यस्य कृते, यज्ञवर्धनमणिः, सुभाग्यं ददाति, स एव शतप्रदः मणिः तस्मै पुरुषाय श्रेष्ठत्वं ददातु। अग्ने! एषा समिद्धा इषुका त्वयि प्रीत्या जुहूयात्; त्वं जातवेदः ऋत्विजा प्रज्वालितः अस्माकं सौभाग्यं, प्रजां, दृशं, पशून् स्थापय। कस्मिन्नस्य अङ्गे तपः प्रतिष्ठितम्? कस्मिन्न् अङ्गे सत्यं संस्थितम्? कुत्र व्रतम्, कुत्र श्रद्धा तिष्ठति, कस्मिन्न् अङ्गे अस्य ऋतं समाहितम्? कस्मिन्नस्य अङ्गे अग्निः प्रज्वलति? कस्मिन्नस्य अङ्गे मातरिश्वान् वातयति? कस्मिन्नस्य अङ्गे चन्द्रमाः मीयते, यथा महतीं स्कम्भस्य शाखां मीयते? कस्मिन्नस्य अङ्गे पृथिवी प्रतिष्ठिता? कस्मिन्न् अङ्गे अन्तरिक्षं स्थितम्? कस्मिन्न् अङ्गे द्यौः प्रतिष्ठिता? कस्मिन्न् अङ्गे परमा द्यौः स्थापिताः? कुत्र प्रवृत्तः ऊर्ध्वाग्निः ज्वलति? कुत्र प्रवृत्तः मातरिश्वान् वातयति? कुत्र प्रवृत्ता आपः संगच्छन्ति? स्कम्भस्य वद—कः स देवः? कुत्र पक्षाः यान्ति? कुत्र मासाः संवत्सरेण संयुक्ताः गच्छन्ति? कुत्र ऋतवः, कुत्र ऋतुना गच्छन्ति? स्कम्भस्य वद—कः स देवः? कुत्र युवे, भिन्नरूपे, अहोरात्रे संयोगेन धावन्ति? कुत्र वहन्त्यः आपः संगच्छन्ति? स्कम्भस्य वद—कः स देवः? यस्मिन् प्रतिष्ठाय प्रजापतिः सर्वाणि लोकान् अधारयत्—स्कम्भस्य वद—कः स देवः? यत् परम्, अधः, मध्ये च, यत् प्रजापतिना सर्वरूपेण निर्मितम्—कियत् स्कम्भस्य तत्र प्रविष्टम्, कियत् बहिः अवशिष्टम्? कियत् स्कम्भस्य भूतं च भविष्यच्च अनु प्रविष्टम्? यदा स एकं अङ्गं सहस्रधा अकुर्वत्, कियत् तत्र प्रविष्टम्? यत्र जनाः लोकान्, कोशान्, आपः, ब्रह्म च जानन्ति; यत्र सत्-असत् संगच्छेते—स्कम्भस्य वद—कः स देवः? यत्र तपः परं प्राप्त्वा व्रतं धारयति; यत्र सत्यं श्रद्धा, आपः, ब्रह्म च समाहितम्—स्कम्भस्य वद—कः स देवः? यस्मिन् पृथिव्यन्तरिक्षद्यौः प्रतिष्ठिताः; यस्मिन् अग्निचन्द्रसूर्यवायवः संस्थिताः—स्कम्भस्य वद—कः स देवः? यस्य अङ्गे त्रयस्त्रिंशद्देवा समागताः—स्कम्भस्य वद—कः स देवः? यत्र आद्याः ऋषयः, ऋक्, साम, यजुः, महती पृथिवी च संस्थिताः; यत्र एक ऋषिः प्रतिष्ठितः—स्कम्भस्य वद—कः स देवः? यस्य पुरुषे अमृतं मृत्युश्च संस्थितम्, यस्य नाड्यः सागरवत् पुरुषे संगृहीताः—कः स देवः, स स्कम्भः? यस्मिन् चत्वारः दिशः प्रधाना नाड्यः, यत्र यज्ञो प्रवर्तितः—कः स देवः, स स्कम्भः? ये ब्रह्म पुरुषे वेदुः, ते परमं देवमवगच्छन्ति; यः परमं देवम् जानाति, यश्च प्रजापतिं वेद, ये ब्राह्मणाः ज्येष्ठं जानन्ति, ते स्कम्भं सत्यं जानन्ति। यस्य शीर्षं