श्रूयतां सुसम्प्रयुक्ता, श्रद्धया समाहितमना, अथर्ववेदस्य महान् अध्यायः। अस्मिन् पावने प्रसङ्गे, वयं रोगनाशनस्य च ब्रह्मविद्यायाश्च रहस्यं पश्यामः। आद्यं तु, यः श्रोत्रयोः, श्रोत्रछिद्रयोः, विदारयन् वेदनां जनयति, यस्य शिरसि रोगः संस्थितः, तम् अस्माकं मन्त्रबलात् निष्क्रामयामः। यद् यतः कारणात् कर्णात् वा मुखात् वा क्षयः प्रसृते, सः अपि शिरसि संस्थितः सर्वः रोगः अपाक्रियते। यः अतिप्रवाहं जनयति, यः चक्षुषि अन्धकारं संप्रवर्तयति, एषः अपि शिरसि रोगः अपसार्यते। यत्राङ्गेषु वेदना, ज्वरः, सर्वाङ्गपीडा, विदारयन् पीडां करोति, तत्र सर्वशिरोरोगः अपाक्रियते। यः भीष्णरूपः कम्पयति पुरुषं, सर्वप्रकारः कम्पज्वरः अपि अस्मात् निष्कास्यते। यः ऊरुषु सञ्चरति, गुदं प्रविशति, तम् अन्तः क्षयं अपि निष्क्रामयामः। यदि कामेन वा अकामेन वा हृदयात् समुत्पद्यते, सर्वं हृदयबलहीनत्वं चाङ्गबलहीनत्वं च अपाक्रियते। यः पाण्डुरोगः अङ्गेषु, आपः, उदरे च संस्थितः, तम् आत्मनः अन्तः क्षयं निष्क्रामयामः। स्यात् सा दुर्बलता मूत्ररूपेण परिवर्त्यताम्, रोगोऽपि मूत्ररूपेण निष्क्रियताम्; सर्वस्य क्षयस्य विषं अपाकृतम् इति घोषयामि। कासं च उदरपीडां च बहिः द्वारेण प्रवाहितुं घोषयामि, सर्वस्य क्षयस्य विषं अपाकृतम् इति। उदरात्, प्लीहात्, नाभेः, हृदयस्योपरि च, सर्वस्य क्षयस्य विषं अपाकृतम् इति घोषयामि। ये सन्धिं क्षिपन्ति, मूर्धानम् आक्रमन्ति, ते रोगरहिताः, अहिंस्राः, बहिः द्वारेण प्रवाहिताः स्यु:। ये हृदयं प्राप्नुवन्ति, विस्तारयन्ति, कासं च, ते अपि रोगरहिताः, अहिंस्राः, बहिः प्रवाहिताः स्यु:। ये पार्श्वयोः आक्रमन्ति, पृष्ठं विदारयन्ति, ते अपि रोगरहिताः, बहिः प्रवाहिताः स्यु:। ये तिर्यग् आक्रमन्ति, पार्श्वसन्धिं विदारयन्ति, ते अपि रोगरहिताः, बहिः प्रवाहिताः स्यु:। ये गुदे सञ्चरन्ति, अन्त्राणि विक्षोभयन्ति, ते अपि रोगरहिताः, बहिः प्रवाहिताः स्यु:। ये मुषलाः पीडां विदारयन्ति, भिन्दन्ति, अहिंस्राः, रोगरहिताः सन्तः, ते रोगं गुह्यस्थानात् निष्क्रामयन्तु। ये रोगाः अङ्गानि बाधन्ते, क्लेशं जनयन्ति, हे रोपणा, सर्वेषां रोगाणां विषं अपाकृतं इति घोषयामि। व्रणस्य, विद्रधीस्य, वातरोगस्य, केशरोगस्य च, सर्वेषां विषं अपाकृतं इति घोषयामि। पादयोः, जानुनोः, ऊरुषु, सर्वेषु सन्धिषु, दाहयुक्तेषु च पीडासु, शिरोरोगः अङ्गपीडा च नश्यन्तु। शिरःस्थिसहितं हृदयविक्षेपेण सह, यथा उदितसूर्यः किरणैः तमः नाशयति, एवं शिरोरोगः अङ्गपीडा च अपसार्येताम्। एवं रोगनाशनस्य मन्त्रबलं समाप्य, अद्य वयं दिव्यस्य रथस्य रहस्यं शृणुमः। अस्य श्यावस्य, दक्षिणस्य, यजमानस्य, मध्ये भ्राता खादति; तृतीयः भ्राता घृतपीठः। अत्र सप्तपुत्रयुक्तं कुलपतिं पश्यामः। सप्त