कस्माद् पुरुषस्य मस्तिष्कं, ललाटं, शिरः, प्रथमं कपालं च कृतं? केन देवेन जिह्वा निर्मिता, केन स देवः आकाशं समारुह्य गतः? सुखानि दुःखानि, स्वप्नाः बहवः, निद्रा सघना, श्रमः च—किमर्थं पुरुषः तीक्ष्णानि हर्षाणि आनन्दानि च वहति? कुत्र दुःखं, शमः, नाशः, मूढत्वं च जायते? कुत्र सिद्धिः, समृद्धिः, पतनं, बुद्धिः, रुदनं च उत्पद्यते? कः पुरुषे आपः स्थापयामास, याः तेजसा संवृताः, नानारूपेण प्रवहन्त्यः, नदीनिव गतिः प्राप्ताः? तीक्ष्णाः रक्ताः, ताम्राः, धूम्राः, ऊर्ध्वं, अधः, तिर्यक् प्रवहन्त्यः—कः ताः निर्मितवान्? कः रूपं दत्तवान्, कः महत्त्वं, कः नाम? कः गमनं, कः लिङ्गं, कः आचारं पुरुषे स्थापयामास? कः श्वासं स्थापयामास, कः निष्वासं, प्रसारणं च? कः समश्वासं पुरुषे स्थापयामास? कः यज्ञं पुरुषे स्थापयामास, कः देवः पुरुषे प्रतिष्ठितः? किम् सत्यम्, किम् असत्यम्, कुत्र मृत्युः, कुत्र अमृतं? कः वस्त्रं दत्तवान्, कः आयुः वितरति? कः बलं दत्तवान्, कः शीघ्रता दत्तवान्? केन आपः प्रसारिता, केन उषा दीप्तिम् प्राप्तवती? केन प्रभातम् प्रज्वलितम्, केन सायं दत्तम्? कः बीजं पुरुषे स्थापयामास, उक्त्वा "सूत्रं प्रसारितम् अस्तु"? कः ज्ञानं दत्तवान्, कः बाणं, कः नर्तकं पुरुषे स्थापयामास? केन पृथिवी धृता, केन द्यौः आवृतः? केन महत्त्वेन पर्वतानि, केन पुरुषस्य कर्माणि? केन मेघः चलति, केन सोमः विवेकिन् ज्ञातः? केन यज्ञः, श्रद्धा च, केन पुरुषे मनः स्थापयामास? केन वेदः लभ्यते, केन परमं पदं? केन पुरुषः अग्निं लभते, केन संवत्सरः मीयते? ब्रह्मणः द्वारा वेदः लभ्यते, ब्रह्मणः द्वारा परमं पदं; ब्रह्मणः द्वारा पुरुषः अग्निं लभते, ब्रह्मणः द्वारा संवत्सरः मीयते। केन दिव्यः पुरुषः वसति, केन दिव्याः जनाः सन्ति? केन अन्यं नक्षत्रं, केन सत्यम् क्षत्रं घोषितम्? ब्रह्मणः द्वारा दिव्यः पुरुषः वसति, ब्रह्मणः द्वारा दिव्याः जनाः सन्ति; ब्रह्मणः द्वारा अन्यं नक्षत्रं, ब्रह्मणः द्वारा सत्यम् क्षत्रं घोषितम्। केन पृथिवी प्रतिष्ठिता, केन द्यौः उपरि स्थापिता? केन एषा विस्तारः, उर्ध्वं तिर्यक् च, वायुमण्डलं व्यवस्थितम्? ब्रह्मणः द्वारा पृथिवी प्रतिष्ठिता, ब्रह्मणः द्वारा द्यौः उपरि स्थापिता; ब्रह्मणः द्वारा एषा विस्तारः, उर्ध्वं तिर्यक् च, वायुमण्डलं व्यवस्थितम्। अथर्वा शिरः हृदयं च संयोजयामास; मस्तिष्कात् उपरि शुद्धिमान् देवः प्रवाहितवान्। एषः अथर्वणः शिरः, दिव्यं पात्रं, सुसंस्कृतम्; श्वासः