एकस्मिन् वृक्षे द्वौ सुपर्णौ मित्रभावेन संयुक्तौ स्थितौ। तयोः एकः मधुरं फलम् अश्नाति, अपरः तु केवलं पश्यन्, न अश्नाति। यत्र मधुदायिनः खगाः उपविशतः, तत्र सर्वे देवाः विश्रान्तिम् आप्नुवन्ति। यत् ते मधुरं फलम् अग्रे विद्यमानम्, तद् न नश्यतु; सः तु स्वपितरम् न जानाति। यत्र तु ताः विहगाः अमृतत्वस्य गीतिं कुर्वन्ति, न निमीलन्त्यः, सभासु, ताः सर्वलोकपालकाः सन्त्यः, तत्र प्राज्ञाः पक्तफलम् प्रविशन्। यत् किमपि गायत्र्यां स्थाप्यते, वा गायत्रेण मीयते, वा त्रिष्टुभा, वा जगत्याः छन्दसा, तद् ये जानन्ति, ते अमृतत्वम् आप्नुवन्ति। गायत्र्या सः ऋचम् मिमीते, ऋचा साम्ना, त्रिष्टुभा वाचम्। वाचा वाचम्, द्विपद्-चतुष्पद्-अक्षरैः सप्त स्वरान् मिमीते। जगत्याः छन्दसा दिव्यां सिन्धुम् अधारयत्, रथमध्ये सवितारम् अपश्यत्। त्रयोऽग्नयः गायत्रस्य उच्यन्ते; तस्य महिम्नः महत्त्वं व्याप्तम्। अहं तां धेनुं आह्वयामि या पयस्वती, शुभहस्तया दुह्यते। सविता अस्मभ्यं श्रेष्ठं हविः दत्तवान्, तप्तघटः तद् अस्मभ्यं न्यवेदयत्। सा रोरूयमाणा, धनदा, वत्सकामिनी, मनसा उपेत्य, अश्विनोः कृते दुह्यताम्; सा वर्धतां मह्यं श्रेयसे। सा धेनुः, वत्सं चिन्तयन्ती, रोरूयमाणा, मातरं इव, शिरसि उपेत्य, तप्तघटस्य अपेक्षया, आयुः परिमाणं मिमीते, पयसा पोषयति। एषा एव सिञ्चन्ती, या धेनुः परिवृता, आयुः परिमाणं मिमीते, रजसः अन्तं गच्छन्ती। सा चिन्तया मर्त्यान् अकरोत्; विद्युत् भूत्वा व्याप्तवती। अवृता, शीघ्रगामिनी, जीवति, कम्पमाना, गृहेषु स्थितिः। सा जीवमाना मृतान् मध्ये स्वभावेन विचरति; अमृता मर्त्यैः सह गर्भे तिष्ठति। चन्द्रमाः, ज्योतिष्मान्, आपां उपरि, बालः अपि, श्वेतकेशः इव प्रबुद्धः। पश्य देवस्य विचित्रं कर्म—तस्य महिम्ना, कश्चन अद्य मृतः, ह्यः जातः। या तां निर्मातुः न जानाति, दृष्टवान् अपि कश्चन तया आहतः। अतः मातुः गर्भे आवृतः, निरृतिः प्रविश्य, अनेकैः अपत्यैः परिवृतः। अहं पश्यामि पशुपालकं निर्बाधं गच्छन्तम्, समीपदूरपथेषु विचरन्तम्। सः सीधन्, वक्रः, सर्वदिशः वस्त्राणि धारयन्, लोकान्तरं विचरन्। द्यौः अस्माकं पिता, सृष्टिकर्ता, नाभिः च; बन्धनम्। पृथिवी माता, अहं स्तौमि। आपां मध्ये गर्भः; तत्र पितरः पुत्रायां बीजं न्यधत्त। अहं पृच्छामि पृथिव्याः परमं सीमन्तम्; अहं पृच्छामि वृषभस्य, अश्वस्य बीजम्। अहं पृच्छामि सर्वलोकनाभिम्; अहं पृच्छामि वाचः परम् पदम्। एष यज्ञवेदिः पृथिव्याः परमं सीमन्तम्; एष सोमः वृषभस्य, अश्वस्य बीजम्। एष यज्ञः सर्वलोकनाभिः; एष ब्रह्म वाचः परम् पदम्। अहं न जानामि किम् अस्मि, गूढः इव, संयुक्तः, मनसा विचरामि। यदा सत्यस्य प्रथमजः माम् आगच्छत्, तदा वाचः अंशं प्राप्नुवम्। सः प्रतिगच्छन्, अनुगच्छन्, स्वेन भावेन गृहीतः, अमृतः, मर्त्यैः सह गर्भे स्थितः। ये नित्यं व्यभिचारिणः, ते एकं अपश्यन्, अपरं न अपश्यन्। सप्त, अर्धगर्भाः, विश्वस्य बीजम्, विष्णोः दिशासु स्थिताः, ऋतेन स्थापिताः। तेषां