सर्वे लोका स्कम्भे स्थिताः, तपश्च स्कम्भे, ऋतं च तत्रैव प्रतिष्ठितम्। अहं त्वां स्कम्भं प्रत्यक्षं वेद्मि—त्वयि, हे इन्द्र, सर्वं प्रतिष्ठितमस्ति। इन्द्रे लोका निहिताः, तपश्च तत्रैव, ऋतं च तत्रैव; अहं त्वां प्रत्यक्षं वेद्मि—स्कम्भे सर्वं दृढमस्ति। पूर्वं अजः सवितुर्नाम्ना नामाह्वयत्, स सूर्यादुषसः, यदा अजः प्रथमं जातः, तदा स शब्दस्य साम्राज्यमवाप, यस्मात् परं नास्ति, न किञ्चन जातम्। यस्मै पृथिवी, बृहदन्तरिक्षं, गर्भश्च सन्ति, यो दिवं शिरसा कृतवान्, तस्मै ज्येष्ठाय ब्रह्मणे नमः। यस्य चक्षुः सूर्यः, यस्य चन्द्रमाः नित्यमनुतन्यते, यो अग्निं मुखं कृतवान्—तस्मै ज्येष्ठाय ब्रह्मणे नमः। यस्य प्राणो वायुः, यस्य अपानः प्राणश्चाङ्गिरसौ, यो दिशः प्रज्ञानं कृतवान्—तस्मै ज्येष्ठाय ब्रह्मणे नमः। स्कम्भः द्यां च पृथिवीं च धारयामास, स्कम्भः बृहदन्तरिक्षं धारयामास, षट् दिशः अपि स एव धारयामास, स एव सर्वेभ्यः भूतगणेषु प्रविष्टः। यः श्रमात्तपसा च जातः, यः सर्वेषु लोकेषु समः, यो सोमं एकमेव कृतवान्—तस्मै ज्येष्ठाय ब्रह्मणे नमः। कथं वायुः न तिष्ठति? कथं मनः न रमते? किमर्थं आपः सत्यं इच्छन्त्यः कदापि न तिष्ठन्ति? महत् ईशानः जगति मध्ये तपसा प्रतिष्ठितः, आपां उपरि स्थितः—तस्मिन् सर्वे देवाः विश्रान्ताः, यथा शाखाः वृक्षस्य काण्डे। यस्मै हस्तैः पादैः वाचा श्रोत्रैः चक्षुभिः च देवाः सदा बलिं वहन्ति—तमेतं मितममितं स्कम्भं ब्रूहि, कः स देवः? तस्मात् तमः अपगतम्, दुष्कृतैः नाशितम्; तस्मिन् सर्वाणि ज्योतिंषि, त्रीणि, प्रजापतौ। यः हिरण्ययम् यूपं जलेषु स्थितं वेद, स एव प्रजापतिः गुह्यः। केचित् तन्तुं तन्त्वन्ति, द्वौ युवानौ समीपं आगत्य षड्रश्मीं वर्तनीं वर्तयतः; एकः तन्तून् पुरस्तात् प्रसारयति, स्थापयति, अपरः तान् न अपाकरोति, न चान्तं गच्छति। तयोः द्वयोः परिभ्रमतोः अहं न वेद्मि कः परः; एषं पुरुषः स्तौति, एष एव तं दिवि वहति। एते रश्मयः द्यां धारयन्ति, ते सामानि अकुर्वन्, सर्वं वायवे। यो भूतं भविष्यच्च धारयति, यो एक एव दिवः ईशः—तस्मै ज्येष्ठाय ब्रह्मणे नमः। स्कम्भेन एते धार्यन्ते—द्यौः पृथिवी च स्थिरे; स्कम्भः एव सर्वं यत् प्राणति, निमिषति, चरति च। त्रयः अपत्याः प्रस्थिता, अन्ये सर्वतः सूर्यं प्रविशन्ति; बृहद्रूपः तिष्ठति, राष्ट्रस्य मितिः, स सुवर्णमय्याः अश्व्याः प्रविशति। द्वादशारः एकचक्रः त्रिनाभिः—कः एतत् वेद? तत्र त्रिशतं षष्टिं च खीलाः निहिताः, षष्टिः स्थिराः अचलाः