वैश्वानरः, यस्य नेत्रे अङ्गिरसः, यस्य अङ्गानि यातवः अभवन्—कः स देवः, स स्कम्भः? यस्य मुखं ब्रह्म, यस्य जिह्वा मधु, यस्य बुद्धिः विराडिति वदन्ति—कः स देवः, स स्कम्भः? यस्मात् ऋचः उक्ताः, यस्मात् यजूंषि उक्तानि, यस्य लोमा सामानि, यस्य मुखमथर्वाङ्गिरसौ—कः स देवः, स स्कम्भः? जनाः असारं शाखां परम् इति जानन्ति; अन्ये तु, अधमाः, तां शाखां सत्यम् इति मन्यन्ते, पूजयन्ति च। यत्र आदित्या रुद्राः वसवः प्रतिष्ठिताः, यत्र भूतं भविष्यच्च, सर्वे लोका संस्थिताः—कः स देवः, स स्कम्भः? यस्यान्निधिं त्रयस्त्रिंशद्देवा सदा रक्षन्ति—कः अद्य तं निधिं वेद, यं यूयं देवाः रक्षथ? यत्र ये देवाः ब्रह्म वेदुः ज्येष्ठं ब्रह्म पूजयन्ति—यः तान् साक्षात् वेद, स एव ब्रह्मविद् भवेत्। ते देवाः बृहन्तः, ये असतः अजायन्त; जनाः तु जानन्ति, स्कम्भस्य एकं अङ्गं असदिति। यत्र स्कम्भः प्रजां सृजन् प्राचीनं अपाक्रान्तवान्—जनाः जानन्ति, स्कम्भस्य एकं अङ्गं प्राचीनमिति। यस्य अङ्गे त्रयस्त्रिंशद्देवा शरीरं विततान—ये ब्रह्म वेदुः, ते तान् त्रयस्त्रिंशद्देवान् जानन्ति। जनाः हिरण्यगर्भं परम् अनुत्तमम् इति जानन्ति; स्कम्भः प्रथमे जगति तत् हिरण्यम् असृजत्। स्कम्भे लोका, स्कम्भे तपः, स्कम्भे ऋतं संस्थितम्; स्कम्भ, त्वां अहं साक्षात् वेद्मि—त्वयि इन्द्रे सर्वम् स्थापितम्। इन्द्रे लोका, इन्द्रे तपः, इन्द्रे ऋतं संस्थितम्; इन्द्र, त्वां अहं साक्षात् वेद्मि—स्कम्भे सर्वम् प्रतिष्ठितम्। स पूर्वं नाम नाम्ना आह्वयत्, सूर्याद्, उषसः; यदा अजः प्रथमे अभवत्, स तद् वाचः ऐश्वर्यं प्राप्तवान्, यत् परं नास्ति, न किञ्चन जातम्। यस्य पृथिवी, विस्तीर्णं अन्तरिक्षं, गर्भश्च, यस्य द्यौः शीर्षम् अभवत्—तस्मै ज्येष्ठाय ब्रह्मणे नमः। यस्य चक्षुः सूर्यः, यस्य चन्द्रमाः नित्यनूतनः, यस्य मुखम् अग्निः—तस्मै ज्येष्ठाय ब्रह्मणे नमः। यस्य प्राणो वायुः, यस्य आपानप्राणौ अङ्गिरसौ, यस्य दिशः प्रज्ञा—तस्मै ज्येष्ठाय ब्रह्मणे नमः। स्कम्भः द्यावापृथिवीम् अधारयत्; स्कम्भः विस्तीर्णम् अन्तरिक्षम् अधारयत्; स्कम्भः षट् प्राचीः दिशः अधारयत्; स्कम्भः सर्वं भूतगणम् प्रविष्टवान्। यः श्रमात् तपसः जातः, यः सर्वेषु लोकेषु समः, यः सोमम् एव एकम् अकरोत्—तस्मै ज्येष्ठाय ब्रह्मणे नमः। कथं वायुः न तिष्ठति? कथं मनः न रमते? किमर्थं आपः, सत्यम् इच्छन्त्यः, कदापि न तिष्ठन्ति? स महान् ईश्वरः लोके मध्ये, तपसा संस्थितः, आपां पृष्ठे स्थितः—तस्मिन् सर्वे देवाः, वृक्षस्य शाखा इव मूलम्, प्रतिष्ठिताः।