देवाः सर्वदा हस्तपादवाक्श्रोत्रनेत्रैः यस्मै नित्यं नमः यच्छन्ति, तम् उपायं, तं मित्यम्, तं अमित्यम् स्कम्भं, कः देवः इति पृच्छन्ति। तस्मात् तमसः आपगमः, दुष्टेन विनाशः, तस्मिन् सर्वाः ज्योतिषः, तिस्रः, प्रजापतौ स्थिताः। यो जलस्य मध्ये सुवर्णदण्डं स्थितं वेद, स एव प्रजापतिः गूढः। तत्र कश्चित् तन्तुं वयन्ति, द्वौ युवानौ समीपं आगत्य षड् रश्मीन् वर्तयन्ति; एकः तन्तून् पुरतः प्रसारयति, स्थापयति, अपरः तान् न उन्मार्जयति, न च अन्तं गच्छति। तयोः द्वयोः परिभ्रमतोः, अहं न वेद, कः परः; पुरुषः एतत् स्तौति, पुरुषः एव एतत् दिवि उपरि धारयति। एते रश्मयः दिवं धारयन्ति, ते गीतानि अकरोत्, सर्वं वायवे। सः यः सर्वं भूतं भविष्यद् धारयति, यः स्वयम् एकः दिवस्यान् अधिपः, तस्मै ज्येष्ठाय ब्रह्मणे नमः। स्कम्भेन एते धार्यन्ते, दिवः पृथिवी च स्थिरं तिष्ठतः; स्कम्भः एतत् सर्वम्, यद् यत् श्वसति, निमीलति, चरति। त्रि अप्यः प्रसृताः, अन्ये सर्वतः सूर्ये प्रविष्टाः; विशालः स्थितः, क्षेत्रस्य मितिः, सः सुवर्णमयी अश्व्यः प्रविष्टः। द्वादशारः एकः चक्रः, त्रि नाभ्यः—कः एतत् वेद? तत्र त्रिशत् षष्टिः शलाकाः, षष्टिः स्थिराः। एतत् विद्धि हे सवितरः: षट् सहजाताः, एकः एकजातः; तस्मिन् तेषां विश्रान्तिः इच्छन्ति, यः तेषां एकजातः। सः प्रकाशः, गूढे गूढः, पुरातनः, महत् स्थानम्; तत्र सर्वम् स्थितम्, चरति, श्वसति, धार्यते। एकः चक्रः एकः रिम्, सहस्रारः, अग्रे पृष्ठे च चरति; अर्धेन सर्वं भूतं सृजति—क्व तस्य अन्यार्धम्? पञ्चैः आकृष्टम्, अग्रतः युक्तम्, अनुक्रमेण युगानि बद्धानि; तस्य गमनम् अदृश्यम्, न गतः, न गमनम् दृश्यते—एकः न समीपः, अन्यः न दूरः। सुप्रतिष्ठितम्, अधस्तात् आधारः, तस्मिन् तेजः, नानारूपम्; तत्र सप्तर्षयः समासीनाः, तस्य महिम्नः रक्षकाः अभवन्। यद् अग्रतः युक्तं, यद् पृष्ठतः, यद् सर्वतः, यद् सर्वत्र—येन यज्ञः अग्रे विस्तारितः—एतेषां कः, पृच्छामि, मन्त्रः? यद् यत् चरति, पतति, स्थितं, यत् श्वसति, न श्वसति, यत् निमीलति, भवति—एतत् पृथिवी नानारूपा सः धारयति; संयोगेन एकं भवति। अनन्तः, बहुधा विस्तारितः, अनन्तः, सर्वतः सीमितः; सः दिवस्य रक्षकः, विचरति, अन्वेषयन्, बुद्धिमान्, यद् यत् अभूत्, भविष्यति। प्रजापतिः गर्भे विचरति, अदृश्यः, बहुधा रूपे जन्मति; अर्धेन सर्वं भूतं सृजति—तस्य अन्यार्धस्य किम् लिङ्गम्? सः