च। एतत् विद्धि, हे सवितः—षट् सहजा, एकः एकजातः; तस्मिन्नेव विश्रान्तुमिच्छन्ति, यः तेषां एकजातः। प्रकाशमानः, गुह्ये निहितः, प्राचीनः, महत्स्थानम्; तत्र सर्वं प्रतिष्ठितम्, चरति, श्वसति, तिष्ठति च। एकं चक्रं एकारं, सहस्रारम्, पुरस्तात् प्रत्यानं च; तस्य अर्धेन इदं सर्वं भूतं सृजति—क्व तस्य अपरार्धम्? पञ्चैः युक्तं, तेषां श्रेष्ठं वहन्ति; युगानि युज्यन्ते, अनुक्रमेण; तस्य गतिर्न दृश्यते, न गतं, न गमनं दृश्यते—न एकः समीपः, न अपरः दूरः। स्रुक् तिर्यग्, मूलं ऊर्ध्वम्; तत्र तेजः नानारूपं निहितम्; तत्र सप्तर्षयः उपविविशुः, ये तस्य महत्त्वस्य रक्षिणः अभवन्। यत् पुरस्तात् युक्तं, यत् पृष्ठतः, यत् सर्वतः, यत् सर्वत्र युक्तं—येन यज्ञः पूर्वं प्रवर्त्यते—एतेषां कः, ब्रूहि, ऋचः? यत् किंचिच् चरति, पतति, तिष्ठति, यत् प्राणति, न प्राणति, निमिषति, भवति—इयं पृथिवी नानारूपा, स एव धारयति; संगत्य, एकमेव भवति। अनन्तः, बहुधा प्रसारितः, अनन्तः, सर्वतः सीमितः—स दिवः रक्षकः, विचरन्, विद्वान्, भूतं भविष्यच्च अन्वेषयन्। प्रजापतिः गर्भे व्रजति, अदृश्यः, बहुरूपः जायते; अर्धेन इदं सर्वं भूतं सृजति—तस्य अपरार्धस्य किं लक्षणम्? स ऊर्ध्वं आपः उदकुम्भवत् वहति; सर्वे तं चक्षुषा पश्यन्ति, न सर्वे मनसा जानन्ति। स दूरं पूर्णेन वसति, अपूर्णेन क्षीयते; महद् ईशानः जगति मध्ये, तस्मै जनाः बलिं वहन्ति। यत्र सूर्य उदेति, यत्र अस्तं गच्छति—एवमेव अहं तद् महान् मन्ये; ततः परं न किञ्चन। ये वर्तमानं, मध्यं, प्राचीनं च ब्रुवन्ति, सर्वतः—ते सर्वे सूर्यं प्रथमं, अग्निं द्वितीयं, त्रिपक्षं हंसं वदन्ति। सहस्रदिने, द्वे पक्षे शीघ्रं हंसः दिवं प्रति पततः; स सर्वान् देवान् उरस्य स्थापयित्वा, सर्वान् लोकान् पश्यन् गच्छति। सत्येन ऊर्ध्वं दीद्यति, ब्रह्मणा अधस्तात् पश्यति; प्राणेन तिर्यक् चरति, यस्मिन् महत्तमं प्रतिष्ठितम्। यस्ते द्वे अरण्यौ वेद, येन निधिः उत्पद्यते—स विद्वान् महत्तमं चिन्तयेत्, स महद् ब्राह्मणं वेद। आदौ स पदहीनः जातः, ततः शब्दं अग्रे धारयामास; चतुष्पदः भूत्वा, भोक्त्रर्थः, सर्वं अन्नं स्वं कृतवान्। स भोक्त्रर्थः जातः, ततः बहु अन्नं अदात्; यः अमृतं देवम् उपास्ते, यः परः, स तम् आप्नोति। तम् अमृतं आहुः, स पुनरद्य नूतनः भवति; दिवा च रात्रिः च जाते, भिन्नरूपे। शतं, सहस्रं, अयुतं, कोटयः च—अनन्तानि तस्य अङ्गानि तस्मिन् एव प्रतिष्ठितानि; एतानि दृष्ट्वा, तं तुदन्ति, तेन देवः दीद्यति—एष एव सः।