जना एकचक्रं रथं युञ्जते; एकः अश्वः सप्तनामकः तं वहति। तस्य चक्रस्य त्रयः नाभयः, अजरा, अक्षयम्; तस्मिन्सर्वाणि लोकाः प्रतिष्ठिताः। अस्मिन रथे सप्त स्थिता:; सप्त चक्राणि, सप्त अश्वाः तं वहन्ति। सप्त भगिन्यः एकत्र संयुज्यन्ते, यत्र सप्त गावः नामानि स्थाप्यन्ते। कः प्रथमस्य जन्म पश्यति, अस्थिहीनस्य, अस्थिधारिणः? आत्मा, पृथिवीकरणकर्ता, कुतः? कः ज्ञात्वा पृच्छति? सः वदतु यः जानाति कुत्र दक्षिणः संस्थाप्यते। गावः तस्य शिरसः दुग्धं दुहन्ति; वस्त्रं धारयन्त्यः, पदैः आपः प्राप्ताः। अहम् अज्ञानः मनसा पृच्छामि, देवस्थानानि विषये; वत्से, पिङ्गले, ऋषयः सप्त तन्तून् ततान, तान् विव्युः। न जानन्, अहम् विदुषः पृच्छामि, ये ज्ञात्वा अपि, पण्डिताः इव। यः अजस्य रूपेण षट् दिशः धत्ते, किम् तत् एकम्? माता पितरं सोमं वितरति; प्रथमे मनसा संप्राप्ता। सा उग्राः गर्भरसयुक्ता, नम्राः वाक् प्राप्नुवन्ति। माता युक्ता दक्षिणे स्थितवती; गर्भः गर्भेषु स्थितः। वत्सः मापयन्, गावः पश्यन्, विश्वरूपम् त्रिषु संयोगेषु ददर्श। त्रिमातृकं त्रिपित्रकं च, एकः ऊर्ध्वं स्थितः, न चक्रवलयम् क्लिश्नाति। ते दिवः पृष्ठे संवादन्ते, सर्ववाचः सर्वनामानि जानन्तः। पञ्चाराः चक्रे प्रवर्तन्ते, यत्र सर्वे लोकाः प्रतिष्ठिताः। तस्य अक्षः महाभारेण तपति; आदौ न छिद्यते, न च नाभिः। पञ्चपादं द्वादशरूपं पितरं मन्यन्ते, दिवः पार्ष्वे स्थितम्। तत्र अन्ये उपरि दृश्यन्ते: सप्तचक्रं षडरं स्थितम् इति वदन्ति। द्वादशनाभिकं चक्रं दिव्येऽमृतस्य व्योम्नि प्रवर्तते, न कदापि जरति। अत्र, हे अग्ने, तव यमौ द्वौ पुत्रौ सप्तशतानि विंशतिः स्थिताः। शतारं चक्रं, अजरं, प्रवर्तते; दश युक्ताः तं ऊर्ध्वं वहन्ति। सूर्यस्य नेत्रं, रजसा आच्छन्नम्, यत्र सर्वे लोकाः संश्रिताः। तान् स्त्रियः सत्यम् इति वदन्ति, तां पुरुषस्य इति मन्यन्ते; यः पश्यति सः विद्वान्, अन्धः न वेत्ति। कविपुत्रः एतान् पश्यति; यः जानाति, स एव पितुः सत्यपुत्रः। सहजाताः सप्तमं एकजं वदन्ति; षट् जाताः इति मुनयः देवैः सह वदन्ति। तेषां इच्छितरूपाणि स्थितानि, तेजस्विनि, स्थानेषु, रूपविकारेण। एकपदं प्रस्थाय, एकपदं प्रत्यागतः, गौः वत्सं धारयन्ती स्थितवती। कद्रूजः अर्धेन गच्छन्, क्व सः प्रसूयते, न अस्मिन गवां गणेषु। यः एकपदं प्रस्थाय पितरं जानाति, एकपदं प्रत्यागतः सः परं याति। कः इह विचिन्त्य वदेत्, कुतः देवमना जातम्? ये समीपस्थाः, तान् दूरे वदन्ति; ये दूरे, तान् समीपे वदन्ति। इन्द्रः सोमश्च एतानि कृतवन्तः; अक्षे युक्ताः रजः वहन्ति। एवं ऋषयः रोगनाशस्य, विश्वरूपस्य, ब्रह्माण्डस्य च रहस्यं मन्त्रैः प्रकटयन्ति। अस्मिन् पावने संवादे, शरीरस्य रोगनाशः, विश्वस्य रहस्यानि च, एकत्र आलोक्यन्ते।