जलम् ऊर्ध्वम् वहति, यथा पात्रेण; सर्वे तं नेत्रैः पश्यन्ति, न सर्वे मनसा जानन्ति। सः दूरस्थः पूर्णेन वसति, अपूर्णेन क्षीयते; महा प्रभुः जगति मध्ये, तस्मै जनाधिपाः नमः यच्छन्ति। यत्र सूर्यः उदेति, यत्र अस्तं गच्छति—तद् एव अहम् महत्तमम् मन्ये; ततः किमपि न अतिरिच्यते। यः वर्तमानं, मध्यं, प्राचीनं ज्ञानम् वदन्ति, सर्वतः—ते सर्वे सूर्यं प्रथमम्, अग्निं द्वितीयम्, त्रिपक्षिणं हंसम् घोषयन्ति। सहस्रदिनैः, द्वौ पक्षौ शीघ्रहंसस्य दिवं गच्छतः; सः सर्वान् देवान् वक्षसि स्थापयन्, पश्यन्, सर्वं लोकं गच्छति। सत्येन ऊर्ध्वम् दीप्तः, मन्त्रेण अधः पश्यति; प्राणेन तिर्यक् चरति, यस्मिन् महत्तमम् स्थितम्। यः ते द्वे अरण्ये वेद, येन निधिः उत्पद्यते—सः बुद्धिमान् महत्तमम् चिन्तयेत्, ब्रह्माणम् वेद। प्रथमं पदहीनः अभवत्, ततः आरम्भे शब्दम् धारयति; चतुर्पदः, भोग्यः, सर्वम् अन्नम् स्वीकृतवान्। सः भोग्यः अभवत्, ततः बहु अन्नम् दत्तवान्; यः नित्यं देवम्, अतीतम्, उपासते, सः तम् प्राप्नोति। तम् नित्यं वदन्ति, अद्य पुनः नूतनः भवति; दिवा रात्रि उत्पन्ने, भिन्नरूपे। शतं, सहस्रं, दशसहस्रं, शतकोटिः—असंख्ये तस्य अङ्गानि तस्मिन् स्थितानि; एते पश्यन्ति, तं ताडयन्ति, तस्मात् देवः दीप्तः—एषः सः। बालः, अतीव लघुः, अन्यः अदृश्यः; सा देवी, एभ्यः अधिकं व्याप्य, मम प्रियः। एषा शुभा, अजरः, मर्त्यगृहे अमृतः; यस्यै शय्या कृतः, यः तां कृतवान्, सः जीर्णः। त्वं स्त्री, त्वं पुरुषः; त्वं बालः, त्वं कन्या। त्वं वृद्धः दण्डेन चरन्; त्वं सर्वदिक् मुखः जातः। त्वं तेषां पिता, वा पुत्रः; त्वं तेषां ज्येष्ठः वा कनिष्ठः। एकः देवः, मनसि प्रविष्टः, प्रथमः जातः; सः गर्भे स्थितः। पूर्णात् पूर्णम् उत्पद्यते; पूर्णम् पूर्णेन पूर्यते। अद्य जानयाम, कुतः तत् स्रवति। एषः पुरातनः, नित्यनूतनः, पुनः पुनः जातः; सा सर्वम् अभवत्, पुरातना। महादेवी, उषा, दीप्तिमती, प्रत्येकं ऋषिणा दृश्यते। अविर्वै इत्यस्याः देव्या नाम, येन सर्वम् आवृतम्; तस्याः रूपे, एते वृक्षाः हरिताः, हरितमाल्येन भूषिताः। सा समीपस्थम् न त्यजति, समीपस्थम् न पश्यति। पश्य देवस्य अद्भुतम्: सा न म्रियते, न वृद्धिम् गच्छति। अपूर्वेण प्रेरिताः, वाचः उचितम् वदन्ति; यत्र यत्र यान्ति, तान् वदन्ति महाब्रह्मणम्। यत्र देवाः मानवाः, यथा अरे नाभौ, स्थिताः, पृच्छामि, आपां पुष्प, यत्र, मायया स्थापितम्।