चिन्तया, मनसा, प्रज्ञया, सर्वं व्याप्य स्थितम्। ऋचः अक्षरं परमे व्योमनि स्थिताः, यत्र सर्वे देवाः उपविष्टाः। यः तद् न जानाति, किम् ऋचः करिष्यन्ति? ये जानन्ति, ते अत्र संगच्छन्ति। छन्दसः मापं विन्यस्य, जगदर्धेन जगत् स्थापयन्, सर्वं चराचरम्। त्रिपदं ब्रह्म, नानारूपम्, निर्मितम्; तेन चतुर्दिशः जीवन्ति। शिवः स्यात्, सः शुभैः वस्तुभिः संपन्नः; तदा वयं सुखिनः स्याम। हे धेनो, तृणम् खाद, सर्वदा, शुद्धं जलम् पिब। धेनुः आपः मिमीते, ताः निर्माय, एका-पदा, द्विपदा, चतुष्पदा। सा अष्टपदा, नवपदा अभवत्; सहस्राक्षरी जगती जगतः छन्दः; तस्याः धाराः समुद्रं प्रवहन्ति। कृष्णगामिन्यः, हरितपक्षिणः, आपः धारयन्त्यः, आकाशं प्रति पतन्ति। ताः तम् आच्छादयन्, सत्यस्य पीठात्; घृतेन पृथिवीं सिञ्चन्ति। सा पदा गच्छन्ती, पादवतां प्रथमा; को जानाति, हे मित्रवरुणौ? गर्भः अपि तस्याः भारं धारयति; सा ऋतं धारयति, अनृतं त्यजति। वीराज् वाक्, वीराज् पृथिवी, वीराज् अन्तरिक्षम्, वीराज् प्रजापतिः। वीराज् मृत्यु, सः साध्यानाम् अधिपः अभवत्; तस्य भूतं भविष्यत् वशे। मम अपि भूतं भविष्यत् वशे अस्तु। अहं दूरात् धूमम् अपश्यं, सीमां तीर्त्वा। वीराः शबलां दुग्धवन्तः; तानि प्रथमानि ऋतानि। त्रयः लोमशाः, ऋतून् अनुसरन्ति; संवत्सरे एकः छिद्यते। अन्यः सर्वं शक्तिभिः पश्यति; सारथेः रूपं न दृश्यते। वाक् चत्वारि पदानि विभक्ता; तानि ब्राह्मणाः, प्राज्ञाः जानन्ति। तिस्रः गुह्याः, न गच्छन्ति; चतुर्थी वाक् मनुष्याः वदन्ति। तम् इन्द्रम्, मित्रम्, वरुणम्, अग्निम् आहुः; सः एव दिव्यः, सुवर्णपक्षः गरुत्मान्। प्राज्ञाः एकम् बहुधा वदन्ति—तम् अग्निम्, यमम्, मातरिश्वानम् आहुः। यत् भिषग्भिः क्रियते, हस्तैः निर्मितम्, बहुरूपम्, वधूकामाय यथा—तस्य सारात् एतत् आपोहाम। शिरसा, नासया, कर्णाभ्यां, मायया कृतम्, संगृहीतम्, बहुरूपम्—तस्य सारात् एतत् आपोहाम। शूद्रेण कृतम्, राज्ञा कृतम्, स्त्रिया कृतम्, ब्राह्मणैः कृतम्—मन्त्रः स्वकत्ररं प्रतिनिवर्तताम्, यथा भार्या पत्युः समीपं याति, स्वबान्धवान् अन्विष्यतु। अनया औषध्या अहं सर्वां मायाम् अपाकरोमि, निर्दोषात्। यत् क्षेत्रे, पशुषु, जनपदे कृतम्। शापः पापकर्तरि पततु; शपथः मिथ्यावादिनि प्रतिनिवर्तताम्। वयं तद् प्रत्यनयाम, यथा माया स्वकत्ररम् हन्यात्। अङ्गिरसः, अस्मान् प्रति, अध्वर्यवः, ऋत्विजः च सन्तु; ते अस्मान् प्रति, ताः मायाः, मन्त्राः च, कर्तृन् विनाशयन्तु। यः त्वां, दूरे गच्छ, इति उक्तवान्, द्वेषेण—स त्वं तस्मै प्रतिनिवर्तस्व, माया; निर्दोषान् अस्मान् मा स्पृश। यः त्वदर्थं जालान्य् उपदध्यौ, यथा तक्षकः रथाय, कौशल्येन—स त्वं तस्मै गच्छ, तत्र तव गृहं, अत्र अज्ञातेषु न। ये त्वां कृत्वा, उपयुज्य, मन्त्रज्ञाः, मायाविदः—अनया शुद्धजलया, प्रतिनिवर्तयन्त्या, त्वां स्नापयामः। एवं ऋषयः, देवाः, प्राज्ञाः, मन्त्रैः, छन्दोभिः, मायया, विश्वं चराचरं व्यवस्थितवन्तः; अमृतत्वं च प्राप्नुवन्तः।