजति, न तु समीपस्थं पश्यति; पश्य देवस्य आश्चर्यम्—सा न म्रियते, न च जीर्णा भवति। अपूर्वेण प्रेरिताः ते यथायोग्यं वाक् वदन्ति; यत्र यत्र गच्छन्ति, ते वदन्ति, ते एव ब्राह्मणः महान् इति। यत्र देवा मानवाः च, इव अरणिस्थाः, प्रतिष्ठिताः, तत्र अहं त्वां पृच्छामि—जलानां कुसुम, तत्र किम्, मायया स्थापितम्? ये वायुम् प्रेरयन्ति, ये पञ्च दिशः एकत्र ददति; ये आत्मानं हविष्यम् मन्यन्ते, ते एव देवा, आपां नेतारः—के ते? एतेषां एकः पृथिव्यां वसति, एकः अन्तरिक्षे चरति; एकः दिवं ददाति, यः संयोजकः; अन्ये सर्वाः दिशः रक्षन्ति। यः जानाति तन्तुं विततम्, यस्मिन् भूतानि तन्तुना निबद्धानि; यः तन्तोः तन्तुं वेत्ति, सः ब्राह्मणं महान्तं वेत्ति। अहम् अपि तन्तुं विततम् वेद्मि, यस्मिन् भूतानि निबद्धानि; तन्तोः तन्तुं वेद्मि, तेन ब्राह्मणं महान्तं वेद्मि। द्यावापृथिव्योः मध्ये अग्निः ज्वलति, सर्वं दग्धुम् अर्हन्; यत्र सः एकया भार्यया स्थितः, ततः परे—कुत्र मातरिश्वा तदा? मातरिश्वा आपः प्रविवेश; देवा आपः प्रविशन्ति। महत्तमः रेणोः परिमाणं स्थितवान्, शुद्धः हरितम् प्रविवेश। सः अमृतस्य गायत्र्याः उत्तरतः अतीत्य तिष्ठति; ये साम्ना साम वेदन्ति, ते तं देशं अपश्यन्—कुत्र? स एव वासः, निधीनां समागमः, यथा सविता देवः, ऋतेन सत्यः; इन्द्रः तत्र धनस्य स्पर्धायाम् न स्थितवान्। नवद्वारपद्मम्, त्रिभिः गुणैः आवृतम्—तस्मिन् यदि स्वामी आत्मा अस्ति, स एव ब्रह्मविद्भिः ज्ञायते। सः अकामः, धृतिमान्, अमृतः, स्वयम्भूः, सारे तुष्टः, किञ्चित् अपि न आवश्यकम्—तम् एव ज्ञात्वा मृत्युम् न बिभेति; आत्मा दृढः, अजरः, सदा तरुणः।