तं शिरः रक्षति, यथा अन्नं च मनः। पुरुषः ऊर्ध्वम्, तिर्यक्, सर्वदिशः सृष्टः; यः ब्रह्मणः नगरं जानाति, स एव तस्य पुरुषः इति कथ्यते। यः ब्रह्मणः नगरं जानाति, अमृतत्वेन संवृतम्, तस्मै ब्रह्मणः ब्राह्मणाः च दृष्टिं, श्वासं, प्रजां च ददुः। यं ब्रह्मणः नगरं जानाति, यस्य पुरुषः तथैव, तं नेत्रं न त्यजति, न श्वासः, यावत् वृद्धत्वं न आगच्छति। देवानां नगरं अष्टचक्रं, नवद्वारम्, निवासाय; तस्य मध्ये सुवर्णकोषः, स्वर्गः, प्रकाशेन संवृतः। तस्मिन् सुवर्णकोषे त्रिधा, त्रिसंस्थाने, यः आत्मा अन्तः अस्ति, तं ब्रह्मविदः जानन्ति। तेजस्वी, पीतवर्णः, कीर्त्या परिवृतः, ब्रह्मा सुवर्णनगरं प्रविष्टवान्, अजितः। एषः रक्षायाः मणिः मम, प्रतिस्पर्धिनां विनाशाय रत्नम्, शक्तिमान्; तेन शत्रून् गृह्य, विरोधिनः निहन। छिन्दि, निहन, गृह्य; मणिः अग्रे नेतारः भवतु। एषा रक्षायाः देवाः असुराणां आगमनं प्रतिदिनं निवारयामासुः। एषः रक्षायाः रत्नम् सर्वरोगनाशनम्, सहस्रनेत्रम्, हरितम्, सुवर्णम्; शत्रवः अधः पतन्ति, पूर्वद्वेषिणः पराभूताः। एषः तव प्रति प्रसारितं अभिचारं निवारयेत्, भीतिं निवारयेत्; एषा रक्षायाः सर्वदुष्टात् तव रक्षेत्। रक्षायाः देवः, ओषधीनां स्वामी, रोगं यः आगतः, देवाः तं दूरं कृतवन्तः। यदि निद्रायाः अनन्तरं अशुभं स्वप्नं पश्यसि, वा पशुः अपशकुनमार्गे गच्छति, वा पक्षिणः अशुभं शब्दं शृणोषि, एषः रक्षायाः मणिः तद् निवारयेत्। वराणः रक्षायाः तव शत्रुत्वात्, विनाशात्, अभिचारात्, भीतिः च रक्षेत्, मृत्योर् घातात्, यः सर्वाधिकः शक्तिमान्, रक्षेत्। यत् मम मातरः, पितरः, भ्रातरः, आत्मा, वा यद् वयं कृतवन्तः—एषः दिव्यः ओषधीनां स्वामी तस्मात् रक्षेत्। ये मम विरोधिनः, तेषां बन्धुभिः सह, यः वराणः तैः कष्टं, तः अस्थिरं धूलिं पतन्तु, अधमं तमः गच्छन्तु। अहं अक्लिष्टः, अक्लिष्टैः सह, दीर्घायुः, सर्वेषु जनेषु समग्रः; एषः वराणः मणिः सर्वतः रक्षेत्। एषः वराणः, राजा, दिव्यः ओषधीनां स्वामी, मम वक्षसि स्थितः; स शत्रून् दूरं करोतु, यथा इन्द्रः दस्यून् असुरान् च दूरं कृतवान्। अहं वराणं धारयामि, शतं शरदः दीर्घायुः; स मे राज्यं, बलं, पशून्, शक्तिं च ददातु। यथा वायुः, शक्त्या, वृक्षान् वनाध्यक्षान् च विदारयति, तथा वराणः मम प्रतिस्पर्धिनः, पूर्वजः, अनंतरजः च विदारयतु; मां रक्षतु। यथा वायुश् च अग्निः वृक्षान् वनाध्यक्षान् च दहन्ति, तथा वराणः मम प्रतिस्पर्धिनः, पूर्वजः, अनंतरजः च दहतु; मां रक्षतु।